ДУЗД ВА АФСУНИ «ШАВЛАМ»

Шабе дузде ҳамроҳи ёрони худ барои дуздӣ ба хонаи марди сарватманде рафт. Дуздон ба боми хона баромаданд ва мехостанд пинҳонӣ ба даруни хона дароянд.

Соҳибхона аз садои пой ва ҳаракати онҳо бедор шуд. Ӯ дарҳол фаҳмид, ки дуздон дар болои боми хонааш ҳастанд.

Мард оҳиста ҳамсарашро бедор кард ва воқеаро ба ӯ фаҳмонд. Сипас гуфт:

— Ман худро ба хоб мезанам. Ту бо овози баланд, чунон ки дуздон бишнаванд, бо ман суҳбат кун ва бо исрор бипурс, ки ин ҳама молу сарватро аз куҷо ба даст овардаам.

Зан розӣ шуд ва мувофиқи гуфтаи шавҳараш амал кард.

Ӯ бо овози баланд пурсид:

— Эй шавҳари азиз! Солҳост, ки мехоҳам аз ту бипурсам: ин ҳама молу сарватро аз куҷо ба даст овардаӣ? Чӣ гуна тавонистӣ ин қадар дороӣ ҷамъ кунӣ?

Мард худро ба нодонӣ зада, гуфт:

— Эй зан, аз ин савол даст бикаш! Агар ҳақиқатро ба ту бигӯям, метарсам, ки дигарон бишнаванд ва аз рози ман огоҳ шаванд.

Зан боз ҳам бештар исрор кард:

— Охир, ман ҳамсари ту ҳастам! Чаро ин розро аз ман пинҳон медорӣ? Бигӯ, ки ин ҳама сарватро аз куҷо овардаӣ?

Мард, гӯё ки аз исрори зан ночор шуда бошад, гуфт:

— Хуб, акнун ки ин қадар исрор мекунӣ, розамро ба ту мегӯям, аммо ба шарте ки онро ба ҳеҷ кас нагӯӣ!

Зан ваъда дод, ки рози ӯро нигоҳ медорад.

Мард гуфт:

— Эй зан, бидон, ки ман дар ҷавонӣ дузди моҳире будам. Тамоми ин молу сарватро аз роҳи дуздӣ ба даст овардаам. Аммо дуздии ман мисли дуздии дигарон набуд. Ман афсуни махсусе медонистам, ки ба воситаи он метавонистам ба ҳар хонае дароям ва бе он ки касе маро бубинад, аз он ҷо берун шавам.

Зан бо ҳайрат пурсид:

— Ин чӣ гуна афсун буд?

Мард гуфт:

— Дар шабҳои маҳтобӣ назди девори хонаи сарватмандон меистодам ва ҳафт бор мегуфтам: «Шавлам, шавлам...» Сипас дастамро ба сӯйи нури моҳ дароз мекардам ва ба воситаи он ба боми хона мебаромадам.

Баъд дар канори бом истода, ҳафт бори дигар ҳамон калимаро такрор мекардам. Нури моҳ маро ба даруни ҳавлии хона мебурд.

Вақте ба ҳавлӣ медаромадам, боз ҳафт бор мегуфтам: «Шавлам, шавлам...» Ҳамин ки афсунро ба забон меовардам, тамоми пулу сарвати соҳибхона пеши назарам пайдо мешуд.

Он гоҳ ба қадри тавоноии худ аз он молу сарват бармедоштам. Барои берун шудан аз хона низ ҳафт бори дигар ҳамон афсунро мехондам ва ба воситаи нури моҳ аз хона берун мешудам.

Мард суханашро идома дода гуфт:

— Эй зан, тамоми сарвате, ки имрӯз дар хона мебинӣ, аз ҳамин роҳ ба даст овардаам. Ба шарофати ин афсун ҳеҷ кас маро намедид ва ҳеҷ гоҳ ба ман гумон намебурд. Аммо мабодо ин розро ба касе бигӯӣ!

Дуздоне, ки дар болои бом пинҳон шуда буданд, ҳамаи ин суханонро шуниданд. Онҳо аз ёфтани чунин афсуни аҷиб бисёр шод шуданд.

Раиси дуздон ба ёронаш гуфт:

— Чӣ бахти баланде дорем! Имшаб на танҳо молу сарват ба даст меорем, балки афсуни аҷиберо низ омӯхтем, ки бо ёрии он метавонем бе ҳеҷ заҳмате ба хонаи сарватмандон дароем!

Дуздон муддате сабр карданд, то бовар ҳосил намоянд, ки соҳибхона ва ҳамсараш хобидаанд.

Пас аз чанде раиси дуздон аз ҷой бархост ва дар канори бом истод. Ба осмони маҳтобӣ нигарист ва бо боварии комил ҳафт бор гуфт:

— Шавлам! Шавлам! Шавлам! Шавлам! Шавлам! Шавлам! Шавлам!

Сипас дастонашро ба сӯйи нури моҳ дароз кард ва худро аз болои бом ба даруни ҳавлӣ партофт.

Аммо бар хилофи интизораш, нури моҳ ӯро набардошт. Дузд сахт ба замин афтод ва аз дард ба худ печид.

Соҳибхона, ки мунтазири чунин лаҳзае буд, зуд бо чӯбдасте аз хона берун омад ва ба задани дузд шурӯъ кард.

Ӯ бо хашм мегуфт:

— Эй бадбахт! Ман тамоми умр заҳмат кашида, молу сарват ҷамъ кардаам, то ту биёиву онро бидуздӣ? Магар мехоҳӣ ҳосили заҳматҳои чандинсолаи маро бе ҳеҷ ранҷу меҳнате соҳиб шавӣ?

Сипас пурсид:

— Бигӯ, ту кистӣ ва чаро ба хонаи ман омадаӣ?

Дузд, ки аз зарбаи афтодан ва чӯбдасти соҳибхона ба дод омада буд, бо нолаву зорӣ гуфт:

— Ман ҳамон нодони ғофиле ҳастам, ки ба суханони ширини ту фирефта шудам! Ту бо суханони худ маро ба хаёлоти беҳуда гирифтор кардӣ. Ман гумон кардам, ки метавонам бо нури моҳ парвоз кунам ва бе ҳеҷ заҳмате соҳиби сарвати дигарон шавам.

Баъд бо ҳасрат афзуд:

— Ман ба ҳаваси он афтодам, ки саҷҷода бар рӯйи об андозаму аз болои он бигузарам. Акнун сазои нодонӣ ва зудбоварии худро мебинам!

---

Панди ҳикоят

Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки инсон набояд ҳар суханеро бе андеша ва санҷиш бовар кунад.

Дузд аз тамаъкорӣ ва орзуи ба даст овардани сарвати осон чунон фирефта шуд, ки ҳатто як лаҳза дар бораи имконпазир будани суханони соҳибхона фикр накард.

Ӯ гумон дошт, ки метавонад танҳо бо гуфтани чанд калима аз болои бом ба даруни ҳавлӣ фуруд ояд. Аммо оқибат ба доми ҳилаи соҳибхона афтод.

Тамаъкорӣ чашми ақлро кӯр мекунад ва зудбоварӣ инсонро ба доми фиреб меандозад.

Шарҳи вожаҳо ва ибораҳо

• Афсун — калима ё иборае, ки дар афсонаҳо ва боварҳои қадим ба он қувваи сеҳрнок нисбат дода мешуд.

• Маҳтобӣ — шабе, ки бо нури моҳ равшан аст.

• Тавонгар — сарватманд, доро.

• Ғофил — бехабар, касе, ки ба ҳақиқати кор диққат намедиҳад.

• Дами гарм — сухани таъсирбахш ва дилнишин; дар ин ҳикоят сухани фиребанда.

• Бар бод нишастан — ба хаёлоти беасос дода шудан ва аз воқеият дур гаштан.

• Саҷҷода — ҷойнамоз.

• Ҳаваси саҷҷода бар рӯйи об афкандан — киноя аз орзуи анҷом додани кори ғайриоддӣ ё номумкин, бе доштани тавоноӣ ва имконияти он.

Маънои асосии ҳикоят

Ҳар гоҳ инсон аз рӯйи тамаъ ва беандешагӣ амал кунад, мумкин аст ба суханони дурӯғ бовар карда, худро ба хатар андозад.

Пеш аз он ки ба сухане бовар кунӣ, онро бо ақлу андеша бисанҷ, зеро ҳар сухани ширин ҳақиқат нест.