Дунё
Ҷаҳон пур аз мӯъҷизаҳо ва зебоиҳои нотакрор аст. Сайру гашт ба мо имкон медиҳад, ки фарҳангҳои навро омӯзем, одамони гуногунро бишиносем ва ҷаҳонбинии худро васеъ кунем. Ҳар як гӯшаи дунё қиссаву таърихи хоси худро дорад. Саёҳат на танҳо ҷисми моро истироҳат медиҳад, балки рӯҳу равони моро низ бо хотираҳои фаромӯшнашаванда ва эҳсосоти нав бой мегардонад.
Дуои падар
Марди фозили соҳибмартабаи тавонгареро падари солхӯрда ба бемории рӯҳи мубтало гашта буд. Ҳар бегоҳ чун писар аз кор бармегашт, падар мегуфт: -Бачам, ман ин ҷо нафастанг мешавам, маро ба хонаи худамон бар! Писар "Хуб шудааст,"- мегуфту падарро ба мошинаш савор карда кӯчаҳои шаҳрро давр мезаду ба хонааш оварда мегуфт: - Ана. Шуморо ба хонаатон овардам. Падар даст ба дуо мебардошту мегуфт: -Илоҳо, рӯзи камиро набинӣ, мартабаат баланд гардад.! Бо мурури замон писар аз сари мансаб рафт, бекор монд мошинашро фурӯхт. Рӯзе падар боз ҳамон хоҳишро кард. Писар ба аробача кӯрпача гузошта падарро шинонду чанде дар кӯча гардонида, ба хона оварду гуфт: - Мана, падар ба хонаи худатон расидем.. Падар гуфт: -Ман он ҷо бисёр зиқ мешудам, хонаи худамон чӣ қадар бароҳату хуб аст. Сипас, даст ба дуо барошта гуфт: -Худо ба умру ҷонат баракат диҳад, подшоҳон аз қофоят гарданд. Писар даст ба рӯй кашиду ба дил гуфт "дуои шохси маҷнун-дия, вагарна, ман куҷову, аз паси ман гаштани подшоҳон куҷо?” Пас аз чанде писар раиси муассисаи бонуфузе таъйин гашт. Ин муассиса дар сохтмони қадамҷои бузурге масъул буд. Ҳангоми баргузории маъракаи ифтитоҳи он маҷмуа роҳбари давлат, вазирону вакилон, роҳбари мамлакатҳои ҳамҷавор иштирок доштанд. Ҳангоми ифтитоҳ сарвари давлат аз рӯйи эҳтиром он писарро пеш гузарониду дигарҳо аз паси ӯ равон шуданд. Раҳораҳ писарро ашк шашқатор буд. Пас аз маърака яке аз наздикон пурсид: - Ҳазрат, кушодашавии қадамгоҳи бузургвор Шуморо муттассир кард, ки ин қадар ашкатон рехт? Писар дар ҷавоб гуфт: -На. чизи дигар ба ман сахт таъсир кард. Вақте ман қадам мезадаму подшоҳону вазирону кабирон аз пасам меомаданд, дуои қиблагоҳӣ ба хотирам расид, ки гуфта буд. “Илоҳо подшоҳон аз пасат раванд” Мани гумроҳ дар дил тамасхур карда будам. Имрӯз дарк кардам, ки Худованд дуои неки падарро мустаҷоб мегардонидааст, агарчӣ ӯ маҷнун бошад!.
Шамъ
Дар замонҳои пеш як подшоҳ ба ҳар шахсе, ки мехост хизматчӣ шавад, як шамъ медод ва мегуфт: — Шамъро то пагоҳ беқурбон нигоҳ дор. Бисёре аз довталабон то саҳар шамъро гум мекарданд ё онро хомӯш мекарданд. Танҳо як ҷавон буд, ки тамоми шаб бо эҳтиёт шамъро аз шамол ва борон ҳифз кард. Субҳ, вақте ки шамъаш ҳанӯз равшан месӯхт, подшоҳ гуфт: — Агар ту як шамъи ночизро чунин бо масъулият нигоҳ дошта бошӣ, пас метавонӣ корҳои бузургро низ ба дӯш гирӣ. Ӯ хизматчии боэътимоди подшоҳ шуд ва бо ҳамин сифат дар дилҳо ҷой гирифт. Панд. Касе ки чизҳои хурдро бо масъулият иҷро мекунад, барои корҳои калон низ шоиста мешавад.
МАСЪУЛИЯТ
Гӯянд, ки дар як деҳа марде ба писараш як гӯсфанд дод ва гуфт: — Ин амонати туст. То вақте калон мешавӣ, нигоҳубинаш намо. Писар аввал шод шуд, вале баъд фаҳмид, ки нигоҳубини гӯсфанд осон нест: бояд ба замин бурда мечаронд, об медод, дар зимистон барояш хошок тайёр мекард. Дигарон бозӣ мекарданд, ӯ бошад, ҳамеша ба ёди гӯсфанд буд. Солҳо гузашт. Аз як гӯсфанд рама пайдо шуд. Писар ҷавонмарди доро гардид. Одамон мепурсиданд: — Чӣ гуна ин ҳама дороӣ ба даст овардӣ? Ӯ ҷавоб медод: — Танҳо як чизро ёд гирифтам: масъулият. Агар ман он рӯз амонатро сабук мешуморидам, имрӯз ин қадар баракат намедоштам. Ҳикмат. Масъулият дар корҳои хурд моро ба боварӣ ва муваффақиятҳои бузург мерасонад.
Табассум
Гӯянд, замоне марде ба назди ҳоким омад ва аз сахтӣ ва ғаму ташвишҳои зиндагӣ шикоят кард. Ҳоким ба ӯ нигоҳ карда гуфт: – Ту сарватмандтарин ганҷро дорӣ, вале онро кам ба кор мебарӣ. Мард ҳайрон пурсид: – Кадом ганҷ, ман ки чизе надорам? Ҳоким гуфт: – Ганҷи табассум. Агар ҳар рӯз ба одамон бо табассум рӯй оварӣ, дили онҳо ба ту мекушояд ва ғаму ташвишҳоят сабук мегарданд. Мард аз он рӯз сар кард, ки ба ҳар касе мерасад, бо табассум истиқбол кунад. Пас аз чанд муддат дӯстону ёрӣ бисёр ёфт ва дарёфт, ки табассум беҳтарин доруи рӯҳу равон аст. Хулоса: Табассум садақаест бидуни мол, доруест бидуни дорухона ва калидест ба дили мардум.
ҚАДРИ ВАҚТ
Марди оқил кӯзаро гирифта, бо сангҳои хурд пур кард. Шогирдонашро ҷамъ карда, пурсид: - Бигӯед, оё кӯзаи ман пур шуд? Онҳо ҷавоб доданд: - Бале, пур. Пас марди оқил косаи пур аз нахӯдро гирифта, ба зарф андохт. Нахӯд байни сангҳо ҷойгир шуд. Устод саволи дуввумро дод, - Оё акнун кӯза пур шуд? Шогирдонаш тасдиқ карданд, ки ин вақт низ пур буд. Акнун марди оқил қуттии регро гирифта, ба кӯза андохт. Қум байни санг ва нахӯдро ишғол кард. Марди оқил гуфт: - Ман мехоҳам шумо фаҳмед, ки кӯза ҳаёти мост. Сангҳо асоси ҳаёти ҳама ҳастанд. Нахӯд чизҳои хубанд, аммо аз ҳама муҳим нестанд. Қум чизҳои кӯчакеро ифода мекунад, ки дар ҳаёти ҳар як шахс зарур аст. Агар дар аввал зарфро бо рег пур кунанд, барои нахӯд ва ҳатто санг ҷой нахоҳад монд. Дар зиндагӣ низ чунин аст: агар вақт беҳуда сарф шавад, барои корҳои муҳим боқӣ намемонад.
САХОВАТМАНД
Гуфтаанд, замоне дар деҳае марде зиндагӣ мекард, ки аз ҳама доротар буд, вале молу давлаташро танҳо барои худ нигоҳ медошт. Як рӯз ба деҳа мусофире омад, ки гуруснаву хаста буд. Мусофир ба дари он мард рафт ва хӯроку об хост. Мард бо чеҳраи турш гуфт: — Ман меҳмони ношиносро намепазам, бирав, аз дигарон талаб кун! Мусофир ноумед шуда, ба дари як деҳқони камбағал рафт. Он мард дар хонаи хоксораш ҳама чизи каме, ки дошт, ба мусофир дод ва гуфт: — Меҳмон ризқи Худост, агар ман надорам, шояд Худо бароям медиҳад. Баъди чанд рӯз борони сахт омад ва тӯфон молу давлат ва хонаҳои бузурги дороро хароб кард. Танҳо хонаи он деҳқони камбағал аз офат эмин монд. Гуфтаанд, Худо ризқи саховатмандонро ҳифз мекунад ва баракаташро меафзояд, вале бахилон аз он маҳруманд.
ДАСТИ КУШОДА
Гуфтаанд, замоне дар Бухоро савдогаре зиндагӣ мекард, ки ба саховатмандӣ ном бароварда буд. Ҳар рӯз дари хонаи ӯ ба рӯйи меҳмону бечорагон боз буд. Касе гурусна меомад — шикамаш сер, касе бенаво меомад — либосаш пӯшида мешуд. Рӯзе як шогирд аз ӯ пурсид: — Устод, шумо чаро ин қадар молро ба дигарон медиҳед? Оё метарсед, ки ягон рӯз кам наояд? Савдогар бо табассум ҷавоб дод: — Мол монанди об аст. Агар онро дар зарф маҳкам нигоҳ дорӣ, вай бӯй мегирад ва ифлос мешавад. Агар равон кунӣ, ҳамеша тоза меояд. Соли дигар савдогар ба сафар баромад. Дар роҳ дуздон ба карвони ӯ ҳамла карданд. Моли бисёри ӯро бурданд, вале аз сабаби саховатмандияш, мардум ба ёрӣ баромаданд: яке озуқаву об дод, дигаре аспу ароба, сеюмӣ пули сафар. Ба зудӣ ӯ боз ба ҳолати пештара баргашт. Аз он вақт мардум мегуфтанд: «Дасти кушода — дилро ва молро кушода мегардонад».
ВАТАНДӮСТӢ
Гӯянд, ки дар як диёр ҷавоне зиндагӣ мекард, ки ба илму ҳунар дилбаста буд. Ӯ ба шаҳрҳои дур сафар мекард, то аз устодон дониш биомӯзад. Солҳо сипарӣ шуданд ва ҷавон дар ҳар куҷо, ки мерафт, номи нек ба даст меовард. Рӯзе падари пир аз ӯ пурсид: – Писарам, ту аз ҳар диёре илм овардӣ, вале барои хоки худ чӣ овардӣ? Ҷавон гуфт: – Илмро барои ҳама овардам, падар. Падар лабханде зад ва гуфт: – Ватан мисли модар аст: агар фарзанд ба ӯ некӣ накунад, ӯ ҳам беназорату бемеҳр мемонад. Агар илм, қувват ё мол дорӣ, аввал онро ба хоки худ бидиҳ, то мардумат обод гарданд. Пас аз он, ки ватанат обод шуд, метавонӣ ба дигарон низ бахшӣ. Аз он рӯз ҷавон тамоми дониш ва ҳунари худро барои ободии диёраш сарф кард. Номи ӯ ҳамчун шахси ватандӯст то имрӯз дар хотири мардум боқӣ монд.
ХОКИ ВАТАН
Гӯянд, ки дар замонҳои қадим як шахси боҳушу шуҷоъро душманон асир карданду ба диёри худ бурданд. Солҳо ӯ дар он ҷо зери назорати сахт зиндагӣ кард. Рӯзе подшоҳи он сарзамин аз ӯ пурсид: – Ту дар ватани худ чӣ дороӣ, ки ин қадар пазмони он ҳастӣ? Охир, ин ҷо ҳам нону об, ҳам сарпаноҳ дорӣ. Марди асир гуфт: – Подшоҳ, ту ҳақ дорӣ, ки ҳар чизе дошта бошӣ, вале як чизро надорӣ: хоки ватанамро. Подшоҳ хандид: – Магар хок чӣ арзиш дорад? Марди асир гуфт: – Барои ту шояд чизе нест, вале барои ман он хок аз ҳама ганҷ қиматтар аст. Зеро хоки ватан орому қуввати дил медиҳад, ки ҳеҷ ҷо дигар надорад. Подшоҳ аз суханони ӯ ба тааҷҷуб афтод ва иҷозат дод, ки ӯ ба ватани худ баргардад. Марди асир чун ба хоки худ расид, бар замин афтода, онро ба чашм гузошт ва гуфт: – Ватан ҷон аст, бе он зиндагӣ ранҷ аст. Ин ривоятро мардум солҳои зиёд нақл мекарданд, то ба ёд оранд, ки ҳатто як мушт хоки ватан бебаҳост.
ҚАДРИ НОН
Дар деҳаи дурдаст писарбачае бо падару модараш зиндагӣ мекард. Номи писар Самад буд. Ӯ писари зиндадил буда, бозӣ карданро дӯст медошт, аммо кори хона ва сухани калонсолонро чандон ҷиддӣ намегирифт. Рӯзе модараш як порча нон ба ӯ дод ва гуфт: — Писарам, ин нон аз заҳмати падарат аст. Ӯ саҳарии барвақт ба саҳро меравад, шаб дер меояд, то ту гурусна намонӣ. Самад бо бепарвоӣ гуфт: — Нон ҳамагӣ як порчаку магар ҳамин қадар муҳим аст? Модар чизе нагуфт. Фақат лабханде зад ва рӯзи дигар ба Самад гуфт: — Писарам, фардо ба ҷои падарат ба саҳро рав. Имрӯз вақти имтиҳони зиндагист. Самад бо дили нохоҳам розӣ шуд. Саҳар ба саҳро рафт. Офтоб сӯзон, замин сахт, теша вазнин... Пас аз чанд соат дасту пояш дард кард, арақ аз рӯяш мерехт ва гуруснагӣ ӯро азият медод. Шом ба хона баргашт, хаставу пурхок. Модар ба ӯ як порча нон дод. Ин бор, Самад ба нон бо нигоҳи дигар менигарист. Онро бо эҳтиёт ба даҳон бурд ва бо ашк гуфт: — Оча, ман имрӯз дарк кардам: ҳар порчаи нон, порчаи ранҷи падар аст... Паём: Кӯдакон бояд донанд, ки ҳар чизе, ки доранд — нон, сарпаноҳ, либос — аз заҳмати волидон аст. Қадри ин меҳнатро бояд аз хурдӣ фаҳманд, то дар калонсолӣ фарзандони шоиста гарданд.
ҲУНАРМАНД ВА ПОДШОҲ
Замоне як подшоҳе буд, ки одати хубе дошт — ҳар рӯз ба кӯчаҳои шаҳр мегашт ва аз ҳолу аҳволи мардум хабар мегирифт. Як рӯз чашмаш ба ҳунарманде афтод, ки дар дӯкони хурди худ бо меҳнату заҳмат чизе месохт. Подшоҳ наздаш рафта пурсид: — Эй ҳунарманд, ҳар рӯз ин қадар заҳмат мекашӣ, чӣ қадар пул пайдо мекунӣ? Ҳунарманд ҷавоб дод: — Эй подшоҳ, Худоро шукр, ҳар рӯз бо дастони худ чизе месозам, мефурӯшам ва ба қадри як-ду динор рӯзии ҳалол ба даст меорам. Ба ҳамин қаноат мекунам, худам ва аҳли оилаам сер мешаванд. Подшоҳ бо тааҷҷуб пурсид: — Магар барои ояндаат чизе нигоҳ намедорӣ? Ҳунарманд гуфт: — Не, подшоҳам. Ман ҳар рӯз ба Худо такя мекунам. Ҳар рӯз бо меҳнати ҳалол рӯзӣ меёбам. Ояндаро фақат Худо медонад. Ин суханон подшоҳро сахт ба андеша бурд. Гуфт: "Ин ҳунарманд бойтар аз ман аст. Ӯ хотирҷамъ аст, меҳнати ҳалол мекунад ва ба Худо таваккал дорад." Аз ҳамон рӯз, подшоҳ амр дод, ки: - Ҳунармандонро гиромӣ доред, чунки онҳо бо меҳнати ҳалолашон ҷомеаро зеб медиҳанд ва барои халқ намунаи сабру қаноатанд." Хулоса аз ривоят: Меҳнати ҳалол беҳтар аз ганҷ аст.
СИНО ВА ПИРАМАРД
Як рӯз пирамарде назди Ҳаким Ибни Сино омад. Ӯ андаке хаста менамуд, ранги рӯяш зард ва бо алам гуфт: — Эй Ҳаким, ман ҳамеша беморам. Гоҳ сардард, гоҳ нафасқапӣ, гоҳ таб. Ба ман доруе бидеҳ, ки ҳамаашро шифо диҳад! Ибни Сино бо табассум гуфт: — Пеш аз дору, чор савол дорам: Ту чӣ мехӯрӣ? — Бисёр вақт хӯроки равғандору кӯчагӣ мехӯрам... Ту чӣ қадар мехобӣ? — Бисёр шабҳо то нисфи шаб бедорам, саҳар зуд мехезам. Ту ҳаракат мекунӣ? — Не, ман рӯзбардор, ҳамеша менишинам. Фикрат ором аст? — На, доим фикри пул, ғаму ташвиш дар сарам! Ҳаким гуфт: — Пас дар бадани ту дурўғи бисёр ва ҳақиқати кам аст. Баданат ба ёрии худат ниёз дорад. Пеш аз ҳар дору: Хӯроки тоза ва табиӣ бихӯр, Хоби кофӣ ва дуруст бикун, Рӯзи дароз андаке қадам зан, нафас гир, Фикратро пок кун — дар зеҳни ором, беморӣ ҷо намегирад. Агар инҳоро иҷро кунӣ ва сиҳат нашавӣ, он гоҳ ман ба ту дору медиҳам. Пирамард чанд рӯз баъд баргашт, рухсорааш сурху табассум бар лабаш буд: — Эй Ҳаким, ман сиҳат шудам... бе дору! Хулоса: Саломатӣ аввал аз одатҳо сар мешавад, баъд аз дору. Ибни Сино мегуфт: «Пешгирӣ беҳтар аз табобат аст!»
СУЛТОНИ САХОВАТМАНД
Замоне дар як диёр подшоҳе зиндагӣ мекард, ки ба саховатмандӣ машҳур буд. Ӯ ҳамеша ба мискинон, бекасон ва мусофирон кӯмак мекард. Дарвозаҳои қасри ӯ барои ҳама боз буданд. Рӯзе як дарвеш ба қасри подшоҳ омад ва гуфт: — Эй подшоҳи одил, ман ба ту ниёз надорам, балки ту ба ман ниёз дорӣ! Подшоҳ дар ҳайрат афтод: — Чӣ гуна ман — соҳибмулк ва бо дороӣ, ба ту — як дарвеш эҳтиёҷ дошта бошам? Дарвеш бо табассум гуфт: — Зеро ман бо гирифтани саховати ту, туро аз саховатмандӣ маҳрум намекунам, балки ту ба воситаи ман савоб мегирӣ ва номи некат мемонад. Агар ман набошам, ту ба кӣ саховат мекунӣ? Подшоҳ ашк рехт ва гуфт: — Ту рост мегӯӣ, эй дарвеш. Аз ҳамин рӯз, ҳар шахсе, ки назди ман меояд, меҳмони Худо бошад. Панд: Саховат танҳо додани мол нест, балки додани муҳаббат, меҳрубонӣ ва умед аст. Худо саховатмандонро дӯст медорад. МЕҲРУБОН БОШЕМ!
МУВОФИҚИ САЛОМ
Тоҷире аз Бағдод рӯзе дар бозор бо Баҳлул вохӯрд ва пурсид: — Ҷаноб Баҳлул, маслиҳат медодед, аз савдои чӣ хел мол фоидаи калон мегирам? — Оҳану пахта харед, — ҷавоб дод Баҳлул. Тоҷир ҳар чӣ Баҳлул гуфта буд, иҷро кард ва фоидаи калон ба даст овард, мағрур гардид. Тоҷир бори дуюм Баҳлулро дида пурсид: — Эй Баҳлули девона, мегуфтӣ, ман чӣ хел мол ҷамъ кунам, ки фоидаи калон гирам? — Пиёзу харбуза харед, — ҷавоб дод Баҳлул. Тоҷир боз ҳамон гуфтаҳои Баҳлулро кард ва пиёзу харбуза харид, аммо он сол ҳаво гарм шуд ва харбузаву пиёз пусид ва тоҷир маҷбур шуд онҳоро ба дарё партояд. Дар натиҷа ӯ касод дид. Тоҷир зуд Баҳлулро ҷустуҷӯ кард: Аз маслиҳати ту хаста шудам, зарари зиёд кашида, қарздор шудам-ку?! — гуфт ӯ бо ҷаҳл. Ба ту насиҳат додам, ки ба саломат мувофиқ буд... Бори аввал ба ман “ҷаноб” гӯён муроҷиат кардӣ, ман бо эҳтиром ҷавоб додам, вале дафъаи дигар маро “девона” гуфтӣ ва ман мисли девона ҷавоб додам, — гуфт Баҳлул.
ТОҶИР ВА ҶИН
Рӯзе тоҷире дар биёбон чароғи сеҳри Алоуддинро ёфт. — Хоҳиш бикун, — гуфт Ҷин. — Он чизе, ки аз ту мехоҳам, ин аст, ки вақтро баргардонӣ?! — пурсид Тоҷир. — Ин ба ту чӣ фоида дорад? Беҳтараш молу ҷавоҳирот ва қасру иморат талаб бикун. — Аммо ҳама чиз дорам, - ноумед шуд Тоҷир. — Ман солҳо боз ба савдо машғулам. Ба хотири сарват на дар он кишвар хидмати падару модарам кардаам, на дар ин кишвар. Талаботи онҳоро қонеъ карда натавонистам. Вақте ки ман ҳамчун савдогар ба кишварҳои дур сафар кардам, онҳо ин дунёро тарк карданд. Баъди аз даст додани онҳо ҳатто сарвати ҷамъкардаам дигар арзише надошт. Тамоми дороии маро бигир! Танҳо вақтро баргардон. Ман падару модарамро хеле пазмон шудам. Бе онҳо ба ман сарват даркор нест. Ман метавонам ба онҳо хидмат кунам, бигӯям, ки онҳоро дӯст медорам, дуоҳои онҳоро қабул кунам, хатогиҳоямро ислоҳ кунам ва лутфан вақтро баргардонам! — Э, нодон, — оҳ кашид Ҷин. — Агар замонро баргардондан мумкин мебуд, оё ман ҳазорон сол боз дар ин қафас нишаста, мунтазири он мешудам, ки касе маро озод кунад?!...
РИВОЯТ
Яке аз подшоҳон бо вазираш ба сафар баромад. Дар роҳ ба деҳе расиданд ва диданд, ки як ҷавони деҳотӣ дар саҳро китоб мехонад. Подшоҳ ҳайрон шуда гуфт: — Эй ҷавон! Барои чӣ вақти худро дар саҳро бо китобу таҳсил мегузаронӣ? Магар намедонӣ, ки ту деҳқонӣ, на олим? Ҷавон бо эҳтиром ҷавоб дод: — Эй подшоҳи одил, деҳқонӣ пешаи ман аст, аммо илм рӯшноии дилам. Агар ман дар саҳро ҷисман заҳмат кашам, пас илм равшанӣ ва ғизои ақлам аст. Подшоҳ табассум кард ва гуфт: — Агар ту ин қадар илмдӯст бошӣ, биё бо ман бирав ва дар дарбор таҳсил бикун. Он ҷавон бо ифтихор илми худро давом дод ва баъд аз чанд сол олими бузурге шуд, ки подшоҳ барои маслиҳат ҳамеша ба назди ӯ мерафт. Хулоса: Илмро дӯст доред, ҳатто агар дар саҳро бошед. Зеро илм касро аз хоки пастӣ ба мақоми баланд мебарад.
РИВОЯТ
Замоне як подшоҳи бойу тавоно дар дарбораш эълон кард: — Ба ҳар касе, ки ганҷинаи зиёде меорад, ман ҷоиза медиҳам. Аммо, агар касе чизе биёрад, ки аз ҳамаи ганҷҳо беҳтар бошад, ӯро ба манзили худ наздиктар мекунам. Рӯзҳои зиёд гузаштанд. Савдогарону бойҳо бо зару ҷавоҳирот омаданд. Аммо подшоҳ ба ягонтои онҳо намегуфт: «Ин беҳтар аст». Як рӯз, ҷавони фақире бо либоси одӣ вориди дарбор шуд. Дар дасташ китобе буд. Гуфт: — Эй подшоҳ! Ман ганҷ надорам, вале ин китоб ганҷест, ки ба ман ақл, хирад ва роҳ ба сӯи ҳақиқат медиҳад. Подшоҳ китобро гирифт, варақ зад ва гуфт: — Рост мегӯӣ. Илм ганҷест, ки на дузд мебарад, на куҳна мешавад. Ман шуморо дарбори хеш мехоҳам. Он ҷавон баъдтар вазири донишманд ва мушовири подшоҳ шуд. Хулоса: Илм беҳтарин ганҷ аст. Он инсонро боақл, боиззат ва муваффақ мегардонад.
РИВОЯТ
Рӯзе шогирде назди устоди хеш омад ва гуфт: — Устод, ман аз ҳаёт безорам. Ҳар коре мекунам, ноком мешавам. Мардум маро намефаҳманд. Ба фикрам, дигар зиндагӣ арзише надорад... Устод оромона табассум карда, ба шогирд гуфт: — Як кӯза об биёр ва як каф намак. Шогирд овард. Устод гуфт: — Намакро ба кӯза андоз ва обро бичаш. Шогирд чашид ва бо асабоният гуфт: — Талх аст, устод! Устод хандид ва гуфт: — Акнун биё ба ин кӯл равем. Онҳо назди кӯл омаданд. Устод гуфт: — Ҳамон миқдор намакро ба кӯл андоз ва аз оби он бичаш. Шогирд иҷро кард ва гуфт: — Обаш тоза аст, устод! Устод гуфт: — Ин мушкилҳои зиндагист, мисли намак. Он миқдор ҳамеша ҳамон аст. Аммо талхии он ба зарфи зиндагии ту бастагӣ дорад. Агар ту қалби худро васеъ кунӣ — мисли кӯл — дигар дардҳо талхӣ намебахшанд. Хулоса: Ҳаёт мушкилиҳо дорад, вале қалби васеъ ва диди мусбат метавонад талхии онро ширин созад.
РИВОЯТИ ДУРУСТУ НОДУРУСТ
Буд, набуд, дар як деҳаи дурдаст пирамарди доное зиндагӣ мекард. Ӯ ҳамеша мардумро насиҳат мекард, ба роҳи рост раҳнамоӣ менамуд ва онҳоро аз бадӣ бозмедошт. Рӯзе як ҷавон назди пир омада гуфт: — Бобо, ба ман биомӯзед, ки дар зиндагӣ чӣ дуруст асту чӣ нодуруст? Пир бо табассум гуфт: — Писарам, агар хоҳӣ ҳақиқатро бифаҳмӣ, аввал қалбатро аз кинаву бадбинӣ пок намо. Касе, ки дар дил бадӣ дорад, ҳеҷ гоҳ ҳақиқатро намебинад. Ҳар рӯз як некӣ бикун. Агар касе қадр накунад ҳам, ту шахси нек боқӣ мемонӣ. Ҷавон пурсид: — Агар одамон некиҳои маро қадр накунанд, чӣ? Пир гуфт: — Офтоб ҳар рӯз тулӯъ мекунад, вале ҳама гармии онро қадр намекунанд. Вале офтоб тулӯъ карданро бас намекунад. Ту ҳам чунин бош — аз некӣ кардан ҳаргиз монда машав. Ибрат: Шояд некӣ ба ту барнагардад, вале дили ту пок мешавад ва туро ба як инсони ҳақиқӣ табдил медиҳад. НЕКХОҲ БОШЕМ!
РИВОЯТИ МЕҲМОНДОРӢ
Дар як деҳа марде фақир зиндагӣ мекард. Вақте меҳмон ба хонааш омад, ӯ чизе барои додан надошт. Пас ба ҳамсараш гуфт: — Меҳмонро бо муҳаббат қабул бикун. Агар нон набошад, сухани ширин ҳадя намо! Меҳмон бо табассум рафт ва дертар ба деҳа баргашта, гуфт: — Ман дар бисёр хонаҳо нон ёфтам, вале дар он хона — саховат ёфтам. Хулоса: Саховат на танҳо дар мол аст, балки дар қалб ва муҳаббат низ пайдо мешавад.
Барномасозӣ
Ахбор
Олами Афсонаҳо