ЧАШМОНИ НИГАРОН

Рӯзе яке аз подшоҳони Хуросон Маҳмуди Сабуктегинро дар хоб дид. Тамоми бадани ӯ пӯсида, ба хок табдил ёфта буд, ба ҷуз чашмонаш, ки ҳанӯз дар чашмхонаҳояшон ҳаракат мекарданд ва ба ҳар тараф менигаристанд.

Подшоҳ аз дидани ин хоби аҷиб дар ҳайрат монд ва аз донишмандону ҳакимон хост, ки онро таъбир кунанд.

Аммо ҳеҷ яке аз онҳо натавонист маънои ин хобро шарҳ диҳад.

Ниҳоят, дарвеше ба назди подшоҳ омад, бо эҳтиром таъзим кард ва гуфт:

— Маҳмуди Сабуктегин ҳанӯз ҳам нигарон аст, ки мулку подшоҳии ӯ ба дасти дигарон гузаштааст.

Шеър

Бас номвар ба зери замин дафн кардаанд,
К-аз ҳастияш ба рӯи замин бар нишон намонд.

В-он пирлошаро, ки супурданд зери хок,
Хокаш чунон бихӯрд, к-аз ӯ устухон намонд.

Зиндаст номи фаррухи Нӯшинравон ба хайр,
Гарчи басе гузашт, ки Нӯшинравон намонд.

Хайре кун, эй фалону ғанимат шумор умр,
З-он пештар, ки бонг барояд: «Фалон намонд!»

---

Маънои шеър

Чӣ бисёр одамони номдору машҳурро дар зери хок дафн кардаанд, ки имрӯз аз вуҷуди онҳо дар рӯи замин ҳеҷ нишоне боқӣ намондааст.

Чӣ бисёр ҷасадҳоеро ба хок супурдаанд, ки бо гузашти замон ҳатто устухонҳояшон низ пӯсида, нобуд шудаанд.

Аммо номи неки Нӯшинравони Одил ҳанӯз ҳам дар миёни мардум зинда аст, гарчанде аз марги ӯ асрҳои зиёд гузаштаанд.

Пас, эй инсон, то зинда ҳастӣ, некӣ кун ва умри худро ғанимат бишумор, пеш аз он ки рӯзе мардум бигӯянд: «Фалонӣ ҳам аз дунё гузашт!»

Шарҳи вожаҳо

• Мулук — подшоҳон, ҳокимон.

• Маҳмуди Сабуктегин — Султон Маҳмуди Ғазнавӣ, яке аз подшоҳони машҳури давлати Ғазнавиён.

• Соири ҳукамо — дигар донишмандон ва ҳакимон.

• Таъвил — таъбир ва шарҳи маънои хоб.

• Дарвеш — шахси порсо ва дилканда аз сарвату мансаб.

• Мулк — сарзамин, мамлакат ва подшоҳӣ.

• Номвар — шахси машҳур ва номдор.

• Пирлоша — ҷасади фарсуда ва пӯсида.

• Фаррух — муборак, некбахт ва хуҷаста.

• Нӯшинравон — Хусрави Анӯшервон, подшоҳи Сосонӣ, ки дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ ҳамчун рамзи адолат ёд мешавад.

• Ғанимат шуморидан — қадр кардан ва аз фурсат дуруст истифода бурдан.

Панди ҳикоят

Ин ҳикоят аз китоби «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ буда, ба гузарандагии умр, бебақоии қудрат ва арзиши номи нек ишора мекунад.

Инсон ҳар қадар сарватманду тавоно бошад, рӯзе аз ин ҷаҳон меравад. Молу мулк ва мансаб ба дигарон мегузаранд, аммо номи нек ва корҳои шоистаи ӯ метавонанд солҳои зиёд дар хотираи мардум боқӣ монанд.

Пас, то фурсат ҳаст, бояд некӣ кард, зеро умр гузаранда аст, вале осори неки инсон метавонад баъд аз маргаш ҳам боқӣ бимонад.