ИБНИ СИНО ВА АНГУШТАРИИ ГУМШУДА

Ҳикоят мекунанд, ки ҳангоме ки Абӯалӣ ибни Сино, он донишманди бузургу беҳамто, ба дунё омад, дояе ӯро дар таште оббозӣ медоронд.

Доя ангуштарии гаронбаҳое дошт, ки бо санги фирӯзаи зебое оро ёфта буд.

Ҳангоми оббозӣ кардани кӯдак ногаҳон ангуштарии доя гум шуд. Ҳар қадар онро ҷустуҷӯ карданд, пайдо карда натавонистанд.

Ниҳоят, ба яке аз канизакони хона гумон бурданд, ки ангуштариро дуздидааст.

Канизаки бечора ҳарчанд қасам мехӯрд, ки ангуштариро надидааст ва аз он хабаре надорад, касе ба суханонаш бовар намекард.

Ӯро гирифтор карда, сахт азобу шиканҷа доданд. Чунон бо чӯб мезаданд, ки баданаш аз зарбаҳо мисли санги фирӯза кабуд шуда буд.

Ҳар боре ки канизакро мезаданд, Абӯалии навзод ба гиряву фарёд медаромад ва чунон беқарорӣ мекард, ки касе наметавонист ӯро ором созад.

Аммо ҳамин ки аз задани канизак даст мекашиданд, кӯдак ором мегирифт ва гиряаш қатъ мешуд.

Ҳама аз ин рафтори аҷиби навзод ба ҳайрат афтоданд. Онҳо намефаҳмиданд, ки чаро кӯдак ҳангоми азоб додани канизак гиря мекунад ва баробари қатъ шудани шиканҷа ором мегардад.

Ниҳоят, аз озор додани канизак даст кашиданд ва ангуштариро гумшуда ҳисоб карданд.

Муддате гузашт.

Вақте Абӯалӣ ба синне расид, ки сухан гуфта метавонист, мувофиқи ин ривоят, нахустин сухане, ки ба забон овард, чунин буд:

— Шумо ба он канизаки бегуноҳ чӣ қадар зулму ситам кардед!

Ҳама аз шунидани ин сухан ба ҳайрат афтоданд.

Абӯалӣ суханашро идома дода гуфт:

— Он рӯз, ки доя маро дар ташт оббозӣ медоронд, ман дидам, ки ангуштарӣ аз ангушти ӯ ба даруни ташт афтод. Аммо он вақт ҳанӯз сухан гуфта наметавонистам, то шуморо аз ин воқеа огоҳ созам.

Сипас гуфт:

— Биравед ва ҷоеро, ки оби таштро рехта буданд, ҷустуҷӯ кунед. Ангуштарӣ бояд дар ҳамон ҷо бошад.

Ҳозирон ба ҷойе рафтанд, ки канизак оби таштро рехта буд. Он ҷоро ҷустуҷӯ карданд ва, чунон ки Абӯалӣ гуфта буд, ангуштарии гумшударо пайдо намуданд.

Ҳама аз ин воқеа ба ҳайрат афтоданд ва фаҳмиданд, ки канизак бегуноҳ будааст.

Онҳо аз рафтори худ пушаймон шуданд, зеро бе ҳеҷ далели боэътимод шахси бегуноҳеро ба дуздӣ айбдор карда, ба ӯ зулму ситами зиёд расонда буданд.

---

Панди ҳикоят

Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки инсон набояд танҳо аз рӯйи гумону шубҳа дигаронро гунаҳкор шуморад.

Канизаки бечора ҳеҷ гуноҳе надошт, аммо азбаски ба ӯ гумон бурданд, мавриди азобу шиканҷа қарор гирифт.

Агар соҳибони хона пеш аз айбдор кардани ӯ ҳақиқатро ҷустуҷӯ мекарданд, чунин беадолатӣ рӯй намедод.

Гумон далели гуноҳ нест. Пеш аз он ки касеро гунаҳкор шуморем, бояд ҳақиқатро бо далелҳои боэътимод муайян кунем.

Ҳамчунин, ҳикоят ҳушдор медиҳад, ки пушаймонӣ пас аз ошкор шудани ҳақиқат на ҳамеша метавонад ранҷу озори расондашударо ҷуброн кунад.

Шарҳи вожаҳо

• Дурри ягона — гавҳари беҳамто; дар ин ҷо ташбеҳ ба Ибни Сино.

• Луҷҷаи адам — баҳри нестӣ; таъбири шоирона барои давраи пеш аз таваллуд.

• Соҳили вуҷуд — ба дунё омадан, ҳастӣ пайдо кардан.

• Доя — зане, ки дар нигоҳубини модар ва кӯдаки навзод ёрӣ мерасонад.

• Ғаввоси баҳри вилодат — таъбири маҷозӣ барои дояи моҳир, ки дар таваллуд ёрӣ мерасонад.

• Фирӯза — санги қиматбаҳои кабуд ё сабзранг.

• Канизак — духтар ё зани ғулом, ки дар хона хизмат мекард.

• Уқубат — ҷазо, азобу шиканҷа.

• Изову ҷафо — озор, ранҷ ва ситам.

• Ҷазаъу фазаъ — беқарорӣ, тарсу изтироб ва гиряву нола.

• Таскин гирифтан — ором шудан.

• Лаъли дурфишон — лаъли гавҳарпош; дар ин ҷо киноя аз забони сухангӯи Ибни Сино.

• Такаллум — сухан гуфтан.

• Маҷоли ҳарф — имкони сухан гуфтан.

• Мавзеъ — ҷой, макон.

Хулоса

Маънои асосии ҳикоят дар заковати фавқулодаи Ибни Сино не, балки дар зарурати риояи адолат ва худдорӣ аз айбдор кардани одамони бегуноҳ низ нуҳуфтааст.

Беҳтар аст барои ёфтани ҳақиқат сабр кунем, аз он ки бо шитобкорӣ ба инсони бегуноҳ зулм намоем.