ДИЗӢ МЕҒАЛТАД, ДАРАШРО ПАЙДО МЕКУНАД

Дар замонҳои қадим марди донишманду хирадманде ба сӯйи шаҳре сафар мекард. Дар роҳ марди содае бо ӯ ҳамсафар шуд.

Пас аз он ки андаке роҳ рафтанд, марди донишманд аз ҳамсафараш пурсид:

— Ту маро мебарӣ ё ман туро?

Марди сода аз ин савол ҳайрон шуд ва гуфт:

— Ин чӣ саволи аҷиб аст?! Магар намебинӣ, ки ҳар ду пиёда меравем? Чаро бояд яке дигареро бардошта барад?

Марди донишманд чизе нагуфт ва хомӯшона ба роҳаш идома дод.

Пас аз тай кардани масофае ба қабристоне расиданд. Марди донишманд ба қабрҳо ишора карда пурсид:

— Ба назари ту, касоне, ки дар ин қабрҳо хобидаанд, мурдаанд ё зинда?

Ҳамсафараш бо тааҷҷуб сар ҷунбонда гуфт:

— Ин ҳам савол шуд?! Албатта, мурдаанд! Агар зинда мебуданд, аз қабрҳо бархоста, ба хонаҳояшон мерафтанд!

Марди донишманд боз хомӯш монд.

Марди сода бошад, дар дил андешид:

«Аҷаб ҳамсафари аҷибе насибам шудааст! Чӣ саволҳои бемаънӣ медиҳад!»

Онҳо ба роҳашон идома доданд.

Вақте ба наздикии шаҳр расиданд, диданд, ки мардум гандумҳои навдаравидаро бо хӯшаҳояшон дар як ҷо ҷамъ кардаанд.

Марди донишманд ба гандумҳо нигариста пурсид:

— Ба фикри ту, мардуми ин шаҳр ин гандумҳоро хӯрдаанд ё не?

Марди сода, ки дигар тоқаташ тоқ шуда буд, гуфт:

— Эй мард! Чаро ин қадар саволҳои бемаънӣ медиҳӣ? Магар намебинӣ, ки тамоми гандумҳо ҳамин ҷо ҷамъ шудаанд? Агар онҳоро хӯрда мебуданд, чӣ гуна ҳоло дар ин ҷо мебуданд?!

Марди донишманд дигар чизе нагуфт.

Ниҳоят, ҳар ду ба шаҳр расиданд. Марди сода донишмандро ба хонааш даъват кард ва меҳмони худ сохт.

Вақте ба хона даромад, назди зану духтараш рафта гуфт:

— Имрӯз дар роҳ бо марди аҷибе ҳамсафар шудам. Ӯро ба хона овардаам, то меҳмонамон бошад. Аммо гумон мекунам, ки ақлаш чандон дуруст нест, зеро дар тамоми роҳ саволҳои бисёр аҷибу бемаънӣ медод!

Духтари он мард, ки бисёр доно ва зирак буд, аз падараш пурсид:

— Падарҷон, он меҳмон аз шумо чӣ саволҳо кард?

Падар гуфт:

— Аввал аз ман пурсид: «Ту маро мебарӣ ё ман туро?» Ман ҳам гуфтам: «Магар намебинӣ, ки ҳар ду пиёда меравем?»

Духтар табассум карда гуфт:

— Падарҷон, мақсади ӯ ин набудааст, ки яке дигареро бардошта барад. Ӯ мехостааст бигӯяд: «Ту дар роҳ қиссаву ҳикоят мекунӣ, то ранҷи роҳро эҳсос накунем, ё ман ҳикоят кунам?»

Падар аз ин ҷавоб ба ҳайрат афтод ва ангушти ҳайрат ба дандон газид.

Духтар пурсид:

— Саволи дуюмаш чӣ буд?

Падар гуфт:

— Вақте ба қабристон расидем, ба қабрҳо ишора карда пурсид: «Инҳо мурдаанд ё зинда?»

Духтар ҷавоб дод:

— Манзураш ин будааст, ки оё ин одамон дар зиндагӣ корҳои неке анҷом дода, аз худ номи нек боқӣ гузоштаанд ё не. Агар номи некашон дар миёни мардум зинда бошад, пас онҳо ба маънои маҷозӣ ҳанӯз зиндаанд. Аммо агар аз онҳо ҳеҷ номи неке боқӣ намонда бошад, гӯё ба фаромӯшӣ супурда шудаанд.

Падар боз ҳам бештар дар ҳайрат монд.

Духтар пурсид:

— Саволи сеюмаш чӣ буд?

Падар гуфт:

— Дар наздикии шаҳр гандумҳои даравшударо дидем. Ӯ аз ман пурсид: «Мардуми ин шаҳр ин гандумҳоро хӯрдаанд ё не?» Ман гуфтам: «Агар хӯрда мебуданд, ин ҷо намебуданд!»

Духтар гуфт:

— Падарҷон, мақсади меҳмон чизи дигар будааст. Ӯ мехостааст бидонад, ки оё соҳибони гандум ҳосили худро пешакӣ фурӯхта, пулашро харҷ кардаанд ё не. Агар чунин карда бошанд, гӯё гандуми худро пеш аз ҷамъоварии ҳосил хӯрдаанд.

Падар аз шунидани ин суханон бисёр шарманда шуд. Ӯ фаҳмид, ки ҳамсафараш марди бисёр донишманд будааст, аммо худаш ба маънои суханони ӯ сарфаҳм нарафтааст.

Мард назди меҳмон баргашт ва гуфт:

— Акнун маънои ҳамаи саволҳои шуморо фаҳмидам!

Сипас ҷавобҳои духтарашро як-як баён кард.

Марди донишманд бо тааҷҷуб пурсид:

— Ин ҷавобҳоро худат ёфтӣ ё каси дигар ба ту фаҳмонд?

Мард росташро гуфта, ҷавоб дод:

— Духтарам ба ман фаҳмонд. Ӯ духтари бисёр доно ва зирак аст.

Марди донишманд, ки аз хираду заковати духтар ба ҳайрат омада буд, аз падар хост, ки духтарашро ба ҳамсарии ӯ диҳад.

Падар розӣ шуд ва бо ризояти духтар ҳамон шаб ақди никоҳи онҳоро бастанд.

Вақте мардум аз ин воқеа огоҳ шуданд, гуфтанд:

— Дизӣ меғалтад, дарашро пайдо мекунад!

---

Маънои масал

«Дизӣ меғалтад, дарашро пайдо мекунад» мақолест, ки дар бораи ду шахси аз ҷиҳати хислат, рафтор, ақлу фаҳм ё завқу табъ ба ҳам мувофиқ гуфта мешавад.

Дар ин ҳикоят марди донишманд бо духтари зираку хирадманд издивоҷ мекунад, зеро ҳар ду суханони пурмаъно ва андешаҳои якдигарро мефаҳманд.

Ин мақолро ҳам ба маънои мусбат ва ҳам ба маънои манфӣ истифода бурдан мумкин аст. Масалан, вақте ду шахси некӯкор бо ҳам дӯст мешаванд ё ду шахси маккор ҳамдигарро пайдо мекунанд.

Панди ҳикоят

Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки набояд аз рӯйи зоҳири сухани инсон дар бораи ақлу дониши ӯ ҳукм кунем.

Баъзан сухане, ки дар назари мо бемаънӣ менамояд, маънои амиқе дорад. Барои фаҳмидани он бояд андеша кунем ва ба мақсади гӯянда диққат диҳем.

Ҳамчунин, ҳикоят нишон медиҳад, ки хирадмандон метавонанд якдигарро аз тарзи сухан гуфтан ва андешаронӣ бишиносанд.

Суханро танҳо шунидан кофӣ нест, бояд маънои онро низ дарк кард.

Шарҳи вожаҳо

• Дизӣ — деги хурди сафолӣ, ки барои пухтани хӯрок истифода мешавад.

• Дари дизӣ — сарпӯши дег.

• Омӣ — шахси камсавод ё аз донишҳои муайян бехабар.

• Ҳамсафар — шахсе, ки бо каси дигар якҷоя сафар мекунад.

• Тай кардани роҳ — гузаштани масофае аз роҳ.

• Ҳамҷӯр — мувофиқ, муносиб ва ба ҳам созгор.

• Заковат — зиракӣ, тезфаҳмӣ ва қобилияти хуби андешаронӣ.

• Хирадманд — оқил, доно ва соҳибандеша.

• Хӯша — қисми болои пояи гандум, ки донаҳо дар он ҷойгиранд.

• Ақди никоҳ — паймони издивоҷ миёни зану мард.

Хулоса

Маънои асосии мақоли «Дизӣ меғалтад, дарашро пайдо мекунад» ин аст, ки одамони ҳамфикру ҳамхислат аксаран якдигарро пайдо мекунанд ва бо ҳам созгор мешаванд.