МавзӯъТехнология
Нуров Пирмаҳмад. Забони адабиёти илмию техникии тоҷикӣ. Дар воситаи илмии таълимии мазкур бори нахуст дар забоншиносии тоҷикӣ хусусиятҳои умумӣ, луғавӣ ва истилоҳотии забони адабиёти муосири илмии техникии тоҷикӣ мавриди баррасӣ, омўзиш ва таҳқиқ қарор гирифтаанд.
Китоби таълимии забони Go барои мактабиён, донишҷӯён ва омӯзгорон: аз алгоритм ва блок-схемаҳо то веб-сервер ва боти Телеграм. Таҷдиди китоби А. П. Назаров «Алгоритмсозӣ ва барномасозӣ дар забони Бейсик» (2009).
Ҳамагӣ чанд сол пеш, агар касе метавонист матни ҳирфаӣ(касбӣ) нависад, тарҳи ҷолибе бисозад, додаҳоро таҳлил кунад ё ғояеро ба лоиҳа табдил диҳад, малакаи арзишманде дошт. Аммо имрӯз бисёре аз ин корҳоро метавонем бо чанд сатри дастур ба зеҳни сунъӣ
Мавҷи аввали зеҳни сунъии тавлидӣ — Generative AI, ки ба чатботҳои умумӣ ва роҳкорҳои фарогири соҳаҳои гуногун такя мекард, босуръат ҷойи худро ба стартапҳои махсусгардонидашудаи соҳавӣ — Vertical AI ва низомҳои худгардони агентӣ — Agentic
Тасаввур кунед, ки як ширкат барои баланд бардоштани амнияти шабакаи худ аз зеҳни сунъӣ кумак мегирад. Қарор аст ин система хатогиҳоро пайдо кунад, кодҳоро баррасӣ намояд ва пеши роҳи ҳамлаҳои кибериро бигирад; аммо рӯзе маълум мешавад, ки ҳамон агенти
Кормандон имрӯз барои навиштани гузориш, таҳлили маълумот ё ҳатто навиштани код мунтазири тасдиқи шуъбаи технологияҳои иттилоотӣ (IT) намемонанд; як чат-боти умумиро мекушоянд ва корашонро пеш мебаранд. Маҳз ҳамин осонӣ хавферо ба вуҷуд овардааст, ки дар
Китоб барои касоне навишта шудааст, ки бо омӯзиши мошинӣ тамоман шинос нестанд.
Китоб дар бораи он, ки агентҳои зеҳни сунъӣ чӣ гуна кор мекунанд, чӣ гуна онҳоро бояд сохт ва чӣ гуна бехатар ва боэътимод ба кор андохт: давраи «мулоҳиза — амал — мушоҳида», абзорҳо, меъмориҳо, хотира, арзёбӣ ва иҷрои бехатар.
Китоби омӯзишӣ дар бораи моделҳои бузурги забонӣ (LLM) ба забони тоҷикӣ: аз мафҳумҳои аввалия то усулҳои муосир. Токенсозӣ ва векторҳо, шабакаҳои нейронӣ, механизми таваҷҷуҳ ва Transformer, оилаҳои моделҳо, омӯзиши пешакӣ, танзими дақиқ ва LoRA, мутобиқсозӣ (RLHF, DPO), тавлиди матн, муҳандисии промпт, RAG, агентҳо, самаранокӣ, арзёбӣ ва бехатарӣ, тафсирпазирӣ ва истифодаи LLM барои забони тоҷикӣ. Бо мисолҳои код дар Python ва PyTorch, замимаҳои математика ва луғати истилоҳот.
Оё барои беҳтар кардани зеҳни сунъӣ ҳамеша модели калонтар лозим аст? Як самти таҳқиқот роҳи дигарро пешниҳод мекунад: истифодаи такрории қисмҳои мавҷудаи модел барои коркарди амиқтари маълумот. Ин ғоя асоси «трансформерҳои даврӣ» (*Looped
Ҷавоб додан ба саволи одӣ ва ҳал кардани масъалаи мураккаб як чиз нестанд. Барои гуфтани номи пойтахти кишвар донистани як маълумот кофист. Аммо барои ёфтани хатои барнома ё ҳалли масъалаи риёзӣ бояд шартҳо, робитаҳо ва натиҷаҳои эҳтимолӣ таҳлил
Муқаддима: аз орзу то воқеият Дар даҳсолаҳои гузашта тасаввури мошинҳое, ки мисли инсон фикр мекунанд, танҳо дар саҳифаҳои романҳои илмӣ-фантастикӣ ё филмҳои Ҳолливуд ҷой дошт. Аммо имрӯз мо дар замоне зиндагӣ мекунем, ки зеҳни сунъӣ (Artificial
Дар охири солҳои 70-уми асри XX маълум гардид, ки густариши Интернет ба афзоиши шумораи гурӯҳҳои манфиатдор алоқаманд аст. Якчанд ниҳоди идоракунанда таъсис дода шуд. IAB (Internet Architecture Board) ба идоракунии рушди сохтории Интернет машғул буд.
Иттилооти графикӣ - маълумотест, ки дар шакли нақша, ангора, тасвир, график, диаграмма, аломат пешниҳод шудааст. Фарқи асосии иттилооти графикӣ аз иттилооти матнӣ дар он аст, ки барои иттилооти графикӣ сохтани алифбои графикӣ ғайриимкон аст. Маҳз ҳамин
Wi-Fi-и ройгон дар қаҳвахона, фурудгоҳ ё меҳмонхона қулай аст. Аммо пеш аз пайвастшавӣ бояд чанд нуктаи амниятиро донӣ. Танҳо пайваст шудан ба Wi-Fi-и ҷамъиятӣ маънои дуздида шудани маълумотатро надорад. Имрӯз аксари сомонаҳо HTTPS истифода
Аз бахши дастгирӣ то шарики тиҷорат — чаро арзиши технологияҳои иттилоотӣ ҳанӯз ба қадри кофӣ дида намешавад? Яке аз масъалаҳое, ки дар тамоми солҳои фаъолиятам дар соҳаи технологияҳои иттилоотӣ ҳамеша фикрамро банд мекард, ин буд: арзиши воқеии
Агар мехоҳед кор бо Raspberry Pi-ро оғоз кунед ё барои барномасозӣ, чизҳои интернетӣ, робототехника ва лоиҳаҳои электронӣ компютери хурди пуриқтидор меҷӯед, Raspberry Pi 5 бо хотираи фаврии 8 гигабайт яке аз имконоти ҷолиб аст. Албатта, харидани танҳо
Роҳи омӯзиши зеҳни сунъиро аз Python ва омӯзиши мошинӣ то моделҳои бузурги забонӣ, RAG ва агентҳои зеҳни сунъӣ бишносед ва омӯзишро дуруст оғоз кунед. Агар имрӯз тасмим гиред, ки зеҳни сунъиро омӯзед, эҳтимол аввал бо даҳҳо самти гуногун рӯ ба рӯ
Дар ҷаҳони имрӯз, ки зеҳни сунъӣ ба қисми ҷудонашавандаи кор ва зиндагии ҳаррӯза табдил ёфтааст, истилоҳи «промптнависӣ» ё Prompt Engineering беш аз пеш шунида мешавад. Промптнависӣ раванди тарҳрезӣ ва навиштани дархостҳо, саволҳо ё дастурҳоест, ки
Баррасии интиқодии GPT-6 Astra, модели нави OpenAI: аз иддаои расидан ба зеҳни сунъии умумӣ (AGI) ва мушаххасоти техникӣ то санҷишҳои расмӣ ва мустақил, нархгузорӣ ва таҷрибаи корбарон. Оё Astra воқеан инқилобист ё танҳо як қадам ба пеш? Иддаои
Зеҳни сунъӣ дигар танҳо технологияе барои ширкатҳои бузург ва муассисаҳои махсусгардонидашуда нест. Имрӯз соҳибкорони гуногун — аз мағозаҳои интернетӣ то ширкатҳои хизматрасонӣ ва истеҳсолкунандагон — аз абзорҳои зеҳни сунъӣ барои таҳлили додаҳо, шинохти
Зеҳни сунъӣ дигар танҳо технологияе барои ширкатҳои бузург ва муассисаҳои махсусгардонидашуда нест. Имрӯз соҳибкорони гуногун — аз мағозаҳои интернетӣ то ширкатҳои хизматрасонӣ ва истеҳсолкунандагон — аз абзорҳои зеҳни сунъӣ барои таҳлили додаҳо, шинохти
Ҳар рӯз миллионҳо нафар аз абзорҳое монанди ChatGPT, ёварони ҳушманд ва муҳаррикҳои ҷустуҷӯ истифода мебаранд ва бо забони табиӣ бо онҳо суҳбат мекунанд. Аммо компютерҳо матнеро, ки барои инсон комилан фаҳмост, чӣ гуна дарк мекунанд? Ҷавоби ин савол дар
Агентҳои зеҳни сунъӣ: технологияе, ки мустақилона вазифаҳоро иҷро мекунад Зеҳни сунъӣ дар солҳои охир аз як воситаи оддии ҷавобдиҳӣ ба системае табдил ёфтааст, ки метавонад на танҳо маълумот пешниҳод кунад, балки вазифаҳоро таҳлил карда, нақша тартиб
Дар тамоми давру замон ба иттилооти саҳеҳ, пурра ва эътимоднок ҳамеша аҳамият дода мешуд ва он ҳамчун моли қиматбаҳо ба ҳисоб мерафт. Дар шароити имрўза, ки ҳаҷми иттилоот рўз аз рўз боло рафта истодааст, қурби он боз ҳам зиёдтар афзудааст. Инқилоби
Дар Олмон миёни тақрибан 3 ҳазор ширкате, ки аз зеҳни сунъӣ истифода мебаранд, пурсиш гузаронида шуд. Истифодаи зеҳни сунъӣ дар Олмон метавонад боиси коҳиши маоши кормандони ҷавони камтаҷриба ва дорои сатҳи пасттари таҳсилот гардад. Пажӯҳишгоҳи таҳқиқоти иқтисодии Олмон миёни тақрибан 3 ҳазор ширкате, ки аз зеҳни сунъӣ истифода мебаранд, назарсанҷӣ анҷом додааст. Тибқи натиҷаҳои пурсиш, 48,3 дарсади ширкатҳо бар ин назаранд, ки дар панҷ соли оянда маоши кормандони дорои таҷрибаи кории камтар аз панҷ сол ва бидуни маълумоти олӣ ё касбӣ дар натиҷаи ҷорӣ шудани зеҳни сунъӣ метавонад коҳиш ёбад. Танҳо 5,9 дарсади ширкатҳо интизор доранд, ки даромади ин гурӯҳи кормандон афзоиш меёбад. Хатари бештар дар соҳаи хизматрасонӣ мушоҳида мешавад. Дар ин бахш 53,3 дарсади ширкатҳо бар ин назаранд, ки истифодаи зеҳни сунъӣ метавонад боиси коҳиши маоши кормандони ҷавони камтаҷриба ва дорои сатҳи пасти тахассус гардад. Дар соҳаи савдои чакана ин нишондиҳанда 47,9 дарсад ва дар бахши истеҳсолот 46,5 дарсадро ташкил медиҳад. Гуфта мешавад, ки ҳатто мутахассисони дорои маълумоти олӣ ва таҷрибаи ками корӣ низ аз таъсири зеҳни сунъӣ пурра эмин нестанд. 50,8 дарсади ширкатҳои пурсидашуда интизоранд, ки маоши ин гурӯҳи кормандон низ метавонад коҳиш ёбад. Аммо барои мутахассисони соҳибтаҷриба ва дорои маълумоти олӣ вазъият нисбатан мусбат арзёбӣ мешавад. Тақрибан 26 дарсади ширкатҳои иштироккунанда бар ин назаранд, ки зеҳни сунъӣ метавонад ба афзоиши даромади онҳо мусоидат кунад. Натиҷаҳои тадқиқот нишон медиҳанд, ки зеҳни сунъӣ ба гурӯҳҳои гуногуни кормандон дар бозори меҳнат таъсири яксон намерасонад. Аз ҳама бештар кормандони камтаҷриба ва дорои сатҳи пасттари тахассус метавонанд зери таъсири технологияҳои нав қарор гиранд.
Дар вилояти Суғди Тоҷикистон неругоҳи барқи офтобӣ бо иқтидори умумии 200 МВт бунёд мегардад. Ин ва дигар масъалаҳои таҳкими ҳамкорӣ дар шаҳри Душанбе зимни мулоқоти Вазири энергетика ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон Далер Ҷумъа бо ноиби президенти ширкати «China Energy Overseas Investment Co., Ltd.» Ли Яҳонг баррасӣ гардиданд. АМИТ «Ховар» бо истинод ба Вазорати энергетика ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон иттилоъ медиҳад, ки мусоҳибон дар мулоқот масъалаҳои марбут ба рушди ҳамкорӣ дар соҳаи энергетика, аз ҷумла бунёди неругоҳи барқи офтобӣ бо иқтидори умумии 200 МВт дар вилояти Суғдро баррасӣ намуданд. Ҷонибҳо барои идомаи ҳамкорӣ ва таҳкими муносибатҳои шарикӣ ба хотири татбиқи лоиҳаи муштарак изҳори омодагӣ карданд.
Аз ҷониби Агентии обуҳавошиносии Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷумҳурӣ сомонаи сифати ҳаво таҳия гардида, ба фаъолият шуруъ намуд. АМИТ «Ховар» бо истинод ба Агентии обуҳавошиносӣ иттилоъ медиҳад, ки шаҳрвандон метавонанд вобаста ба ҳолати воқеии сифати ҳаво дар мамлакат аз ин сомона бо забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва англисӣ маълумоти дақиқ пайдо намоянд.
Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Дунё