Дунё
Ҷаҳон пур аз мӯъҷизаҳо ва зебоиҳои нотакрор аст. Сайру гашт ба мо имкон медиҳад, ки фарҳангҳои навро омӯзем, одамони гуногунро бишиносем ва ҷаҳонбинии худро васеъ кунем. Ҳар як гӯшаи дунё қиссаву таърихи хоси худро дорад. Саёҳат на танҳо ҷисми моро истироҳат медиҳад, балки рӯҳу равони моро низ бо хотираҳои фаромӯшнашаванда ва эҳсосоти нав бой мегардонад.
ҚИМАТИ РӮЗА
Рӯзе ду нафар рӯзадор буданд. Яке танҳо аз хӯроку об худдорӣ мекард, вале забонаш ба дурӯғу ранҷондан одат дошт. Дигаре бошад, ҳам аз хӯрок даст кашида буд ва ҳам забон, чашм ва дилашро нигаҳ медошт. Шомгоҳ ҳар ду рӯза кушоданд. Фариштагон гуфтанд: — Яке гурусна монд, дигаре ба Худо наздик шуд. Пурсиданд: — Фарқ дар чист? Ҷавоб омад: — Яке рӯзаи тан дошт, дигаре рӯзаи дил. Хулоса. Рӯзадорӣ танҳо гуруснагӣ нест, балки нигоҳ доштани ахлоқ, сухан ва ният аст
Рӯзадорӣ
Рӯзе марде аз донишманде пурсид: — Чаро мо рӯзадорӣ мекунем? Оё танҳо гуруснагӣ кашидан аст? Донишманд табассум кард ва гуфт: — Рӯзадорӣ танҳо тарки хӯрок нест. Он мактабест барои дилу ахлоқ. Сипас идома дод: — Вақте инсон гурусна мешавад, дарди гуруснагонро мефаҳмад. Вақте забон аз ғийбат бозмемонад, дил пок мешавад. Вақте чашм аз ҳаром дурӣ мекунад, имон қавӣ мегардад. Он мард гуфт: — Пас подоши рӯзадорӣ чист? Донишманд ҷавоб дод: — Подоши рӯзадорӣ дили соф, ахлоқи нек ва наздик шудан ба Худост. Хулоса. Рӯзадорӣ парҳези тан нест, балки тарбияи рӯҳ ва покии дил аст.
Рамазон
Ривоят мекунанд, рӯзе як марди фақир назди донишманде омад ва гуфт: — Ман рӯза медорам, вале эҳсос мекунам дилам ҳамоно сангин аст. Оё рӯза танҳо гуруснагист? Донишманд табассум кард ва гуфт: — Агар рӯза танҳо гуруснагӣ мебуд, пас ҳар касе, ки хӯрок намехӯрад, ба мақоми баланд мерасид. Рамазон барои тарбияи дил аст, на танҳо ҷисм. Сипас ӯ як косаи об овард ва гуфт: — Агар ин об соф бошад, нурро инъикос мекунад. Агар лойолуд бошад, ҳатто нури офтобро ҳам намоён намекунад. Дил ҳам чунин аст. Рамазон меояд, то дили моро аз кина, дурӯғ, ғазаб ва бепарвоӣ пок созад. Мард бо андеша гуфт: — Пас рӯза доштани ҳақиқӣ чист? Донишманд посух дод: — Рӯзаи ҳақиқӣ он аст, ки забонат ростгӯ бошад, дилат меҳрубон, дастат бахшанда ва ниятат пок. Он гоҳ Рамазон на як моҳ, балки як мактаби ахлоқ мешавад. Панд: Рамазон моҳест барои покии дил ва ахлоқи нек. Касе, ки дар ин моҳ дилашро ислоҳ кард, тамоми сол роҳаш равшан мешавад.
ДУРЎҒГЎЙ БА МАҚСАД НАМЕРАСАД
Рост ҷў, рост нигар, рост гузин, Рост гў, рост шунав, рост нишин. Абдураҳмони Ҷомӣ Сухани рост гуфтан нишонаи мардонагист. Худованди бузург бандагонашро ба ростгўйӣ ҳидоят мефармояд. Сухани дуруст марҳами дилҳост ва моро аз балоҲо раҳоӣ мебахшад. Алӣ ибни Абўтолиб фармудаанд: «Ҳақро дар ҳама ҳол бигў, парҳезгоронро ёвар бош ва аз фосиқон дурӣ гузин». Имом Ҳусайн гуфтаи ҷолибе дар ин мавзўъ доранд: «Ростгўйӣ сарфарозӣ ва дурўғгўйӣ нотавонист». Абулқосими Фирдавсӣ дурўғгўйро душман меҳисобад: Ҳар он кас, ки бо ту нагўяд дуруст, Чунон дон, ки ў душмани ҷони туст. Абулқосими Фирдавсӣ Аз сухани рост касе зиён намебинад ва он оромиши рўҳу тан мебошад: Беҳ аз ростӣ дар ҷаҳон кор нест, Ки дар гулбуни ростӣ хор нест. Фаридуддин Аттор Дар осори Саъдии Шерозӣ ин мавзўъ хеле хуб ҳаллу фасл гардидааст: Дурўғ одамиро кунад бевиқор, Дурўғ одамиро кунад шармсор.
СИНО ВА ПИРАМАРД
Як рӯз пирамарде назди Ҳаким Ибни Сино омад. Ӯ андаке хаста менамуд, ранги рӯяш зард ва бо алам гуфт: — Эй Ҳаким, ман ҳамеша беморам. Гоҳ сардард, гоҳ нафасқапӣ, гоҳ таб. Ба ман доруе бидеҳ, ки ҳамаашро шифо диҳад! Ибни Сино бо табассум гуфт: — Пеш аз дору, чор савол дорам: Ту чӣ мехӯрӣ? — Бисёр вақт хӯроки равғандору кӯчагӣ мехӯрам... Ту чӣ қадар мехобӣ? — Бисёр шабҳо то нисфи шаб бедорам, саҳар зуд мехезам. Ту ҳаракат мекунӣ? — Не, ман рӯзбардор, ҳамеша менишинам. Фикрат ором аст? — На, доим фикри пул, ғаму ташвиш дар сарам! Ҳаким гуфт: — Пас дар бадани ту дурўғи бисёр ва ҳақиқати кам аст. Баданат ба ёрии худат ниёз дорад. Пеш аз ҳар дору: Хӯроки тоза ва табиӣ бихӯр, Хоби кофӣ ва дуруст бикун, Рӯзи дароз андаке қадам зан, нафас гир, Фикратро пок кун — дар зеҳни ором, беморӣ ҷо намегирад. Агар инҳоро иҷро кунӣ ва сиҳат нашавӣ, он гоҳ ман ба ту дору медиҳам. Пирамард чанд рӯз баъд баргашт, рухсорааш сурху табассум бар лабаш буд: — Эй Ҳаким, ман сиҳат шудам... бе дору! Хулоса: Саломатӣ аввал аз одатҳо сар мешавад, баъд аз дору. Ибни Сино мегуфт: «Пешгирӣ беҳтар аз табобат аст!»
Амонат
Рӯзе ду дӯст вохӯрданд. Якеаш ҳамеша бемадор, хаста ва нороҳат менамуд. Дигараш бошад, чеҳраи кушода ва қадами устувор дошт. Аввалӣ пурсид: — Чӣ сирре дорӣ, ки ҳамеша солим ҳастӣ? Дуюм табассум карда гуфт: — Ман ба тани худ мисли амонат менигарам. Ҳар субҳ каме ҳаракат мекунам, ғизои пок мехӯрам, вақти хобро риоя менамоям ва дилро аз кина пок нигоҳ медорам. Дӯсташ ҳайрон шуд: — Фақат ҳамин? — Бале, — гуфт ӯ, — зеро тани солим аз фикри солим оғоз меёбад. Вақте инсон худро эҳтиром мекунад, саломатӣ худ меояд. Панд: тани солим неъмати бузург аст; онро бо одатҳои хуб, ҳаракат ва фикри мусбат ҳифз бояд кард.
ЧАРОҒИ НАВ
Дар деҳаи кӯҳна мактабе буд, ки солҳо бо як усул дарс медоданд: устод сухан мегуфт, хонандагон мешуниданду менавиштанд. Рӯзе омӯзгори ҷавоне ба он мактаб омад. Ӯ бо худ китобҳои ранга, суолҳои ҷолиб ва фикрҳои нав овард. Дар аввал хонандагон ҳайрон шуданд: устод ба онҳо ҷавоб намедод, балки савол медод. Ӯ талаб мекард, ки фикр кунанд, баҳс намоянд, таҷриба гузаронанд. Дарсҳо ба бозии фикр табдил ёфтанд. Хонандагон дарёфтанд, ки донишро метавон кашф кард, на танҳо азёд омӯхт. Як рӯз пирамарде аз деҳа пурсид: — Чаро ин кӯдакон бо шавқ ба мактаб мераванд? Омӯзгор ҷавоб дод: — Зеро мо ба онҳо танҳо дониш намеомӯзем, балки роҳ нишон медиҳем, ки чӣ гуна фикр кунанд. Пас аз солҳо, он мактаб бо хонандагони эҷодкору навовар машҳур шуд. Мардум фаҳмиданд, ки таълими инноватсионӣ — чароғест, ки на танҳо роҳро равшан мекунад, балки хоҳиши пеш рафтанро дар дил бедор месозад.
ДАРВЕШ ВА КАЖДУМ
Дарвеш каждумеро мебинад, ки дар об афтодааст ва мехоҳад онро кӯмак кунад. Дасташро дароз мекунад. Каждум ҳамлаи газидан мекунад. Дарвеш дасташро мегирад. Боз кӯмак карданӣ мешавад. Каждум боз ҳамла мекунад. Касе кори дарвешро мебинад ва мегӯяд: - Хубӣ кардан мехоҳӣ ва он ҳам ба ту зарар доданӣ ҳаст, пас, чаро боз кӯшиши кӯмак кардан дорӣ? Дарвеш: - Хислати каждум неш задан аст, хислати ман бошад, ба махлуқот раҳм кардану дӯст доштан аст. Ӯ хислаташро иваз намекунад, пас, чаро ман хислатамро иваз бикунам? Пас, моро мебояд чун дарвеш фикр бикунем, то ин ки хислати инсонӣ ва мусулмонии худро ба ҷо биёрем. Дастгири якдигар бошем, гарчанде ки ба мо бадӣ кунанд. Ҳазрати Исо (ас) фармуданд: - Агар ба як тарафи рӯят шаппот зананд, боз тарафи дигари рӯятро гузор. Тарафи дигари корро ҳам бояд биандешем. Агар шахсе моро бори аввал фиреб бикунад, айби ӯст, аммо маротиби дуюм фиреб бидиҳад, айби мо аст. Ҳар як фард бояд мувозинатро риоя бикунад. Албатта, барои дӯстон боз ҳам раҳмтар ва дӯстдор рафтор бояд бикунем. Бузурге фармудааст: Дӯстро бо як бадӣ натвон фурӯхт, Баҳри кайке гилем натвон бисӯхт.
ДАРСИ УСТОД БА ШОҲЗОДА
Фотеҳ Султон Маҳмад соли 1453 дар синни 21- солагӣ Истанбулро забт кардааст. Дар айёми кӯдакӣ зимни дарсомӯзӣ нисбати устод беҳурматӣ мекард Устодаш Акшамсиддин бисёр нороҳат мешуд Ҳатто ба устодаш мегуфт: - Ман фарзанди подшоҳам ва ту ба ман коре карда наметавонӣ. Устод низ аҳволро ба падари Маҳмад, Муроди дуюм намегуфт. Маҳмад аз беҳурматӣ кардан ҳам даст накашид. Рӯзе устод Акшамсиддин назди Муроди дуюм рафт. Муроди дуюм ба устод гуфт: - Шарм макун. Он чӣ, ки ҳаст, бароям бигӯ. Устод Акшамсиддин гуфт: - Подшоҳам! Фарзандатон, ҷигарпораатон Маҳмад беодобӣ мекунад ва ман ҳам дар дарс додан мушкилӣ мекашам. Ҳар вақте ки сарзанишаш мекунам, аз номи шумо маро таҳдид мекунад. Муроди дуюм ба устод наздиктар мешавад ва дар гӯшаш чанд сухане мегӯяд: Устод аз шунидани суханҳои подшоҳ ба ҳайрат мемонад. Амалӣ кардани нақшаи гуфташуда ғайриимкон аст. Ба подшоҳ эътироз кард, аммо подшоҳ қабул накард. Фардо дар дарс Маҳмад беодобӣ мекард. Устод ӯро сарзаниш кард ва Маҳмад чун ҳолати қаблӣ таҳдид намуд. Дар ҳамин лаҳза подшоҳ вориди дарсхона мешавад. Устод ба тарафи подшоҳ фарёд зада, мегӯяд: - Магар намедонӣ, ки бе иҷозат вориди синфхона шудан мумкин нест? Устод ин суханро мегӯяду ба рӯи подшоҳ як шаппот мезанад ва ӯро аз синфхона пеш мекунад. Подшоҳ бо сари хам аз синф берун мешавад. Маҳмад ҳодисаро мебинаду ҳайрон мемонад ва нутқашро фурӯ мебарад. Падаре, ки эътимод мекард, шаппоте хӯрд ва ҳатто аз синф ронда шуд. Подшоҳ дубора дарро тақ-тақ карда, иҷозат ва бахшиш пурсид ва сипас вориди синфхона шуд. Баъди ин ҳодиса Фотеҳ Маҳмад дигар беодобӣ накард, зеро ба он кӯҳе бовар мекард, барф борид. Ҳар фарде, ки набошем, дар таълиму тарбияи фарзандонамон бояд, ки диққати ҷиддӣ бидиҳем. Нагузорем, ки фарзандҳоямон моро аз устодашон баланд бидонанд. Фарзанд беодоб ва ё шӯхмиҷоз таваллуд намешавад, мо худ фарзандҳоямонро боодобу беадаб месозем. Фарзанд чун хишти хому тоза аст ва ҳар чӣ ба рӯяш афтад, тағйири шакл мекунад ва ба ҳамон шакл хушк мегардад ва дар деворсозӣ нақши лозимаро бозӣ карда наметавонад.
МЕҲРИ ПАДАР
Рӯзе писаре ба падари худ гуфт: — Эй падар, чаро ҳар вақте, ки ман аз ту чизе мепурсам, ба ман на ҳамеша ҷавоби мувофиқ медиҳӣ? Падар табассум карда, гуфт: — Фарзандам, бигӯ, агар рӯзи боронӣ шавад ва ман барои ту соябон наёрам, ту чӣ мекунӣ? Писар гуфт: — Зери сояи ту меистам, падар. Падар бо меҳрубонӣ гуфт: — Ана ҳамин тавр, фарзанди ман! Ман ҳамеша кӯшиш мекунам туро аз борони сахти зиндагӣ муҳофизат кунам, ҳатто агар ҷавоби ман ба ту маъқул набошад ҳам. Писар аз гуфтаи падар хомӯш монд ва ашк аз чашмонаш ҷорӣ шуд. Ӯ фаҳмид, ки муҳаббати падар на дар сухан, балки дар амал пинҳон аст. Панд аз ривоят. Падару модар сояи Худо дар рӯи заминанд. Пеш аз он ки сухани онҳо бароят душвор намояд, андеша кун, ки онҳо тамоми умр барои оромии ту заҳмат кашидаанд.
МЕҲРРО ДАРЕҒ НАДОРЕМ!
Рӯзе марди солхӯрда дар канори роҳ нишаста буд. Либосҳояш кӯҳна, дастонаш меларзид ва нигоҳаш пур аз умедӣ хомӯш буд. Одамон мегузаштанд, вале кам касе таваққуф мекард. Ҳар кас ба кори худ шитоб дошт. Ногаҳон писарбачае аз роҳ бозистод. Ӯ ба мард бо эҳтиром салом дод ва пурсид: — Бобо, чаро танҳо нишастаед? Мард бо табассуми ғамолуд гуфт: — Писарам, гуруснаам ва каме меҳрубонӣ мехоҳам. Писарбача бе дудилагӣ нони худро ду қисм кард, як қисмашро ба мард дод ва бо ӯ ҳамнишин шуд. Онҳо чанд лаҳза суҳбат карданд. Дар он лаҳза марди солхӯрда худро фаромӯшшуда эҳсос накард. Ҳангоми рафтан мард гуфт: — Писарам, ту ба ман на танҳо нон, балки гармии дил бахшидӣ. Меҳру мурувват ҳамин аст: дили касеро шод кардан. Писарбача бо табассум ҷавоб дод: — Модарам мегӯяд, дилеро шод кунӣ, Худо дили туро шод мекунад. Хулоса: Меҳру мурувват на дар сарват, балки дар дил аст. Як сухани нек, як лаҳза таваҷҷуҳ ва як амали хурди хайр метавонад зиндагии касеро равшан кунад.
Саълабӣ
Саълабӣ шоире аз шуарои пойтахти Мансури халифа буд. Гуфт: – Рӯзе қасидаи ғарро гуфтам ва ба умеди силаи куллӣ пеши халифа бурдам ва бар ӯ хондам ва дараҷаи қабул ёфт. Баъд аз он гуфт: – Эй Саълабӣ, кадом дӯсттар дорӣ? Он ки туро сесад зари сурх диҳам ё се калимаи ҳикмат ба ту омӯзам, ки ҳар яке ба сад динор зари сурх арзад. Ман бинобар хушомад гуфтам: – Ҳикмати боқӣ беҳ аз неъмати фонӣ. Гуфт: – Калимаи аввал он ки чун ҷомаи ту кӯҳна бошад, мӯзаи нав мапӯш, ки бад намояд. Гуфтам: – Ой, вовайло,ки сад динорам бисӯхт! Халифа лаб ширин карду гуфт: – Калимаи дуввум он ки чун равған дар риш молӣ, ба зери риш марасон, ки гиребонро чарб кунад. Гуфтам: – Дареғ, сад дареғ, ки дувист динорам зоеъ шуд. Халифа табассум карду гуфт: – Калимаи саввум ... Пеш аз он ки баён кунад гуфтам: – Эй халифаи рӯзгор! Бар иззати Парвардигор ҳикмати саввумро захира нигаҳ дор ва сад динори боқиро ба ман деҳ, ки он маро ҳазор бор нофеътар аст аз ҳикмат шунидан. Халифа бихандиду бифармуд, то понсад динор зари сурховарданд ва ба ман таслим карданд.
Ҳамсояи бадрафтор
Рӯзе марде назди ҳазрати Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) омад ва аз ҳамсояи худ шикоят кард. Ӯ гуфт: — Эй Расули Худо! Ҳамсояам маро бисёр озор медиҳад. Аз рафтори бади ӯ ба танг омадаам. Чӣ кор кунам? Паёмбар (с) фармуданд: — Бирав ва сабр кун! Мард ба хонааш баргашт ва сабр кард. Аммо ҳамсояаш аз рафтори бади худ даст накашид. Пас аз чанд вақт мард боз назди Паёмбар (с) омад ва аз ҳамсояаш шикоят кард. Расули Худо (с) бори дигар ӯро ба сабру таҳаммул даъват намуданд. Вале озори ҳамсоя рӯз ба рӯз зиёд мешуд. Ниҳоят, мард барои бори сеюм назди Паёмбар (с) омад ва гуфт: — Эй Расули Худо! Ман дигар тоқати озори ҳамсояамро надорам! Ин дафъа Паёмбар (с) ба ӯ роҳи дигареро нишон доданд: — Асбобу анҷоми хонаатро берун барор ва дар кӯча бигузор. Вақте мардум аз ту пурсанд, ки чаро чунин кардаӣ, ба онҳо бигӯ, ки ҳамсояат туро озор медиҳад. Мард мувофиқи дастури Паёмбар (с) амал кард. Ӯ асбобу анҷоми хонаашро берун оварда, дар канори роҳ гузошт. Мардуме, ки аз он ҷо мегузаштанд, ҳайрон шуда мепурсиданд: — Эй мард! Чаро тамоми асбобу анҷоми хонаатро ба кӯча баровардаӣ? Магар чӣ ҳодиса рӯй додааст? Мард ҷавоб медод: — Ҳамсояам маро он қадар озор медиҳад, ки дигар тоқатам намондааст. Ман аз ӯ ба Расули Худо (с) шикоят кардам ва бо дастури эшон чунин кардам. Мардум аз шунидани ин сухан рафтори ҳамсояро сарзаниш карданд. Дере нагузашта, хабар ба гӯши ҳамсояи бадрафтор расид. Ӯ фаҳмид, ки мардум аз рафтори нодурусташ огоҳ шудаанд. Аз ин рӯ, шитобон назди ҳамсояаш омад ва бо илтимос гуфт: — Эй ҳамсоя! Хоҳиш мекунам, асбобу анҷоми худро ба хона баргардон. Ба Худо қасам мехӯрам, ки аз ин пас дигар ҳеҷ гоҳ туро озор намедиҳам! Ҳамин тавр, мард ба хонааш баргашт ва ҳамсояаш ваъда дод, ки дигар ӯро озор надиҳад. Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки ҳамсоядорӣ танҳо дар паҳлуи ҳам зиндагӣ кардан нест, балки эҳтиром, меҳрубонӣ ва риояи ҳаққи якдигар аст. Ҳаққи ҳамсояро риоя кардан лозим аст. Ҳеҷ кас ҳақ надорад бо рафтору гуфтори худ ҳамсояашро озор диҳад. Сабру таҳаммул фазилати бузург аст. Паёмбар (с) аввал мардро ба сабр даъват карданд. Сабр маънои ҳамеша хомӯш монданро надорад. Агар озор идома ёбад, инсон метавонад барои ҳимояи ҳаққи худ аз роҳҳои дуруст истифода барад. Пушаймонӣ бояд бо ислоҳи рафтор ҳамроҳ бошад. Ҳамсоя ваъда дод, ки дигар озор намерасонад. Сарчашма ва эътимоднокии ҳадис Ин воқеа аз Абӯҳурайра (разияллоҳу анҳу) ривоят шуда, дар «Сунани Абӯдовуд», ҳадиси 5153, дар боби «Ҳуқуқи ҳамсоя» омадааст. Шайх Албонӣ онро «ҳасан саҳеҳ» арзёбӣ кардааст. Як фарқияти муҳим: дар матни ҳадиси Абӯдовуд саҳнаи берун овардани асбобу анҷом зикр шудааст, аммо махсус будани он ба субҳи рӯзи ҷумъа гуфта нашудааст. Хулоса: «Ҳамсояи нек касест, ки дигарон аз дасту забони ӯ дар амон бошанд».
Абӯтуроб ва гӯшти бирён
Рӯзе шайх Абӯтуроб ҳамроҳи дӯстону шогирдонаш аз Макка берун омад. Дар роҳ ба ҳамроҳонаш гуфт: — Шумо бо роҳи асосӣ биравед, ман бошам, аз роҳи Табук меравам. Ҳамроҳонаш гуфтанд: — Эй шайх, ҳаво бисёр гарм аст! Чаро мехоҳӣ аз чунин роҳи душвор биравӣ? Абӯтуроб ҷавоб дод: — Чораи дигаре нест. Аммо шумо, вақте ба шаҳри Рамла расидед, ба хонаи фалон дӯстамон биравед ва дар он ҷо меҳмон шавед. Ҳамроҳонаш мувофиқи гуфтаи шайх роҳи худро идома доданд. Вақте ба шаҳри Рамла расиданд, ба хонаи ҳамон дӯст рафтанд. Соҳибхона онҳоро бо меҳрубонӣ истиқбол гирифт ва барои меҳмонон чор порча гӯшти бирён овард. Ҳамин ки онҳо хостанд хӯрок бихӯранд, ногаҳон парандаи шикорие аз осмон поён омад ва яке аз порчаҳои гӯштро бо чанголҳояш гирифта, парвоз кард. Ҳамроҳони шайх аз ин ҳодиса ҳайрон шуданд, вале гуфтанд: — Маълум мешавад, ки он порчаи гӯшт рӯзии мо набудааст. Сипас се порчаи боқимондаро хӯрданд. Ду рӯз гузашт ва Абӯтуроб низ ба назди онҳо расид. Ҳамроҳонаш аз ӯ пурсиданд: — Эй шайх! Дар ин роҳи дарозу гарм чӣ гуна сафар кардӣ? Оё дар роҳ чизе барои хӯрдан пайдо намудӣ? Абӯтуроб ҷавоб дод: — Дар тамоми роҳ чизе наёфтам, ғайр аз он ки фалон рӯз парандае аз осмон як порча гӯшти бирёнро ба пеши ман андохт. Ман онро гирифтам ва хӯрдам. Ҳамроҳонаш бо шунидани ин сухан дар ҳайрат монданд ва гуфтанд: — Эй шайх! Пас мо бо ҳам хӯрок хӯрдаем! Зеро ҳамон рӯз, ки мо дар Рамла меҳмон будем, парандае аз осмон фуруд омад ва як порча гӯшти бирёнро аз пеши мо рабуд. Акнун маълум шуд, ки он гӯшт ба ту расидааст! Абӯтуроб гуфт: — Сидқ чунин аст! Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикояти ирфонӣ ба мо се маънои муҳимро мерасонад: Рӯзӣ аз ҷониби Худованд аст. Дар ҳикоят таъкид мешавад, ки он чӣ барои инсон муқаррар шудааст, метавонад аз роҳе, ки интизор надорад, ба ӯ бирасад. Таваккал ба Худованд. Абӯтуроб дар роҳи душвор ба Худованд таваккал мекунад ва дар нақли ҳикоят ризқи ӯ ба таври ғайриодӣ мерасад. Сидқ ва ихлос. Дар истилоҳи тасаввуф «сидқ» танҳо ростгӯӣ нест, балки ростии дил, самимият дар имон ва устуворӣ дар роҳи Худовандро низ ифода мекунад. Маънои калимаҳои душвор Асҳоб — ҳамроҳон, дӯстон ва ёрон. Ҷода — роҳи калон, роҳи асосӣ. Табук — номи маҳал ва минтақае дар шимолу ғарби Арабистон. Рамла — номи шаҳре дар Фаластин. Фурӯд омадан — дар ҷое таваққуф кардан, меҳмон шудан. Заған (мушгир) — парандаи шикорӣ. Бирабуд — зуд гирифта бурд. Сидқ — ростӣ, самимият ва садоқат. Хулоса: «Рӯзии ҳар кас ба ӯ аз роҳе мерасад, ки баъзан ҳатто тасаввурашро намекунад».
Донишҷӯи некӯкор ва марди бахил
Рӯзе донишҷӯи некӯкоре, ки зиндагии бисёр камбағалона дошт, ба дари хонаи марди сарватманд, вале бахиле рафт. Донишҷӯ дарро кӯфт. Вақте соҳиби хона берун омад, бо эҳтиром гуфт: — Эй хоҷа! Шунидаам, ки ту як қисми молу сарвати худро барои кӯмак ба ниёзмандон ҷудо кардаӣ. Ман низ шахси ниёзмандам ва дар зиндагӣ ба мушкилоти сахт дучор шудаам. Умед дорам, ки ба ман ҳам ёрӣ мерасонӣ. Марди бахил, ки намехост аз молаш чизе бидиҳад, баҳонае ёфту гуфт: — Дуруст шунидаӣ. Ман як қисми моламро барои кӯмак ҷудо кардаам, аммо онро танҳо ба одамони нобино медиҳам. Ту бошӣ, чашмони бино дорӣ! Донишҷӯ аз ин сухан ранҷид, вале бо оромӣ ва зиракӣ ҷавоб дод: — Эй хоҷа! Ту хато мекунӣ. Нобинои ҳақиқӣ ман ҳастам! Марди сарватманд ҳайрон шуд ва пурсид: — Чӣ гуна? Магар ту намебинӣ? Донишҷӯ гуфт: — Ман аз он ҷиҳат нобино ҳастам, ки аз Худованд, ки рӯзидиҳандаи ҳақиқии ҳамаи бандагон аст, рӯй гардонда, барои ёрӣ хостан ба дари шахси бахиле монанди ту омадаам! Ин суханро гуфту рӯй гардонд ва аз он ҷо рафт. Марди сарватманд аз шунидани ин ҷавоби пурмаъно сахт таъсир ёфт. Вай фаҳмид, ки бо бахилии худ чӣ гуна дили як шахси ниёзмандро озурдааст. Дарҳол аз паси донишҷӯ давид ва гуфт: — Эй ҷавон! Баргард! Ман аз сухани худ пушаймонам. Ҳар чӣ мехоҳӣ, ба ту медиҳам! Аммо донишҷӯ дигар барнагашт. Ҳарчанд марди сарватманд аз ӯ хоҳиш кард, ҷавон пешниҳоди ӯро қабул накард ва роҳи худро идома дод. Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят ба мо чанд дарси муҳим меомӯзад: Бахилӣ хислати нописанд аст. Сарват вақте арзиш пайдо мекунад, ки инсон аз он барои корҳои нек ва ёрӣ ба ниёзмандон истифода барад. Шарафи инсон аз молу сарват болотар аст. Донишҷӯ бо вуҷуди ниёзмандӣ нахост барои гирифтани кӯмак таҳқир шавад. Худованд рӯзидиҳандаи ҳақиқист. Инсон метавонад аз дигарон ёрӣ бихоҳад, аммо набояд умеди худро танҳо ба дасти мардум бандад. Сухани ҳақ метавонад дили инсонро дигар кунад. Ҷавоби донишҷӯ сабаб шуд, ки марди бахил аз рафтори худ пушаймон гардад. Маънои калимаҳои душвор Толибилми солиҳ — донишҷӯи некӯкор ва парҳезгор. Бахил — шахси хасис, касе, ки аз додани мол худдорӣ мекунад. Арбоби истеҳқоқ — шахсоне, ки сазовори гирифтани кӯмак ҳастанд. Мустаҳиқ — ниёзманд, сазовори ёрӣ. Фурӯмонда — дармонда, гирифтори мушкилӣ. Раззоқи ҳақиқӣ — Худованд, ки рӯзии ҳамаи мавҷудотро мерасонад. Мутаассир шуд — таъсир гирифт, дилаш нарм шуд. Дараҷаи қабул наёфт — хоҳишаш пазируфта нашуд. Хулоса: «Бойигарии ҳақиқӣ дар бисёрии мол нест, балки дар саховатмандӣ ва бузургии дил аст».
Падар ва писар
Рӯзе падару писареро назди ҳоким оварданд, то онҳоро ҷазо диҳанд. Ҳоким фармон дод, ки аввал падарро сад зарбаи чӯб зананд. Ҷаллодон падарро ба замин хобонданд ва ба задани ӯ оғоз карданд. Падар бо вуҷуди дарди сахт ҳатто як бор ҳам оҳ накашид ва нола накард. Ӯ ҳамаи сад зарбаро бо сабру таҳаммул тоқат намуд. Сипас навбати писараш расид. Ҳамин ки ҷаллод аввалин зарбаи чӯбро ба тани писар зад, падар ногаҳон ба нолаву фарёд даромад. Ҳоким аз ин ҳолат ҳайрон шуд ва пурсид: — Эй мард! Туро сад зарбаи чӯб заданд, аммо ҳатто як бор оҳ накашидӣ. Акнун ба писарат ҳамагӣ як зарба заданд, чаро ин қадар нолаву фарёд мекунӣ? Падар бо дили пурдард ҷавоб дод: — Эй ҳоким! Он сад зарбае, ки ба ман заданд, ба тани ман мерасид ва ман метавонистам дардашро таҳаммул кунам. Аммо акнун чӯб ба ҷигари ман мерасад. Чӣ гуна метавонам дарди ҷигарамро таҳаммул кунам?! Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят муҳаббати бепоёни падар ба фарзандро нишон медиҳад. Падар тавонист дарди сад зарбаи чӯбро таҳаммул кунад, аммо аз дидани азоби фарзандаш тоқаташ тамом шуд. Дар ин ҷо калимаи «ҷигар» ба маънои фарзанди азиз омадааст. Дар адабиёти тоҷик фарзандро «ҷигарбанд» мегӯянд, зеро ӯ мисли порае аз ҷону тани падару модар азиз аст. Ҳикоят ба мо меомӯзад, ки баъзан дидани ранҷи шахси дӯстдошта аз таҳаммул кардани дарди худи инсон душвортар аст. Хулоса: Дарди танро метавон таҳаммул кард, аммо дарди фарзанд ба дили падару модар мерасад.
САРБОЗИ “ҲАЛОКШУДА”
Баъди 20 сол ба хона баргашт Соли 1975 ҳангоми ҷанг дар Камбоҷа як сарбози ветнамӣ чунон захми вазнин бардошт, ки ўро мурда пиндоштанд. Вай дар лазарет мехобид, кӣ буданашро дар ёд надошт. Падараш нома гирифт, ки фарзанди ў дар ҷанг қаҳрамонона ҳалок шудааст. Вале сарбози “кушташуда” ҳеҷ ба мурдан тан намедод. Баъди ба по хестан, саросари Ветнамро қадам зад. Орзуи ягонааш ҳамин буд, ки рўзе хотирааш барқарор мегардад. Боре қаландарвор ба зодгоҳаш ворид гашт, вале деҳаро нашинохт. Аммо ўро рафиқони бачагиаш шинохта, ба назди модараш оварданд. Вақте ки модари 72- сола ба гардани писараш дастонашро ҳалқа баст, хотираи сарбоз ҳамон лаҳза – баъди гузашти 20 сол барқарор шуд.
ПЕРИСТЕР АВВАЛИН ОСОРХОНАИ ЗЕРИОБӢ
Дар Юнон дар мавзеи қадимаи киштии ғарқшуда, назди ҷазираи хурди беодам Перистер, на чандон дуртар аз ҷазираи Алонисос, аввалин осорхонаи зериобӣ ифтитоҳ гардид. Археологҳо чунин меҳисобанд, ки киштии калони тиҷоратии Афина, ки аз 3000 то 4000 кўзаи виноро аз Халкидики қисми шимолии Юнон интиқол медод, ҳангоми тўфон дар назди Перистер тахминан соли 425 то эраи мо ғарқ шудааст. Анқариб ҳамаи кўзаҳоро, ки дастнозада монда буданд, соли 1985 моҳигире аз Алонисос пайдо намуд. Осорхонаи Перистер аз 3 август то 2 октябри соли равон барои дайверҳое, ки сертификат доранд, ифтитоҳ гардид. Барои дигарон саёҳат дар маҳали қадимаи киштии ғарқшуда дар маркази иттилоотии ҷазираи Алонисос, иҷозат дода мешавад.
30 ҲАЗОР ГЎСФАНД АРЗИШИ ЯК КИТОБ
Китоби “Апокалипсис”, ки матнаш рўи коғази тунук – пергамент (пўсти ҳайвонот, ки ба таври махсус коркардшуда, то пайдоиши коғаз барои хатнависӣ истифода мешуд) навишта шудааст, яке аз нодиртарин ва арзишмандтарин китоб дар олам эътироф гардидааст. Барои истеҳсоли пергаменти олидараҷа бо ибтикори ношири сарватманд Ҷозеф Форе зиёда аз 30 ҳазор гўсфанд забҳ шуда, ҷиҳати мураттаб ва саҳифабандии китоб бошад, 14 рассоми барҷастаи фаронсавӣ заҳмат кашидаанд. Матни китоб аз 500 ҳарфи муқаддимавии тиллоӣ ва 93 ҳазор каллиграфӣ (хушнавис) омода гардида, аз соли 1960 то ин дам дар осорхонаи санъати муосири Франсия ҳамчун дастоварди беназир маҳфуз аст. Ин китоб намунаи барҷастаи санъати бадеӣ буда, арзишаш ба чандин миллион франк баробар аст.
Таманои ту
Он чунон шуру таманноӣ ту бар сар дорам, Лашкари толиби дидори туро сардорам. Домани ишқи туву дасти талабҳои дилам, Дил набардорам агарчи бикаши бардорам. Нест нақши ба ҷуз аз нақши ту бар дафтари дил, Зори дармони туям аз ҳамагон безорам. Накашам миннати кас чунки манам бандаи ту, Аз ту дар хавф фитам ҳам зи ту умедворам. Чи муаммост, ки ин радду бадал мебинам, Марди соҳибдилам аз бас ки туӣ дилдорам. Нақди ҷону дили моро ки харидори нест, Ба чӣ бозор барам то дияташ бозорам. Гар қабули ту фитад ҳастии офатзадаам, Чӣ ғамаст гар накунад ҳарду ҷаҳон иқрорам. Фозил аз мартабаву ҷоҳи фалак ғарра мабош, Гуфт мури ки ҳамон сар ки ту дори дорам.
Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор