ДУ ШАМШЕР ДАР ЯК ҒИЛОФ НАМЕҒУНҶАД

Ривоят мекунанд, ки Хусрави Парвиз дар ибтидо Баҳроми Чӯбинро бисёр дӯст медошт ва ба ӯ эътимоди зиёд дошт. То ҷое ки ҳатто як соат намехост аз ӯ ҷудо бошад. Дар базму зиёфат, шикор ва суҳбатҳои хусусӣ ҳамеша Баҳромро ҳамроҳи худ мебурд.

Баҳроми Чӯбин паҳлавони машҳур, савораи моҳир ва ҷанговари беҳамто буд. Дар майдони набард кам касе метавонист бо ӯ баробарӣ кунад.

Рӯзе коргузорони Ҳирӣ ба дарбори Хусрави Парвиз сесад шутури сурхмӯй оварданд. Ҳар шутур бори зиёде аз маводи ғизоӣ ва молу колоҳои гуногун дошт.

Подшоҳ фармон дод, ки ҳамаи ин шутуронро бо борҳояшон ба Баҳроми Чӯбин бидиҳанд, то барои таъмини ошхона ва хароҷоти рӯзгораш осудахотир бошад.

Баҳром ин ҳадяи бузургро қабул кард.

Рӯзи дигар ба Хусрави Парвиз хабар расонданд, ки Баҳром шаби гузашта яке аз ғуломони худро дастгир карда, баста ва бо чӯб сахт задааст.

Подшоҳ аз шунидани ин хабар ба хашм омад ва фармон дод:

— Баҳромро ба назди ман биёред!

Чун Баҳром ба дарбор ҳозир шуд, подшоҳ ба ӯ чизе нагуфт, балки фармон дод, ки аз силоҳхона панҷсад шамшер биёранд.

Шамшерҳоро оварданд ва дар пеши Баҳром гузоштанд.

Хусрави Парвиз ба ӯ гуфт:

— Эй Баҳром! Аз миёни ин шамшерҳо беҳтаринашонро интихоб кун!

Баҳром, ки дар шинохтани силоҳ маҳорати зиёд дошт, шамшерҳоро як-як аз назар гузаронд ва аз миёни панҷсад шамшер саду панҷоҳ шамшери хубро ҷудо кард.

Подшоҳ боз гуфт:

— Акнун аз миёни ин саду панҷоҳ шамшер ду шамшери беҳтаринро интихоб кун!

Баҳром бори дигар шамшерҳоро бодиққат аз назар гузаронд ва ду шамшери аълосифатро ҷудо кард.

Хусрави Парвиз фармуд:

— Акнун бигӯ, ки ин ду шамшерро дар як ғилоф ҷой диҳанд!

Баҳром аз шунидани ин фармон ҳайрон шуда, гуфт:

— Эй подшоҳ! Ду шамшерро дар як ғилоф ҷой додан дуруст нест. Ҳар шамшер бояд ғилофи худро дошта бошад.

Хусрави Парвиз дарҳол гуфт:

— Пас, бидон, ки ду фармондеҳ низ дар як шаҳр намегунҷанд!

Баҳром аз ин сухан мақсади подшоҳро фаҳмид ва дарҳол дарк кард, ки иштибоҳ кардааст.

Хусрави Парвиз ба ӯ рӯ оварда, гуфт:

— Эй Баҳром! Агар хизматҳои бисёре, ки дар ҳаққи ман кардаӣ, намебуданд ва агар намехостам қадри шахсеро, ки худ ба мақоми баланд расондаам, нигоҳ дорам, ҳаргиз аз гуноҳи ту намегузаштам!

Сипас суханашро идома дод:

— Бидон, ки Худованд моро бар ин сарзамин ба ҳукмронӣ ва доварӣ гумоштааст, на туро. Ҳар гоҳ касе гуноҳе кунад ё аз касе шикояте бошад, бояд кори ӯро ба мо расонанд, то ҳақиқатро бисанҷем ва мувофиқи адолат ҳукм барорем.

Подшоҳ афзуд:

— Агар яке аз зердастон ё ғуломонат хатое содир кунад, набояд худсарона ӯро ҷазо диҳӣ. Бояд аввал гуноҳи ӯ муайян шавад ва баъд ҷазои муносиб таъйин гардад, то ҳеҷ кас бегуноҳ ё беш аз андозаи гуноҳаш ранҷ набинад.

Сипас бо қатъият гуфт:

— Ин дафъа туро мебахшам, аммо дигар ҳаргиз чунин кореро такрор макун!

Баҳроми Чӯбин аз суханони подшоҳ шарманда шуд ва хатои худро дарк кард.

Ҳамин тавр, Хусрави Парвиз ба сипаҳсолори бузурге чун Баҳроми Чӯбин ҳушдор дод, ки ҳатто мақому мартабаи баланд ба касе ҳақ намедиҳад, ки худсарона бар дигарон ҳукм ронад.

Дар поёни ҳикоят омадааст:

Агар бо Баҳроми Чӯбин, ки чунин сипаҳсолори бузурге буд, ин гуна сухан гуфта шуд, пас бо дигарон чӣ гуна рафтор хоҳанд кард?!

---

Панди ҳикоят

Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки қудрат ва мансаб набояд боиси худсарӣ ва зулм гарданд.

Баҳроми Чӯбин шахси бонуфуз, ҷанговари машҳур ва аз наздикони подшоҳ буд. Бо вуҷуди ин, Хусрави Парвиз ба ӯ фаҳмонд, ки мақоми баланд ба маънои доштани ҳаққи ҷазо додани худсаронаи дигарон нест.

Мисоли ду шамшер дар як ғилоф нишон медиҳад, ки дар идораи давлат бояд ҳудуди салоҳият ва масъулияти ҳар шахс муайян бошад.

Ҳар қадар мақому қудрати инсон баланд бошад, ҳамон қадар масъулияти ӯ дар риояи адолат бештар аст.

Шарҳи вожаҳо

• Хусрави Парвиз — подшоҳи Сосонӣ, ки солҳои 590–628 милодӣ, бо як фосилаи кӯтоҳ, ҳукмронӣ кардааст.

• Баҳроми Чӯбин — сипаҳсолори машҳури давлати Сосонӣ ва яке аз чеҳраҳои шинохтаи таърихи Эрони қадим.

• Мубориз — паҳлавон, ҷанговари далер.

• Уммол — маъмурон, коргузорони давлат.

• Ҳирӣ — номи таърихии Ҳирот.

• Хирвор — миқдори зиёди боре, ки чорпо мебардорад.

• Ҳавоиҷ — чизҳои зарурӣ, маводи мавриди ниёз.

• Матбах — ошхона.

• Фароғ — осудагӣ, роҳат ва беғамӣ.

• Теғ — шамшер.

• Хиёр — баргузида, беҳтарин.

• Ниём — ғилофи шамшер.

• Довар — касе, ки миёни одамон ҳукм мекунад.

• Таъдиб — ҷазо ё чорае барои ислоҳи рафтор.

• Новоҷиб — ноҳақ, беасос, нодуруст.

• Афв — бахшиш, аз гуноҳ гузаштан.

• Сипаҳсолор — фармондеҳи бузурги лашкар.

Маънои ибораи «Ду шамшер дар як ғилоф намеғунҷад»

Ин ибора маънои маҷозӣ дорад. Он дар мавриде истифода мешавад, ки ду шахс мехоҳанд дар як ҷо дорои қудрат ё салоҳияти яксон бошанд ва миёни онҳо ихтилоф ба вуҷуд меояд.

Дар ин ҳикоят подшоҳ бо истифода аз ҳамин ташбеҳ ба Баҳром мефаҳмонад, ки вай ҳақ надорад салоҳияти доварӣ ва ҷазодиҳии ҳокимро худсарона ба даст гирад.

Хулоса

Қудрати ҳақиқӣ танҳо дар фармон додан нест, балки дар адолат, масъулиятшиносӣ ва худдорӣ аз зулм мебошад.

Ҳеҷ кас набояд танҳо ба сабаби доштани мансаб, сарват ё нуфуз худро болотар аз адолат шуморад.