МавзӯъҲикоя
Ин китоб маҷмӯаи ҳикояҳои нависанда Қурбон Алӣ буда, барои хонандагони сини калони мактабӣ пешбинӣ шудааст. Қаҳрамонони ҳикояҳо асосан занону духтарон буда, зиндагӣ ва таассуроти онҳоро тасвир мекунанд.
Шахсе назди яке аз қозиёни Басра, ки бо зиракиву заковати худ машҳур буд, рафт ва пурсид: — Агар касе хурмо бихӯрад, оё ишколе дорад? Қозӣ гуфт: — Не, ҳеҷ ишколе надорад. Мард боз пурсид: — Агар баъд аз хӯрдани хурмо қадре об бинӯшад, чӣ? Қозӣ ҷавоб дод: — Ин ҳам ҳеҷ ишколе надорад. Мард гуфт: — Пас чаро агар ҳамин обу хурморо бо ҳам омехта, муддате дар офтоб гузоранд, то ба шароби масткунанда табдил ёбад, нӯшидани он ҳаром мешавад? Қозӣ пурсид: — Агар қадре об ба рӯят бирезанд, оё ба ту осебе мерасад? Мард гуфт: — Не! Қозӣ боз пурсид: — Агар қадре хок ба рӯят бипошанд, оё баданат осеб мебинад ё дард мекунад? Мард ҷавоб дод: — Не! Қозӣ гуфт: — Аммо агар хоку обро бо ҳам омехта, аз онҳо хиште созанд ва пас аз хушк шудан онро ба сарат зананд, чӣ мешавад? Мард ҷавоб дод: — Сарам мешиканад ва сахт осеб мебинам. Қозӣ гуфт: — Ҳамон гуна ки обу хок ба танҳоӣ ба ту осебе намерасонанд, вале аз омезиши онҳо хиште ба вуҷуд меояд, ки метавонад саратро бишканад, аз омезиши обу хурмо ва гузашти вақт низ метавонад шароби масткунанда ҳосил шавад. Гарчанде обу хурмо ба танҳоӣ ҳалоланд, нӯшидани шароби масткунанда ҳаром аст ва дар сурати таҳаққуқи шартҳои шаръӣ метавонад боиси муҷозот гардад. Шарҳи калимаҳо Қозӣ — довар ё судяе, ки мувофиқи қонунҳои шаръӣ миёни мардум ҳукм мебарорад. Қуззот — шакли ҷамъи калимаи «қозӣ», яъне қозиён. Заковатманд — шахси боҳуш, зирак, тезфаҳм ва дорои қобилияти баланди андешаронӣ. Басра — шаҳри таърихии Ироқ, ки дар гузашта яке аз марказҳои муҳими илму фарҳанги исломӣ ба шумор мерафт. Ҳад — муҷозоти муайяншуда дар фиқҳи исломӣ барои баъзе ҷиноятҳо, ки татбиқи он шартҳои махсус дорад. Панди ҳикоя Ин ҳикоя нишон медиҳад, ки ҳукми як чиз метавонад вобаста ба таркиб, хусусият ва таъсири он тағйир ёбад. Обу хок ба танҳоӣ ба сари инсон осеб намерасонанд, аммо агар аз онҳо хиште сохта, ба сари касе зананд, метавонад зарари ҷиддӣ расонад. Ҳамин тавр, обу хурмо ҳар кадом ба танҳоӣ ҳалоланд, вале агар дар натиҷаи туршиш аз онҳо нӯшокии масткунанда ҳосил шавад, ҳукми он дигар мегардад. Хулоса: Барои дуруст доварӣ кардан, танҳо ба ҷузъҳои як чиз нигоҳ кардан кофӣ нест. Бояд хусусият ва таъсири он чизро пас аз омезиш ё тағйир ёфтан низ ба назар гирифт.
Кӯзагаре буд, ки кӯзаю косаҳои луобӣ месохт ва муштариёни зиёде дошт. Ӯ шогирди боҳушу заранге дошт. Азбаски кӯзагар шогирдашро бисёр дӯст медошт, дар омӯзонидани нозукиҳои ҳунари худ ба ӯ кӯтоҳӣ намекард. Чанд сол гузашт. Шогирд тамоми корҳои кӯзагариву косагариро омӯхт ва пеши худ андешид, ки акнун метавонад коргоҳи мустақиле боз кунад. Аз ин рӯ, баҳонае ёфта, ба устодаш гуфт: — Музди ман кам аст. Кӯзагар музди ӯро андаке зиёд кард, вале шогирд боз ҳам розӣ нашуд ва пас аз чанд рӯз гуфт: — Ман бо ин музд дигар кор карда наметавонам. Кӯзагар пурсид: — Оё дар ин шаҳр касеро мешиносӣ, ки аз ман бештар ба ту музд диҳад? Шогирд ҷавоб дод: — Не, намешиносам, вале худам метавонам коргоҳи кӯзагарӣ боз кунам. Кӯзагар гуфт: — Бисёр хуб, вале бидон, ки ман заҳмати зиёде кашидам, то ин ҳунарро ба ту омӯзондам. Инсоф нест, ки акнун маро танҳо бигузорӣ. Шогирд гуфт: — Дуруст аст, вале ман дигар намехоҳам дар ин ҷо кор кунам. Кӯзагар гуфт: — Бисёр хуб, пас шаш моҳи дигар бо ман кор кун, то шогирди дигаре пайдо карда, ба ҷоят омода созам. Шогирд ҷавоб дод: — Не! Ҳарфи мард яктост! Бо ҳамин аз устодаш ҷудо шуд ва коргоҳи мустақили кӯзагарӣ боз кард. Ӯ миқдоре кӯзаю косаҳои луобӣ сохт, то бо устодаш рақобат кунад ва бозори ӯро аз худ намояд. Аммо ҳар чӣ месохт, медид, ки косаҳояш берангу беҷило мебароянд ва ба косаҳои сохтаи устодаш монанд нестанд. Ҳар қадар андеша мекард, дар кори худ ҳеҷ иштибоҳе намеёфт. Ба назараш ҳама чизро дуруст анҷом медод, вале косаҳо он гуна ки мехост, намебаромаданд. Пас аз андешаи зиёд фаҳмид, ки гӯё як нозукии ҳунарро аз устодаш наомӯхтааст. Ниҳоят, яке аз косаҳои сохтаашро ба даст гирифта, назди устод рафт ва гуфт: — Эй устоди азиз! Росташро гӯям, ман мехостам бо ту рақобат кунам, вале ҳар қадар кӯшиш кардам, косаҳоям беҳтар аз ин нашуданд. Оё метавонӣ бигӯӣ, ки сабаб чист? Кӯзагар пурсид: — Хокро аз кадом маъдан овардӣ? Шогирд ҷавоб дод: — Аз фалон маъдан. Устод гуфт: — Дуруст аст. Гилро чӣ гуна хамир кардӣ? Шогирд тарзи омода кардани гилро фаҳмонд. Устод гуфт: — Ин ҳам дуруст аст. Луоби шишаро чӣ гуна тайёр кардӣ? Шогирд тарзи тайёр кардани онро низ шарҳ дод. Устод гуфт: — Дуруст аст. Оташи кӯраро чӣ гуна афрӯхтӣ? Шогирд ҷавоб дод: — Ҳамон тавре ки ту меафрӯхтӣ. Устод гуфт: — Бисёр хуб. Ту маро дар вақти зарурат танҳо гузоштӣ ва диламро шикастӣ. Аммо ман аз ту шикоят надорам, зеро ҳар шогирде рӯзе бояд устод шавад. Бо вуҷуди ин, агар боз як соли дигар назди ман кор кунӣ, сирри ин ҳунарро меомӯзӣ. Шогирд розӣ шуд ва ба коргоҳи устод баргашт. Ӯ як соли дигар кор кард, вале дид, ки тамоми корҳо мисли пештара анҷом меёбанд ва ҳеҷ чизи наве ба назар намерасад. Як сол сипарӣ шуд. Шогирд назди устод рафта, ваъдаи ӯро ба ёдаш овард. Устод гуфт: — Акнун, ки шогирди хубу вафодоре шудӣ, биё, сирри корро ба ту омӯзонам. Устод назди кӯра рафт ва ба шогирдаш гуфт: — Косаҳоро биёр, то онҳоро ба кӯра гузорам. Чашмонатро хуб боз кун ва бодиққат нигоҳ кун, то футу фанни корро биомӯзӣ. Устод косаҳоро аз дасти шогирд гирифт. Ҳангоме ки мехост онҳоро ба даруни кӯра гузорад, чанд бор ба рӯяшон сахт пуф кард. Сипас гарду ғубореро, ки аз косаҳо баланд шуд, ба шогирдаш нишон дода, гуфт: — Тамоми сирри кор дар ҳамин пуф кардан аст! Ту ин корро намекардӣ. Шогирд бо тааҷҷуб гуфт: — Не, ман пуф намекардам. Вале ин кор ба рангу ҷилои луоб чӣ рабте дорад? Устод ҷавоб дод: — Рабташ дар он аст, ки ин косаҳо пас аз сохта шудан чанд рӯз дар коргоҳ мемонанд ва дар ин муддат гарду ғубор ба рӯяшон менишинад. Агар пеш аз гузоштан ба кӯра чанд бор ба онҳо пуф кунем, гарду ғуборашон пок мешавад. Дар натиҷа, пас аз пухтан ранги луоб равшану шаффоф мегардад ва косаҳо ҷилои зебо пайдо мекунанд. Сипас устод гуфт: — Акнун бирав ва коргоҳи худро обод кун! --- Шарҳи калимаҳо Фут — пуф; ҳавое, ки аз даҳон берун мекунанд, масалан, барои афрӯхтани оташ ё хомӯш кардани шамъ. Фути косагарӣ — амали пуф кардан ба зарфҳои сафолӣ барои пок намудани гарду ғубори онҳо пеш аз гузоштан ба кӯра. Футу фанни косагарӣ — ибораест, ки ҳам ба амали пуф кардан ва ҳам ба сирру нозукиҳои ҳунари косагарӣ ишора мекунад. Заранг — боҳуш, зирак, тезфаҳм. Луоб — моддаи махсусе, ки ба рӯи зарфҳои сафолӣ мемоланд, то баъди пухтан сатҳи онҳо ҳамвору ҷилодор гардад. Панди ҳикоя Ҳар ҳунар нозукиҳое дорад, ки танҳо бо таҷриба, сабру таҳаммул ва роҳнамоии устод омӯхта мешаванд. Донистани корҳои асосӣ ҳанӯз маънои аз худ кардани тамоми сирру асрори касбро надорад. Ҳамчунин, инсон набояд заҳмату меҳрубонии устодашро фаромӯш кунад. Истиқлолият ва пешрафти шогирд кори нек аст, аммо бояд бо эҳтиром, инсоф ва қадршиносӣ ҳамроҳ бошад. Хулоса: Ҳунар омӯхтан танҳо донистани тарзи иҷрои кор нест, балки аз худ кардани нозукиҳои он низ ҳаст. Гоҳе як амали бисёр хурд метавонад натиҷаи тамоми заҳматро дигаргун созад.
Пиёлаи шикаста Усто Мирзошарифи Гулшанро мардуми деҳаи Шикордара кайҳо боз дар сафи одамони барӯзӣ ном мегиранд. Ин марди тақрибан панҷоҳсолаи миёнқад, рӯйгирд, вале газгӯшту хушмуомила аз каму кости рӯзгор ҳаргиз пеши касе лаб намекушояд. Хайр, вай ки,
Имрӯзҳо хатмкунандагони бахши тоҷикии факултаи педагогикаи Донишкадаи омӯзгории вилояти Тошканд таҷрибаи педагогии ниҳоии худро дар мактабҳои миёнаи тоҷикии рақамҳои 7 ва 10-и шаҳри Ангрен мегузаронанд. Чанде пеш мо — таҷрибаомӯзони мактаби рақами 7 —
Кароматуллоҳи МИРЗО Ҳамон шаб алови ҷангу хархаша ва гилагузорк байни зану шавҳари ҷавон Фароғатбоную усто Ёдгор ҳеҷ хомӯш намешуд. Ҷангу ҷанҷол баҳри фарзанд. Даҳ сол боз бо ҳам мезистанду Худо ба онҳо як резгк кӯдак лоиқ надид. Пеши табибу духтур,
Ҳикоят мекунанд, ки ҳангоме ки Абӯалӣ ибни Сино, он донишманди бузургу беҳамто, ба дунё омад, дояе ӯро дар таште оббозӣ медоронд. Доя ангуштарии гаронбаҳое дошт, ки бо санги фирӯзаи зебое оро ёфта буд. Ҳангоми оббозӣ кардани кӯдак ногаҳон ангуштарии
Ривоят мекунанд, ки Хусрави Парвиз дар ибтидо Баҳроми Чӯбинро бисёр дӯст медошт ва ба ӯ эътимоди зиёд дошт. То ҷое ки ҳатто як соат намехост аз ӯ ҷудо бошад. Дар базму зиёфат, шикор ва суҳбатҳои хусусӣ ҳамеша Баҳромро ҳамроҳи худ мебурд. Баҳроми Чӯбин
Ҳикоят мекунанд, ки рӯзе Абӯалӣ ибни Сино, донишманд ва табиби машҳур, ҳангоми сафар ба сарзамини Гелон дар миёни кӯҳу биёбон роҳгум зад. Ӯ муддате роҳ паймуд, то ниҳоят бо марде рӯ ба рӯ шуд. Он мард, ки гӯё чизеро меҷуст, ба наздаш омада пурсид: — Эй
Бузургон гуфтаанд, ки дар таърихи подшоҳон камтар вазире ба шоистагӣ ва кордонии Хоҷа Низомулмулк ба мақоми вазорат расидааст. Хоҷа Низомулмулк вазири донишманду ботаҷрибаи Султон Ҷалолиддин Маликшоҳи Салҷуқӣ буд. Ӯ солҳои зиёд бо тадбиру хирад корҳои
Бозаргоне ҷавоҳироти бисёре дошт. Рӯзе марди ҳунармандеро ба кор гирифт, то ҷавоҳироти ӯро сӯрох карда, ороиш диҳад. Бозаргон ваъда дод, ки барои ҳар рӯзи кораш сад динор музд медиҳад. Марди ҳунарманд ба хонаи бозаргон омад ва барои оғоз кардани кор
Мегӯянд, ки шоҳ Ҷаҳонгир ва ҳамсараш Нурҷаҳонбегим ба шеъру шоирӣ шавқи зиёд доштанд ва гоҳе бо ҳам мушоира мекарданд. Нурҷаҳон зани донишманд, хуштабъ ва ҳозирҷавоб буд ва метавонист ба шеърҳои Ҷаҳонгир дарҳол ҷавоби шоирона диҳад. Рӯзе Ҷаҳонгир
Дар замонҳои қадим марди ҳезумшикане зиндагӣ мекард, ки ҳар рӯз ба биёбон мерафт, ҳезум ҷамъ мекард ва онро ба шаҳр оварда мефурӯхт. Бо пули бадастовардааш рӯзгори зану фарзандонашро таъмин мекард. Рӯзе дар биёбон бо марде ошно шуд, ки дар ҳамон ҷо
Замоне подшоҳи як мамлакат дар байни роҳи одамгузар, ки сӯйи қасраш мебурд, санги калонеро мемонад. Худи подшоҳ дар канори роҳ пинҳон шуда, сайри воқеаро тамошо мекунад. Тоҷирон, корвонҳо, бойҳою ходимони қаср аз он роҳ бо душворӣ сангро давр зада
Шабе дузде ҳамроҳи ёрони худ барои дуздӣ ба хонаи марди сарватманде рафт. Дуздон ба боми хона баромаданд ва мехостанд пинҳонӣ ба даруни хона дароянд. Соҳибхона аз садои пой ва ҳаракати онҳо бедор шуд. Ӯ дарҳол фаҳмид, ки дуздон дар болои боми хонааш
Дар замонҳои қадим марди донишманду хирадманде ба сӯйи шаҳре сафар мекард. Дар роҳ марди содае бо ӯ ҳамсафар шуд. Пас аз он ки андаке роҳ рафтанд, марди донишманд аз ҳамсафараш пурсид: — Ту маро мебарӣ ё ман туро? Марди сода аз ин савол ҳайрон шуд ва
Амир Шайх Ҳасан пас аз Султон Абӯсаиди Худобанда дар Бағдод ва Озарбойҷон ба подшоҳӣ расид. Ҳамсари ӯ Дилшодхотун зани бисёр донишманд, хирадманд, саховатманд ва зебо буд. Салмони Соваҷӣ, шоири машҳур, дар ситоиши Амир Шайх Ҳасан ва Дилшодхотун
Ҳикоят мекунанд, ки рӯзе дар шаҳри Ғазнин нонвоён дарҳои дӯконҳои худро бастанд ва аз фурӯши нон даст кашиданд. Дар натиҷа, нон хеле гарон ва камёфт шуд. Мардуми камбағал ва ниёзманд ба мушкилоти сахт гирифтор шуданд ва барои пайдо кардани нон ранҷу
Рӯзе Аммора ибни Ҳамза дар маҷлиси халифа Восиқ (842–847) нишаста буд. Он рӯз халифа ба шикоятҳои мардум расидагӣ мекард. Марде, ки худро ситамдида медонист, аз ҷой бархост ва аз Аммора ибни Ҳамза шикоят карда, гуфт: — Эй халифа! Аммора замини
Марди содалавҳе борҳо шунида буд, ки Худованди мутаъол рӯзии ҳамаи бандагонашро мерасонад ва ҳеҷ мавҷудеро бе рӯзӣ намегузорад. Ӯ аз шунидани ин суханон ба чунин андеша афтод: «Агар Худованд рӯзии ҳамаи бандагонашро мерасонад, пас чаро ман худро ба
Рӯзе се ҷавон барои хостгории духтари марде ба хонаи ӯ омаданд. Яке аз онҳо Ҳасан ном дошт. Ӯ ҷавони диндор ва некӯкор буд, вале на сарват дошт ва на зебоӣ. Дуюмӣ Алӣ ном дошт. Ӯ ҷавони зебову хушқомат буд, аммо на сарват дошт ва на диндор буд. Сеюмӣ
Рӯзе сорбоне аз тарси шутури масту хашмгин гурехт. Шутур аз паси ӯ давид ва ҳар лаҳза наздиктар мешуд. Мард ҳар қадар давид, ҷойи амне барои паноҳ бурдан наёфт. Ногоҳ дар пеши роҳаш чоҳи чуқуреро дид. Чун роҳи дигаре надошт, худро ба даруни чоҳ овехт ва
Рӯзе яке аз подшоҳони Хуросон Маҳмуди Сабуктегинро дар хоб дид. Тамоми бадани ӯ пӯсида, ба хок табдил ёфта буд, ба ҷуз чашмонаш, ки ҳанӯз дар чашмхонаҳояшон ҳаракат мекарданд ва ба ҳар тараф менигаристанд. Подшоҳ аз дидани ин хоби аҷиб дар ҳайрат монд ва аз донишмандону ҳакимон хост, ки онро таъбир кунанд. Аммо ҳеҷ яке аз онҳо натавонист маънои ин хобро шарҳ диҳад. Ниҳоят, дарвеше ба назди подшоҳ омад, бо эҳтиром таъзим кард ва гуфт: — Маҳмуди Сабуктегин ҳанӯз ҳам нигарон аст, ки мулку подшоҳии ӯ ба дасти дигарон гузаштааст. Шеър Бас номвар ба зери замин дафн кардаанд, К-аз ҳастияш ба рӯи замин бар нишон намонд. В-он пирлошаро, ки супурданд зери хок, Хокаш чунон бихӯрд, к-аз ӯ устухон намонд. Зиндаст номи фаррухи Нӯшинравон ба хайр, Гарчи басе гузашт, ки Нӯшинравон намонд. Хайре кун, эй фалону ғанимат шумор умр, З-он пештар, ки бонг барояд: «Фалон намонд!» --- Маънои шеър Чӣ бисёр одамони номдору машҳурро дар зери хок дафн кардаанд, ки имрӯз аз вуҷуди онҳо дар рӯи замин ҳеҷ нишоне боқӣ намондааст. Чӣ бисёр ҷасадҳоеро ба хок супурдаанд, ки бо гузашти замон ҳатто устухонҳояшон низ пӯсида, нобуд шудаанд. Аммо номи неки Нӯшинравони Одил ҳанӯз ҳам дар миёни мардум зинда аст, гарчанде аз марги ӯ асрҳои зиёд гузаштаанд. Пас, эй инсон, то зинда ҳастӣ, некӣ кун ва умри худро ғанимат бишумор, пеш аз он ки рӯзе мардум бигӯянд: «Фалонӣ ҳам аз дунё гузашт!» Шарҳи вожаҳо Мулук — подшоҳон, ҳокимон. Маҳмуди Сабуктегин — Султон Маҳмуди Ғазнавӣ, яке аз подшоҳони машҳури давлати Ғазнавиён. Соири ҳукамо — дигар донишмандон ва ҳакимон. Таъвил — таъбир ва шарҳи маънои хоб. Дарвеш — шахси порсо ва дилканда аз сарвату мансаб. Мулк — сарзамин, мамлакат ва подшоҳӣ. Номвар — шахси машҳур ва номдор. Пирлоша — ҷасади фарсуда ва пӯсида. Фаррух — муборак, некбахт ва хуҷаста. Нӯшинравон — Хусрави Анӯшервон, подшоҳи Сосонӣ, ки дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ ҳамчун рамзи адолат ёд мешавад. Ғанимат шуморидан — қадр кардан ва аз фурсат дуруст истифода бурдан. Панди ҳикоят Ин ҳикоят аз китоби «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ буда, ба гузарандагии умр, бебақоии қудрат ва арзиши номи нек ишора мекунад. Инсон ҳар қадар сарватманду тавоно бошад, рӯзе аз ин ҷаҳон меравад. Молу мулк ва мансаб ба дигарон мегузаранд, аммо номи нек ва корҳои шоистаи ӯ метавонанд солҳои зиёд дар хотираи мардум боқӣ монанд. Пас, то фурсат ҳаст, бояд некӣ кард, зеро умр гузаранда аст, вале осори неки инсон метавонад баъд аз маргаш ҳам боқӣ бимонад.
Ҳангоме ки Султон Санҷар бо мақсади забт кардани сарзаминҳои Мовароуннаҳр ба роҳ баромад, ҳамаи хонҳо бо ҳам иттифоқ баста, дар саҳрои Насаф ба лашкари ӯ ҳуҷум карданд. Дар ин муҳориба Султон Санҷар шикаст хӯрд. Вақте ки султон ба соҳили дарёи Ҷайҳун расид, бисёр ғамгин ва андӯҳгин буд. Фариди котиб, ки аз шогирдони Анварӣ ва марди шоиру донишманд буд, дар он лашкар ҳузур дошт. Ӯ дар назди султон истода буд, ки султон ба вай рӯ оварда, фармуд: — Эй Фарид, дидӣ, ки чӣ гуна ба ман чашми бад расид? Акнун дар бораи ин воқеа бадеҳатан рубоие бигӯй, то бори ғаму андӯҳ аз дилам сабук шавад. Фарид дарҳол ин рубоиро суруд: Рубоӣ Шоҳо, зи синони ту ҷаҳоне шуд рост, Теғи ту чиҳил сол зи аъдо кин хост. Гар чашми баде расид, он ҳам зи қазост, К-он кас, ки ба як ҳол бимондаст, Худост. Ин рубоӣ ба Султон Санҷар тасаллии бузурге бахшид ва боиси оромиши хотири ӯ гардид. Султон аз суханони Фарид бисёр хушнуд шуд ва ба ӯ мукофоти фаровон дод. --- Шарҳи вожаҳо: Мовароуннаҳр — сарзамини таърихии Осиёи Марказӣ, асосан миёни дарёҳои Ому ва Сир. Насаф — номи қадимии шаҳри Қаршӣ дар Ӯзбекистони имрӯза. Ҷайҳун — номи қадимии дарёи Ому. Малул ва маҳзун — ғамгин ва андӯҳгин. Бадеҳа — шеъре, ки шоир бе омодагии пешакӣ, дарҳол эҷод мекунад. Синон — нӯги найза. Аъдо — душманон. Қазо — тақдир, ҳукми илоҳӣ. Сила — ҳадя ё мукофоте, ки ба шоир ё донишманд дода мешавад. Панди ҳикоят: Дар зиндагӣ пирӯзиву шикаст, шодиву ғам ва комёбиву нокомӣ ҳамеша яксон намемонанд. Ҳеҷ ҳолате дар ин ҷаҳон ҷовидонӣ нест. Танҳо Худованд аст, ки тағйир намеёбад. Инсон набояд аз пирӯзӣ мағрур ва аз шикаст ноумед гардад.
Рӯзе зиндиқе* аз Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) пурсид: — Чӣ далеле ҳаст, ки ин ҷаҳон офаридгор дорад? Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) фармуд: — Оё боре ба киштӣ савор шудаӣ? Гуфт: — Бале! Имом пурсид: — Оё боре дар баҳр ба хатар дучор шудаӣ? Зиндиқ гуфт: — Боре ба киштӣ савор шуда будам. Ногоҳ киштӣ шикаст ва ман ба тахтапорае часпидам. Мавҷи баланде бархост ва маро аз он тахтапора ҷудо кард. Дар миёни баҳри бекарон танҳо мондам. Ногаҳон мавҷи сахте бархост ва маро ба соҳил андохт. Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) фармуд: — Ҳангоме ки дар киштӣ будӣ, ба киштӣ эътимод доштӣ. Вақте ки киштӣ шикаст ва ба тахтапора часпидӣ, умедат ба он тахтапора буд. Аммо ҳангоме ки аз тахтапора ҷудо шудӣ ва дар миёни баҳр танҳо мондӣ, ба кӣ умед доштӣ? Зиндиқ хомӯш монд. Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) фармуд: — Офаридгори ту ҳамон Зотест, ки дар он лаҳзаи ноумедӣ ба Ӯ рӯ оварда будӣ. Ту дар он ҳолат ба фазлу раҳмати Ӯ умед баста будӣ. Зиндиқ бо шунидани ин суханон бедиранг имон овард ва ба шарафи ислом мушарраф гардид. --- Шарҳи вожаҳо: Таваккул — ба Худованд эътимод кардан, дар баробари анҷом додани кӯшишҳои зарурӣ ба Ӯ умед бастан. Зиндиқ — истилоҳи таърихӣ барои шахсе, ки ба ақидаҳои динии пазируфташуда мухолифат мекард ё онҳоро инкор менамуд. Сонеъ — созанда, офаридгор. Панди ҳикоят: Ин ҳикоят таъкид мекунад, ки инсон дар лаҳзаҳои сахтӣ ва нотавонӣ ба Худованд рӯ меорад ва ба раҳмати Ӯ умед мебандад. Таваккул маънои даст кашидан аз кӯшишро надорад, балки эътимод ба Худованд дар баробари талошу чораҷӯиро ифода мекунад.
Муаллими башарият (с) фармуданд: «Вақте доду фарёди ду касе аз дӯзахиён авҷ мегирад, Худованд мефармояд: — Онҳоро аз дӯзах берун оваред! Чун аз оташи дӯзах бароварда мешаванд, Худованд аз онҳо мепурсад: — Чаро фарёд мезанед? Онҳо мегӯянд: — Ба хотири он ки моро авф намоӣ ва мавриди раҳмату омурзиш қарор бидиҳӣ. Он гоҳ Ҳақ Таъоло мефармояд: — Раҳмати Ман барои шумо дар он аст, ки худро ба оташ андозед. Дар ин ҳол яке аз онҳо худро ба оташ меандозад ва Худованд оташро бар ӯ сарду саломат мегардонад. Сипас Худованд аз он бандае, ки худро ба оташ наандохт, мепурсад: — Чаро аз оташ худдорӣ намудӣ ва худро мисли он ҳамраҳат ба дӯзах наандохтӣ? Банда посух медиҳад: — Худоё, умед дорам, ки баъди берун овардан маро дубаро ба он ҷо намефиристӣ. Аллоҳ Таъоло мефармояд: — Умеди туро амалӣ гардонидам. Дар пайи ин ҳар дуи онҳо мавриди раҳмату омурзиш қарор гирифта, ба биҳишт ворид мегарданд».
Аз Анас ибни Молик (р) ривоят аст, ки боре Расули Худоро (с) дидем, ки табассум мекард, ба сурате ки дандонҳояш намудор шуданд. Чун сабаби болидагияшро пурсидем, фармуд: Ду нафар аз умматонам ба ҳузури Ҳақ Таъоло меоянд ва яке мегӯяд: — Худоё, ман бар ин бандаат ҳақ дорам. Ҳаққамро аз ӯ ситонида, ба ман бидеҳ. Аллоҳ Таъоло ба он банда мефармояд: — Ҳаққи ӯро бидеҳ! Банда мегӯяд: — Парвардигоро! Ман савобе надорам, ки ба ӯ бидиҳам. Сипас Худованд ба даъвогар мегӯяд: — Ӯ савобе надорад, ки ба ту бидиҳад. Пас чӣ талабе дорӣ? Банда мегӯяд: — Дар он сурат, бигзор аз гуноҳони ман ба ӯ дода шавад. Пас Худованд мегӯяд: — Ба боло нигар ва биҳиштро бубин! Банда ба боло нигоҳ карда, биҳиштро мебинад ва. мегӯяд: — Худоё, қасрҳоеро мебинам, ки аз ёқуту марҷон сохта шудаанд. Магар инҳо барои паёмбаре ва ё барои сиддиқу шаҳиде омода шудаанд?! Худованд мефармояд: — Инҳо барои касоне омода шудаанд, ки дар дунё музди ин ҳамаро пардохтаанд. Банда мепурсад: — Музди инҳоро чӣ касе пардохта метавонад? Худованд мефармояд: — Агар хоҳӣ, ту низ метавонӣ сазовори инҳо бошӣ. Банда мегӯяд: — Худоё, ман чӣ гуна метавонам сазовори чунин лутфу марҳамате бошам? Ҳақ Таъоло мефармояд: — Дар сурати аз даъвоят гузаштан ва бахшидани ҳаққе, ки бар ин бандаам дорӣ. Банда мегӯяд: — Ман аз даъвоям даргузаштам ва ҳаққи худро ба ӯ бахшидам. Сипас Худованди Мутаъол мефармояд: — Ҳамроҳи бародарат вориди биҳишт шавед! Дар ҳамин ҳол Расули Худо (с) фармуд: — Аз Худованд битарсед, аз Худованд битарсед ва муносибати байни ҳамдигарро дуруст ба роҳ монед! Бинед, ки Ҳақ Таъоло худ бевосита муъминонро ба ҳам меорад.
Рӯзе қавми ҳазрати Мӯсо (а) ба ӯ гуфтанд: — Эй Мӯсо, мо Худоямонро ба хӯрокхӯрӣ даъват менамоем. Лутф бифармояд ва рӯзе меҳмони мо шавад. Ҳар чизе ки дорем, баҳри Ӯ ҳозир мекунем. Ҳазрати Мӯсо (а) онҳоро чунин танбеҳ дод: — Эй мардум, Худованд аз хӯрдану нӯшидан муназзаҳ аст. Шумо як заъфи башариро ба Парвардигори худ чӣ гуна нисбат медиҳед?! Баъди ин ҳодиса ҳазрати Мӯсо (а) ба кӯҳи Тур баромад. Дар он ҷо аз ғайб нидое шунид: — Эй Мӯсо! Чаро даъвати бандагонамро ба Ман намерасонӣ? Ҳазрати Мӯсо (а) гуфт: — Худоё! Аз чунин даъват шарм мекунам. Охир Зоти поки Ту аз чунин сифатҳо муназзаҳ аст. Сипас Ҳақ Таъоло фармуд: — Ба бандагонам бирасон, ки даъвати онҳоро иҷобат кардам ва бегоҳи ҷумъа меоям. Ҳазрати Мӯсо (а) ба қавмаш баргашт ва ҳодисаро баён кард. Мардум дастурхон ороста, ҳама гуна нозу неъматро муҳайё карданд. Пас аз омода сохтани дастурхон марде ба наздашон омад, ки бисёр хаставу гурусна буд. Ӯ гуфт: — Эй Мӯсо, аз роҳи дур омадам, гуруснаам. Ба ман хӯрок деҳ, то аз гуруснагӣ раҳо ёбам. Ҳазрати Мӯсо (а) гуфт: — Шитоб макун, каме сабр намо. Ана он кӯзаро гиру рафта об биёр. Ту ҳам ба ороиши дастурхон саҳме гузор, зеро ба ин ҷо Ҳақ Таъоло меояд. Мард, ки худ мадори гаштан надошт, ҳеҷ чиз нагуфт ва аз он ҷо рафт. Шаб шуд, меҳмон наомад. То субҳ мунтазир шуданд, вале аз меҳмон хабаре набуд. Мардум умедашонро канданд ва ҳазрати Мӯсо (а) низ дар тааҷҷуб афтода буд. Рӯзи дигар ба кӯҳи Тур рафт ва гуфт: — Парвардигоро! Бандаи оҷизат дар хиҷолат монд. Мардум ба ман мегӯянд, ки ту моро фиреб додӣ ва ё Худованд ба ваъдааш вафо накард?! Пас Худованд фармуд: — Эй Мӯсо! Ман омада будам ва гуфтам: «Гуруснаам!» Ту бошӣ Маро барои овардани об равон кардӣ. Ҳатто як луқма нон ҳам надодӣ. Маро на қавмат пешвоз гирифт, на ту! Мӯсо Калимуллоҳ гуфт: — Худоё, як бандаи мусофир омада буд ва ӯ Парвардигори мо набуд. Сипас Аллоҳ Таъоло фармуд: — Ман ҳамроҳи ҳамон бандаам будам. Агар ӯро мехӯрондӣ, Маро мехӯрондӣ, зеро Ман на дар замин меғунҷам ва на дар осмон. Ман танҳо дар дили бандаи оҷизам ҷо мегирам. Ман бо бандаи гуруснаам омада будам ва шумо, ки ӯро гурусна фиристодед, Маро гурусна баргардондед.
Рӯзе ду дӯст Субҳ ва Рӯз бо ҳам баҳс карданд. Субҳ гуфт: — Ман аз ҳама муҳимам. Одамон бо ман бедор мешаванд, нияти нек мекунанд, намоз мехонанд, орзу месозанд. Агар ман набошам, ҳеҷ кор оғоз намешавад. Рӯз табассум карда ҷавоб дод: — Дуруст аст, ту оғози хубӣ ҳастӣ. Аммо ман идомаи он ҳастам. Агар инсон дар давоми рӯз меҳнат накунад, субҳи хубаш чӣ фоида дорад? Онҳо ба назди донои пир рафтанд, то доварӣ кунад. Пир гуфт: — Шумо ҳарду якдигарро пурра мекунед. Субҳ ният мебахшад, рӯз амал. Агар ният бе амал бошад — орзу мемонад. Агар амал бе ният бошад — бемаънӣ мегардад. Аз ҳамон рӯз, Субҳ ва Рӯз дигар баҳс накарданд. Онҳо фаҳмиданд: бахти инсон дар якҷоягии нияти нек ва меҳнати ҳалол аст. Панд: Ҳар субҳро бо нияти нек оғоз кунед ва онро дар давоми рӯз бо амалҳои хуб идома диҳед.
Модарро эҳтиёт ва эҳтиром кунед, дӯст доред, ки онҳо сарчашмаи муҳаббати ҷовидонаанд. Юсуфҷон Аҳмадзода Шип-шип... Шип-шип... Ба гӯшам шарфаи по мерасад, шарфаи форам. Гоҳ аз дур ва гоҳ аз наздик. Ман гӯш бар он медиҳам. Шип-шип... Шип-шип...
Рост ҷў, рост нигар, рост гузин, Рост гў, рост шунав, рост нишин. Абдураҳмони Ҷомӣ Сухани рост гуфтан нишонаи мардонагист. Худованди бузург бандагонашро ба ростгўйӣ ҳидоят мефармояд. Сухани дуруст марҳами дилҳост ва моро аз балоҲо раҳоӣ мебахшад. Алӣ ибни Абўтолиб фармудаанд: «Ҳақро дар ҳама ҳол бигў, парҳезгоронро ёвар бош ва аз фосиқон дурӣ гузин». Имом Ҳусайн гуфтаи ҷолибе дар ин мавзўъ доранд: «Ростгўйӣ сарфарозӣ ва дурўғгўйӣ нотавонист». Абулқосими Фирдавсӣ дурўғгўйро душман меҳисобад: Ҳар он кас, ки бо ту нагўяд дуруст, Чунон дон, ки ў душмани ҷони туст. Абулқосими Фирдавсӣ Аз сухани рост касе зиён намебинад ва он оромиши рўҳу тан мебошад: Беҳ аз ростӣ дар ҷаҳон кор нест, Ки дар гулбуни ростӣ хор нест. Фаридуддин Аттор Дар осори Саъдии Шерозӣ ин мавзўъ хеле хуб ҳаллу фасл гардидааст: Дурўғ одамиро кунад бевиқор, Дурўғ одамиро кунад шармсор.
Ато Ҳамдам адиби маъруф ва сермаҳсул аст. Беш аз бист маҷмўаи ў, аз қабили қиссаву ҳикояҳо, новеллаҳо, хосса, асарҳои саҳнавӣ дар солҳои гуногун ба табъ расидаанд. Инак, боз як китоби нависандаи пуркор бо номи «Фиғон» ба хонандагони гиронқадр тақдим мешавад, ки навсанда ба жанрҳои дўстдоштаи худ содиқ монда, аз мавзўоти мухталифи рўзгори муосирони мо гоҳе ба дард ва гоҳе бо фахру умед ҳикоя мекунад.
Саълабӣ шоире аз шуарои пойтахти Мансури халифа буд. Гуфт: – Рӯзе қасидаи ғарро гуфтам ва ба умеди силаи куллӣ пеши халифа бурдам ва бар ӯ хондам ва дараҷаи қабул ёфт. Баъд аз он гуфт: – Эй Саълабӣ, кадом дӯсттар дорӣ? Он ки туро сесад зари сурх диҳам ё се калимаи ҳикмат ба ту омӯзам, ки ҳар яке ба сад динор зари сурх арзад. Ман бинобар хушомад гуфтам: – Ҳикмати боқӣ беҳ аз неъмати фонӣ. Гуфт: – Калимаи аввал он ки чун ҷомаи ту кӯҳна бошад, мӯзаи нав мапӯш, ки бад намояд. Гуфтам: – Ой, вовайло,ки сад динорам бисӯхт! Халифа лаб ширин карду гуфт: – Калимаи дуввум он ки чун равған дар риш молӣ, ба зери риш марасон, ки гиребонро чарб кунад. Гуфтам: – Дареғ, сад дареғ, ки дувист динорам зоеъ шуд. Халифа табассум карду гуфт: – Калимаи саввум ... Пеш аз он ки баён кунад гуфтам: – Эй халифаи рӯзгор! Бар иззати Парвардигор ҳикмати саввумро захира нигаҳ дор ва сад динори боқиро ба ман деҳ, ки он маро ҳазор бор нофеътар аст аз ҳикмат шунидан. Халифа бихандиду бифармуд, то понсад динор зари сурховарданд ва ба ман таслим карданд.
Дар ин рисола назарияи Инсони комил аз манзари андешамандони ҷаҳони Ислом, ба вижа, Шайх Азизиддини Насафӣ ва китоби ӯ “Инсони комил” мавриди таҳлил ва баррасии мухтасар қарор мегирад.
Рӯзе марди арабе шутурашро гум кард. Ӯ дар кӯчаву бозор мегашт ва бо овози баланд эълон мекард: — Эй мардум! Ҳар кас шутури гумшудаи маро пайдо карда, ба ман баргардонад, ба ӯ ду шутур мукофот медиҳам! Мардум аз шунидани ин сухан ҳайрон шуданд ва гуфтанд: — Ин чӣ кори аҷиб аст?! Ту як шутурро гум кардаӣ, вале ба касе, ки онро пайдо кунад, ду шутур ваъда медиҳӣ! Магар ин зарари ту аз худи шутури гумшуда бештар намешавад? Марди араб табассум карду гуфт: — Шумо ҳанӯз лаззати пайдо кардани чизи гумшударо начашидаед. Барои ҳамин сухани маро намефаҳмед. Агар медонистед, ки инсон ҳангоми ёфтани чизи аздастрафтааш чӣ қадар шод мешавад, аз чунин ваъдаи ман ҳайрон намешудед! Маънои шеър Дар охири ҳикоят шоир чунин мегӯяд: Агар чизе, ки гум шудааст, ҳатто камарзиш бошад, нагӯед, ки ҷустуҷӯяш беҳуда аст. Зеро касе, ки қадри чизҳоро медонад, мефаҳмад, ки лаззати пайдо кардани чизи гумшуда гоҳе аз арзиши худи он чиз бештар аст. Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки арзиши ҳар чиз танҳо бо пулу мол андоза карда намешавад. Баъзан чизе, ки гум мекунем, арзиши зиёди моддӣ надорад, аммо пайдо кардани он ба мо шодии бузург мебахшад. Марди араб мехост бигӯяд, ки барои ӯ на танҳо худи шутур, балки хурсандии дубора ёфтани он низ бисёр арзишманд аст. Хулоса: «Гоҳе лаззати ёфтан аз худи чизи ёфташуда бештар аст».
Рӯзе халифа барраи бирёнеро пеши худ гузошта буд ва мехост хӯрок бихӯрад. Ногаҳон марди арабе аз биёбон омад. Халифа ӯро ба назди худ даъват кард ва дар сари дастархон нишонд. Марди бодиянишин бисёр гурусна буд. Ҳамин ки ба хӯрок даст расонд, бо иштиҳои зиёд ба хӯрдани гӯшти барра оғоз кард. Ӯ гӯштро чунон бо шитоб аз устухон ҷудо мекард, ки халифа аз дидани ин ҳолат ба ҳайрат афтод. Халифа хост бо ӯ шӯхӣ кунад ва гуфт: — Эй мард, чаро ин барраро ин қадар бераҳмона пора-пора карда мехӯрӣ? Магар падари ин барра туро бо шохҳояш зада буд, ки имрӯз аз бачааш қасос мегирӣ? Марди бодиянишин, ки бисёр ҳозирҷавоб буд, дарҳол гуфт: — Эй халифа, ман аз ин барра ҳеҷ кинае надорам! Аммо ту чаро ба он бо чунин меҳрубонӣ менигарӣ ва аз хӯрдани гӯшташ худдорӣ мекунӣ? Магар модари ҳамин барра туро шир додааст, ки ин қадар ба ӯ дилсӯзӣ мекунӣ? Халифа аз ин ҷавоби зиракона ва шӯхиомези мард бисёр хандид. Ҳозирҷавобии ӯ ба халифа чунон писанд омад, ки фармон дод ба мард ҳазор дирам мукофот диҳанд. Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят нишон медиҳад, ки зиракӣ ва ҳозирҷавобӣ танҳо хоси подшоҳону донишмандон нест. Ҳатто марди одии биёбоннишин метавонад бо сухани муносиб ва ҷавоби зарифона шахси бузургро ба ҳайрат оварад. Дар ин ҳикоят марди бодиянишин наранҷид ва ба сухани шӯхиомези халифа бо шӯхии дигар посух дод. Хулоса: Сухани зиракона, агар бо одоб ва дар вақти муносиб гуфта шавад, метавонад ҳам боиси хурсандӣ гардад ва ҳам ба инсон эҳтиром оварад.
Рӯзе халифаи Бағдод бо марди арабе, ки аз биёбон омада буд, дар сари як дастархон нишаста, аз як табақ хӯрок мехӯрданд. Он мард тамоми умрашро дар биёбон гузаронида, ҳеҷ гоҳ шаҳр надида ва дар маҷлиси бузургон иштирок накарда буд. Ҳангоми хӯрок хӯрдан чашми халифа ба луқмаи меҳмонаш афтод. Ӯ дид, ки дар луқмаи мард як тори мӯй ҳаст. Халифа гуфт: — Эй марди араб, он мӯйро аз луқмаат дур кун! Марди бодиянишин дарҳол луқмаашро ба дастархон гузошт ва аз хӯрок даст кашид. Халифа аз ин рафтори ӯ ҳайрон шуд. Мард гуфт: — Аз дастархони касе, ки ба луқмаи меҳмонаш он қадар бодиққат менигарад, ки ҳатто як тори мӯйро мебинад, хӯрок хӯрдан мумкин нест! Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят дар бораи одоби меҳмондорӣ ва эҳтироми меҳмон аст. Марди бодиянишин аз он наранҷид, ки халифа мӯйро ба ӯ нишон дод. Ӯ аз он нороҳат шуд, ки соҳибхона ба ҳар луқмаи меҳмонаш диққат медод. Ҳикоят ба мо меомӯзад, ки меҳмон бояд дар хонаи мизбон худро озод ва роҳат ҳис кунад, на ин ки гумон барад, ки ҳар ҳаракату ҳар луқмаи ӯ зери назорат аст. Хулоса: Меҳмонро танҳо бо хӯрок не, балки бо эҳтиром, меҳрубонӣ ва кушодарӯӣ бояд пазироӣ кард.
Рӯзе подшоҳ ба яке аз надимони худ (ҳамсуҳбат ва мушовири наздики подшоҳ) гуфт: — Номи ҳамаи аблаҳони ин шаҳрро дар рӯйхате бинавис! Надим гуфт: — Ба як шарт: ҳар касеро, ки номашро нависам, ту набояд маро барои ин кор сарзаниш ё ҷазо диҳӣ. Подшоҳ розӣ шуд. Надим қаламу коғаз гирифт ва пеш аз ҳама номи худи подшоҳро навишт. Подшоҳ инро дида, ба ғазаб омад ва гуфт: — Агар исбот карда натавонӣ, ки ман аблаҳ ҳастам, туро сахт ҷазо медиҳам! Надим оромона ҷавоб дод: — Эй подшоҳ, магар ту ба яке аз хизматгоронат ҳуҷҷате ба маблағи сад ҳазор динор надодӣ, то ба кишвари дурдасте равад, он пулро бигирад ва баргардонад? Подшоҳ гуфт: — Бале, додам. Чӣ шудааст? Надим гуфт: — Ман он хизматгорро хуб мешиносам. Ӯ дар ин шаҳр на хонаю мулк дорад, на зану фарзанд. Агар он сад ҳазор динорро бигирад ва ба кишвари дигаре гурезад, ки ту дар он ҷо ҳеҷ қудрате надорӣ, чӣ кор мекунӣ? Подшоҳ андаке андеша карду гуфт: — Аммо агар ӯ фирор накунад, ба мо хиёнат наварзад ва ҳамаи пулро баргардонад, он гоҳ чӣ мегӯӣ? Надим бо табассум ҷавоб дод: — Он вақт номи туро аз рӯйхати аблаҳон пок мекунам ва ба ҷояш номи ҳамон хизматгорро менависам! Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки ба дигарон бовар кардан хуб аст, аммо боварии беандеша метавонад инсонро ба зарари бузург гирифтор кунад. Инчунин ҳикоят бо зарофат нишон медиҳад, ки надим наметавонист хиёнати хизматгорро пешакӣ исбот кунад, вале подшоҳ ҳам барои супоридани чунин маблағи бузург эҳтиёткории кофӣ накарда буд. Хулоса: «Эътимод кун, вале эҳтиётро аз даст мадеҳ!»
Ин китоб ҳикояҳои кӯтоҳи тарбиявӣ ва омӯзандаи Лев Толстойро барои кӯдакони хурдсол дар бар мегирад. Дар онҳо воқеаҳои содаи ҳаётӣ ва ҳикматҳои гуногун бо забони сода баён шудаанд.
Гуфтаанд, замоне дар як деҳаи ором писарбачае зиндагӣ мекард, ки хеле кунҷкоб буд. Ӯ ҳамеша аз падари хирадмандаш мепурсид: — Падарҷон, чӣ гуна инсон метавонад дӯстдоштаи мардум гардад? Падараш ӯро назди дарёи соф бурд ва гуфт: — Ба об нигоҳ кун. Писар ба рӯи об нигарист ва чеҳраи худро дид. Падар гуфт: — Вақте дили инсон соф бошад, мисли ҳамин об ҳар чизро рост нишон медиҳад. Агар касе дурӯғ гӯяд, нафрат кунад ё макр варзад, дилаш тира мешавад, ва дигар на Худо, на мардум ба ӯ эътимод намекунанд. Баъд чанд моҳ гузашт. Писарбача дар бозор ҳамёни пур аз пулро ёфт. Бисёриҳо гуфтанд, ки онро барои худ нигоҳ дор. Аммо ӯ ҳамёнро ба соҳиби ҳақиқияш баргардонд. Соҳиби ҳамён ашк рехт ва гуфт: — Писарам, ту дили соф дорӣ. Худо рӯзе беҳазорон маротиба бештар ба ту ато хоҳад кард. Аз ҳамон рӯз номаш дар деҳа ҳамчун софдилтарини мардум баромад. Ӯ фаҳмид, ки сарвати ҳақиқӣ — на пул, балки дили пок ва виҷдони ором аст. Панд: Софдилӣ чароғест, ки роҳи зиндагиро равшан мекунад. Он касе, ки ростқавл аст, ҳеҷ гоҳ роҳро гум намекунад.
Рӯзе подшоҳе нишаста буд. Писараш ва як ғуломи ӯ дар наздаш истода буданд. Подшоҳ аз писараш пурсид: — Рост бигӯ, дар зиндагӣ бештар аз ҳама чӣ орзу дорӣ? Писар гуфт: — Мехоҳам соҳиби молу сарвати зиёд шавам, зиндагии пур аз айшу нӯш дошта бошам ва ҳамеша ба хушгузаронӣ машғул бошам. Баъд подшоҳ аз ғулом пурсид: — Ту чӣ орзу дорӣ? Ғулом гуфт: — Орзуи ман ин аст, ки бо одамон бо меҳрубонӣ рафтор кунам, ба ниёзмандон ёрӣ расонам ва бо некиву саховат дили мардумро ба даст оварам. Подшоҳ аз ҷавоби ғулом бисёр хушнуд шуд. Ӯро озод кард ва ба ӯ эҳтирому некии зиёд намуд. Аммо аз ҷавоби писараш норозӣ шуд, зеро дид, ки ӯ бештар дар бораи айшу нӯши худ фикр мекунад, на дар бораи некиву фоида ба дигарон. Панд: Арзиши инсон танҳо дар молу сарват нест. Меҳрубонӣ, саховат ва некӣ ба дигарон инсонро азиз мегардонад.
Рӯзе Кисро аз назди ошхона мегузашт. Ӯ дид, ки як ғуломи ошпаз нон мепазад. Аз гармии танӯр пешонии ошпаз арақ карда буд. Ӯ каме хамир гирифт ва арақи рӯяшро бо он пок кард. Баъд ҳамон хамирро ба хамири дигар ҳамроҳ карда, нон пухт. Кисро инро дид, вале чизе нагуфт ва аз он ҷо гузашт. Рӯзи дигар ӯ ошпазро назди худ хонд ва пурсид: — Ба фикри ту, беҳтарин хӯрок кадом аст? Ошпаз марди зирак буд. Ӯ фаҳмид, ки Кисро кори дирӯзаашро дидааст. Барои ҳамин ҷавоб дод: — Беҳтарин хӯрок он аст, ки ту тарзи пухтани онро набинӣ ва танҳо вақте бинӣ, ки омода шуда пешат меоранд. Кисро аз ин ҷавоби зиракона хандид ва аз гуноҳи ӯ гузашт. Панд: Зиракӣ ва ҷавоби дуруст метавонад инсонро аз мушкил наҷот диҳад. Аммо ҳангоми тайёр кардани хӯрок ҳамеша бояд покизагиро риоя кард.
Марде тамоми умр бо пешаи моҳигирӣ баракати зиндагии хонадонашро таъмин мекард. Зану кӯдаконаш аз чизе камӣ надоштанд. Рӯзе дар канори соҳил нишаста, тӯрашро ба дарё партофту пинак рафт. Баъди чанде сар бардошта тӯрро назар карда 3-4 моҳиро даруни он дид. «Кам аст», гуфту, сайдашро аз об нагирифта, дубора ба дарё партофту пинак рафт. Соате баъд тӯрашро аз нав хабар гирифт: 6-7 дона моҳӣ беқарорӣ доштанд. Қаноат накард. – Каме дам мегирам, ҳамин ки бегоҳ шуд, якбора онро бо моҳии зиёд аз об гирифта ба хона бармегардам, - аз дил гузаронд моҳигир. Бегоҳ шуд. Моҳигир хост тӯри пур аз моҳиашро аз дарё бардошта, ризқи фарзандонашро ба манзилаш бубарад. Аз тӯр дарак набуд: вазни моҳии бисёр тӯрро канда бурдааст. Мард аз карда пушаймон шуда, бо сари хам ва дасти холӣ ба хона баргашт. – Чӣ шуд? Чи ҳодиса рух дод? - пурсид ҳамсараш, ки бори нахуст ӯро бо дасти холӣ медид. – Бисёр талаб макун, ба кам зор шавӣ, - гуфтаанд бузургон. Ман имрӯз ин пандро сарфи назар кардаму аз ёфта бенасиб мондам, - гуфт мард.
Дар таги долони зан мусичае лона гузошта буд. Рӯзе соҳибхона чириқ-чириқи форами чӯҷаҳои мусичаро шунида, ба лонаи онҳо назар кард. Се мусича беқаророна овоз бароварда, бо даҳони боз модарашонро интизорӣ мекашиданд. Мусича дар минқораш анвои гуногуни ғизоро меоварду чӯҷаҳояшро сер мекард. Ин ҳолат се-чор рӯз давом кард. Соҳибхона ҳар субҳидам аз хоб мехесту қабл аз оғози корҳои хона ба лонаи мусича назар карда аз рафтори онҳо ҳаловат мебурд. Рӯзе дид, ки мусича бо болҳояш чӯҷачаашро аз лона берун кардан мехоҳад. Чӯҷаи бечора парвоз карда наметавонад, аммо модар ӯро тела медод. Зан аз ин рафтори мусича дар ҳайрат шуд. «Наход паррандагон дар нисбати фарзанди худ чунин бераҳмиро раво бинанд? Чаро? Чаро ӯ фарзандашро озор медиҳад? Охир, бечора чӯҷа ҳозир аз лона ба замин афтода мемурад», - аз дил мегузарононд соҳибхона. Мусича бори дигар чӯҷачаашро аз лона берун тела дод. Чӯҷаи хурдакак ба замин сарозер шуд. Аз тарс овоз мебароварду пару болҳояшро меафшонд: ба замин нарасида парвоз кард. Ҳамин тавр, баъди чанд рӯз мусичаҳо парвозӣ шуда, лонаро тарк карданд. Зан дар банди андеша афтод: «Ин мусича ба ман сабақи зиндагӣ омӯхт. Мо, фарзандони Одам, пайваста кӯшиш мекунем, ки фарзандонамон аз канорамон дур набошанд. Мустақилияташонро маҳдуд месозем, аммо мусича ба фарзандонаш парвоз кардан, озодона болу пар заданро меомӯзад. Ана, ин аст модар будан ва фарзандро тарбият кардан!»
Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Дунё