Зеҳн
ЗЕ

Зеҳн

1 пайгир · аз 15 июли 2026 дар Зеҳн

ХОСИ ХУДО

Аз Ибни Масъуд (р) ривоят аст, ки гуфт: «Дар аснои як сафар бо Расули Худо будем ва ӯ бинобар рафъи эҳтиёҷе чанд муддат аз мо ҷудо шуд. Дар ин миён парандаеро бо ду чӯҷааш дидем ва чун паранда аз лонааш парвоз намуд, мо чӯҷаҳояшро гирифтем. Паранда бозгашт ва болои сарамон парвоз кардан гирифт. Дар ин ҳол Расули Худо (с) омаду гуфт: — Чӯҷаҳои ин бечораро кӣ гирифт, ки боиси озораш гардид? Бар ҳоли ин паранда раҳм кунед ва чӯҷаҳояшро зуд баргардонед! Ва боре чун Расули Худо (с) огоҳ шуд, ки мо хонаи мӯрчаҳоро оташ задаем, гуфт: — Кӣ ин корро анҷом дод? Гуфтем: — Мо. Пас фармуд: — Бо оташ ҷазо додан танҳо хоси Худост!»

0

АТСА ВА ХАМЁЗА

Аз Абӯҳурайра (р) ривоят аст, ки Расули Худо (с) ҳангоми атса задан рӯяшро бо либосаш ё бо дастонаш мепӯшид ва бо овози паст атса мезад. Боре Расули Худо (с) фармуд: — Худованд атсаро дӯст медорад, вале хамёзаро на. Агар касе аз шумо ҳангоми атса задан «Алҳамдулиллоҳ» бигӯяд, ҳар мусулмоне, ки ӯро мешунавад, гӯяд: «Ярҳамукаллоҳ» (Худованд ба ту марҳамат кунад). Ҳаройина хамёза аз шайтон аст. Ҳар касеро ҳангоми адои намоз хамёзааш ояд, то ҳадди имкон худдорӣ кунад ва барои рафъи он садо набарорад. Ҳар касе аз шумо хамёза мекашад, дар ин асно шайтон бар ӯ механдад. Ҳангоми хамёза кашидан бо даст даҳони худро бипӯшед, зеро дар он вақт шайтон ба даҳон медарояд». Яҳудиҳо дар назди Расулуллоҳ (с) қасдан атса мезаданд ва мехостанд, ки Расули Худо (с) ба онҳо «Ярҳамукаллоҳ» бигӯяд. Вале Паёмбари Акрам (с) ба онҳо мегуфт: — Худованд шуморо ҳидоят кунад ва ислоҳ намояд.

0

СОЯИ АРШИ ХУДО

Расули Худо (с) фармуд: «Ҳақ Таъоло дар рӯзи қиёмат чунин хитоб мекунад: — Куҷоанд касоне, ки ҳамдигарро аз барои (ризои) Ман дӯст доштаанд, то дар ин рӯзи сангин онҳоро дар зери сояи Арш қарор диҳам! Дар ин рӯзе, ки ба ҷуз сояи Арши Ман ҳеҷ сояе вуҷуд надорад, ҳафт зумрае аз бандагонам зери сояи Арш қарор хоҳанд гирифт: шоҳи одил; ҷавоне, ки бо ибодати Худо ба воя мерасад; муъмине, ки ба масҷид дил бастааст; шахсоне, ки аз барои Худо якдигарро дӯст медоранд ва аз барои Худо аз ҳамдигар ҷудо мешаванд; касе, ки даъвати зани соҳибҷамолеро ба зино рад карда, мегӯяд: «Ман аз Худо метарсам!»; шахсе, ки бо дасти рост садақа медиҳад, ба сурате ки дасти чапаш огоҳ намешавад ва касе, ки дар танҳоӣ Худоро зикр карда, ашк мерезад».

0

АРШУ КУРСИИ ХУДОВАНД

Расули Худо (с) мефармояд: — Ҳафт осмон дар даруни Курсӣ монанди ҳафт дирҳам дар даруни сипар аст. Қасам ба Зоте, ки ҷони ман дар дасти Ӯст, ҳафт замину ҳафт осмон дар назди Курсии Худованд ба ҳалқаҳои оҳанине монанданд, ки дар миёни саҳро пароканда шудаанд. Худованд қабл аз офариниши кулли махлуқоту мавҷудот вуҷуд дошт. Аввал обро офарид ва сипас дар болояш Аршро халқ намуд. Дар пайи ин осмонҳову Заминро офарид. Ҷараёни офаринишро дар Китоби Тақдир сабт намуд.

0
АхборЗеҳн20 рӯз пеш

ШАМЪ ВА ХАЗИНА

​Рӯзе як ҷавони кӯшову ҳавасманд ба назди донишманде омад ва пурсид: — Устод, дар ҷаҳон чизе ҳаст, ки аз тиллову бойгарии беҳисоб боарзиштар бошад? ​Донишманд табассум кард ва ҷавонро ба як ҳуҷраи торику амиқ бурд. Дар он ҷо ду сандуқ меистод: яке аз тилло сохта шуда, бо гавҳарҳо медурахшид, вале қулфи сангин дошт; дигаре аз чӯби одӣ буд, вале калидаш дар болояш меистод. Донишманд ба ҷавон як шамъи хурди фурӯзон дода гуфт: — Дар сандуқи тиллоӣ хазинаи бузурги моддӣ ҳаст, вале барои кушодани он ту бояд тамоми умри худро сарф кунӣ, то роҳи кушоданашро биёбӣ. Дар сандуқи чӯбӣ бошад, китобест, ки калиди кушодани ҳама гуна гиреҳҳои зиндагиро дорад. Кадомашро интихоб мекунӣ? Ҷавон як муддат фикр кард ва гуфт: — Шахсе, ки танҳо тиллоро интихоб мекунад, дар торикӣ мемонад ва шояд ҳеҷ гоҳ онро кушода натавонад. Аммо касе, ки дониш ва хирадро интихоб мекунад, мисли ин шамъ роҳи худро равшан месозад ва метавонад бо ақлу тадбир ҳар калидро худаш созад. ​Донишманд дасти ҷавонро фишурда гуфт: — Офарин! Малолу сарват метавонад якшаба аз байн равад ё дуздида шавад, аммо донишу хирад сарватест, ки дар сина ҷой мегирад, ҳеҷ гоҳ кам намешавад ва дар ҳар торикие роҳи аслии зиндагиро ба ту нишон медиҳад. ​Панди қисса: Дониш ва хирад бузургтарин сармояи инсон аст. Одам бо дониш на танҳо роҳи худро дар зиндагӣ равшан мекунад, балки метавонад дасти дигаронро низ гирифта, ба сӯйи равшанӣ барад.

0
ДунёЗеҳн20 рӯз пеш

Ҳасад — монеаи пешрафти инсон

Ҳасад яке аз хислатҳои манфиест, ки на танҳо ба худи инсон, балки ба атрофиёнаш низ таъсири бад мерасонад. Он метавонад садди роҳи пешрафт шуда, инсонро ба ҷойи талош барои муваффақият, ба боздоштани дигарон водор созад. Ҷек Лондон дар романи «Дандони сафед» ба ин масъала таваҷҷуҳ карда, таъсири манфии ҳасадро ба рушди инсон нишон медиҳад. Рӯзе нависанда дар назди гурӯҳе аз донишҷӯён суханронӣ мекард. Дар ҷараёни мулоқот яке аз донишҷӯён аз номи ҳамсабақонаш чунин савол дод: — Шумо дар асари худ ҳасадро яке аз монеаҳои пешрафти инсон муаррифӣ кардаед. Метавонед ин андешаи худро бештар шарҳ диҳед? Ҷек Лондон ба масъули озмоишгоҳи донишгоҳ муроҷиат кард. Пас аз чанд дақиқа панҷ харчангро дар дохили сатил гузошта, онро ба саҳна оварданд. Донишҷӯён мушоҳида карданд, ки ҳар чанд вақт яке аз харчангҳо кӯшиш мекард аз девори сатил боло баромада, худро наҷот диҳад. Аммо ҳар боре, ки ба боло ҳаракат мекард, харчангҳои дигар бо чанголҳояшон ӯро дошта, ба поён мекашиданд. Ин ҳолат борҳо такрор мешуд ва ҳеҷ яке аз онҳо имкони берун шуданро намеёфт. Пас аз чанд лаҳза Ҷек Лондон ба донишҷӯён рӯ оварда гуфт: — Агар шумо маънои ин ҳодисаро дуруст дарк карда бошед, пас мефаҳмед, ки чаро ҳасад яке аз монеаҳои бузурги пешрафти инсон аст. Паёми ҳикоя Баъзе одамон ба ҷойи он ки барои расидан ба ҳадафҳои худ талош кунанд, тамоми кӯшишашонро барои боздоштани дигарон сарф мекунанд. Онҳо муваффақияти атрофиёнро на ҳамчун намунаи ибрат, балки ҳамчун таҳдид қабул мекунанд. Дар ҳоле ки пешрафти дигарон бояд моро ба талоши бештар ҳавасманд созад, на ин ки сабаби ҳасад ва монеъ шудан ба роҳи онҳо гардад. Зеро инсон бо боло бурдани дигарон аз мақоми худ кам намешавад, балки бо талошу заҳмати хеш ба қуллаҳои баланд мерасад.

0

Сайёди ҳарис

Сайёде рӯзе дар саҳро мегузашт. Рӯбоҳе дид бағоят чусту чолок, ки дар фазои он дашт мегашт ва бозикунон дар ҳар ҷониб ҷилва менамуд. Ба сайёд мӯи ӯ хуш омада ба баҳои тамом фурӯхтани ӯро тасаввур кард ва дар пайи Рӯбоҳ гашта, сӯрохи ӯро донист ва наздики сӯрох чоҳе канда, бо хасу хошок пӯшида, мурдоре ба болои он гузошт. Худ дар камин мунтазир нишаст. Иттифоқо Рӯбоҳ аз сӯрох берун омада ва бӯи он мурдор ӯро кашон-кашон ба лаби он чоҳ расонид. Бо худ гуфт: «Агарчи аз бӯи ин мурдор димоғи орзу муаттар аст, аммо бӯи бало низ ба машоми эҳтиёт мерасад ва оқилон ба коре, ки эҳтимоли хатар дошта бошад, ҳаргиз даст назадаанд. Ҳар куҷо хатти мушкиле бикашанд, Ҷаҳд кун, то буруни хат бошӣ. Ва агарчи мумкин аст ин ҷо ҷонвари мурда бошад, шояд дар зери он доме гузошта бошанд. Мар туро чун ду кор пеш ояд, Ки надонӣ кадом бояд кард, Он ки вай дар мазаннаи* хатар аст, Он-т* бар худ ҳаром бояд кард. В-он ки бе хавфу хатар бошад, Ба ҳамонат қиём бояд кард». Рӯбоҳ ин фикр карда аз сари он мурдор даргузашт ва роҳи саломат пеш гирифт. Дар ин асно Паланги гуруснае аз болои кӯҳ даромад ва ба бӯи мурдор худро ба чоҳ афканд. Сайёд чун овози дом ва садои афтодани ҷонварро дар чоҳ шунид, тасаввур кард, ки Рӯбоҳ ғалтад. Аз ғояти ҳирс, бе он ки таҳаммуле кунад, худро аз паи ӯ дарандохт. Паланг ба хаёли он ки ӯро аз хӯрдани мурдор манъ хоҳанд кард, баргашт ва шиками сайёд бидарид. Сайёди ҳарис ба шумии ҳирс дар доми фано афтод ва Рӯбоҳи қонеъ ба қатъи тамаъ аз вартаи бало наҷот ёфт.

0
СаломатӣЗеҳн20 рӯз пеш

АНДАР ОЙИНИ БА ГАРМОБА РАФТАН

Бидон, эй писар, ки ҳар гоҳ ба гармоба равӣ, бо шиками сер марав, зеро ин кор ба саломатӣ зиён дорад. Гармоба ҷойи бисёр хубест ва метавон гуфт, ки аз миёни биноҳое, ки ҳакимон сохтаанд, чизе беҳтар аз гармоба насохтаанд. Аммо бо вуҷуди ҳамаи фоидаҳояш, ҳар рӯз ба гармоба рафтан судманд нест, балки метавонад зиён дошта бошад. Зеро гармии зиёд асабҳо ва буғумҳоро суст мекунад ва устувории онҳоро кам месозад. Ҳамчунин, бадан ба ҳар рӯз гармоба рафтан одат мекунад. Агар рӯзе ба гармоба наравӣ, худро мисли бемор эҳсос мекунӣ ва андомҳоят сахту ноором мегарданд. Пас, беҳтар аст, ки ҳар ду рӯз як бор ба гармоба равӣ, то ҳам барои баданат судманд бошад ва ҳам туро ба худписандиву нозпарвардагӣ нисбат надиҳанд. Ҳар гоҳ, хоҳ дар зимистон бошад, хоҳ дар тобистон, ба гармоба равӣ, нахуст муддате дар хонаи салқин бинишин, то баданат ба муҳити он одат кунад ва аз он роҳат ёбад. Сипас ба хонаи миёна, ки гармии муътадил дорад, даро ва он ҷо низ андаке истироҳат кун. Баъд ба хонаи гарм рав ва муддате бинишин, то аз гармии он баҳра барӣ. Чун гармии гармоба ба баданат таъсир кард, ба хилватхона даро ва сару танатро бишӯй. Дар гармоба аз ҳад зиёд намон ва оби бисёр гарм ё бисёр сардро бар баданат марез. Беҳтар он аст, ки об ҳарорати муътадил дошта бошад. Агар гармоба холӣ бошад, онро ғанимати бузург бидон, зеро ҳакимон гармобаи холиро аз неъматҳои арзишманд шумурдаанд. Ҳангоме ки аз гармоба берун меоӣ, нахуст мӯйҳоятро хуб хушк кун ва баъд ба роҳ баро. Зеро бо мӯи тар ба кӯча баромадан, ба ақидаи муаллиф, на кори хирадмандон аст ва на шоистаи одамони бообрӯ. Ҳамчунин, пас аз гармоба бо мӯи тар ба назди бузургону шахсони муҳтарам рафтан аз одоби нек нест.

0

ҒУЛОМЕ, КИ АЗ САХОВАТМАНДОН САХОВАТМАНДТАР БУД

Ҳикояте аз «Баҳористон»-и Абдураҳмони Ҷомӣ Ривоят мекунанд, ки рӯзе Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар (разияллоҳу анҳу), ки бо саховатмандиву дасткушодии худ машҳур буд, ба сафар баромад. Дар миёни роҳ ба нахлистони бузурге расид ва барои андаке истироҳат дар он ҷо фуруд омад. Нигоҳбони он нахлистон ғуломе буд, ки тамоми рӯз ба нигоҳубини дарахтон машғул мешуд. Абдуллоҳ дар гӯшае нишаста буд, ки дид барои ғулом хӯроки рӯзонаашро оварданд. Хӯроки ӯ ҳамагӣ се қурс нон буд. Ғулом нонҳоро пеши худ гузошт ва мехост хӯрок бихӯрад, ки ногаҳон саге аз роҳ расид. Саг гурусна менамуд ва ба нонҳо нигоҳ мекард. Ғулом чун сагро дид, як қурс нонро гирифта, пеши ӯ андохт. Саг онро зуд хӯрд, аммо аз ҷой нарафт ва боз ба ғулом нигоҳ кард. Ғулом қурси дуюмро низ ба пеши саг андохт. Саг онро ҳам хӯрд, вале ҳанӯз гурусна буд. Ғулом, ки дигар танҳо як қурс нон дошт, лаҳзае ба саг нигарист ва қурси сеюмро низ пеши ӯ гузошт. Саг он нонро ҳам хӯрд. Ҳамин тавр, ғулом тамоми хӯроки якрӯзаи худро ба саг дод ва барои худ чизе боқӣ нагузошт. Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар, ки тамоми ин манзараро мушоҳида мекард, дар ҳайрат монд. Ӯ ғуломро ба наздаш хонда, пурсид: — Эй ҷавон! Ҳар рӯз барои хӯроки ту чӣ қадар нон медиҳанд? Ғулом посух дод: — Ҳамин се қурсе, ки дидӣ. Абдуллоҳ бо тааҷҷуб пурсид: — Пас чаро ҳамаи онҳоро ба саг додӣ ва ӯро аз худат болотар донистӣ? Ғулом бо оромӣ ҷавоб дод: — Эй хоҷа! Ин саг дар ин сарзамин бегона аст. Ман дар ин ҷо сагеро надидаам ва гумон мекунам, ки ӯ аз роҳи дур омадааст. Аз ҳолаш маълум буд, ки бисёр гурусна аст. Сипас афзуд: — Дилам розӣ нашуд, ки ин ҳайвони гуруснаро аз наздам ноумед баргардонам. Абдуллоҳ аз шунидани ин сухан бештар дар ҳайрат афтод ва пурсид: — Акнун, ки тамоми нони худро ба саг додӣ, имрӯз худат чӣ мехӯрӣ? Ғулом посух дод: — Имрӯзро бе хӯрок мегузаронам. Абдуллоҳ аз ин ҷавоб сахт мутаассир шуд. Ӯ, ки худ бо бахшандагӣ машҳур буд, дар дили худ андешид: «Мардум маро барои саховатмандии зиёдам маломат мекунанд, аммо ин ғулом аз ман ҳам саховатмандтар аст!» «Ман аз он чӣ дорам, ба дигарон мебахшам, вале ин ҷавон тамоми хӯроки худро ба ҳайвони гуруснае дод ва худ гурусна монд!» Абдуллоҳ дарёфт, ки дар пеши ӯ инсоне истодааст, ки ҳарчанд аз ҷиҳати молу мақом ғулом аст, аз ҷиҳати саховату бузургворӣ мартабаи баланде дорад. Пас тасмими бузурге гирифт. Ӯ назди соҳиби нахлистон рафт ва он ғуломро бо тамоми нахлистон ва ҳар он чӣ дар он буд, харид. Сипас ғуломро озод кард ва тамоми нахлистонро ба ӯ бахшид. Ҳамин тавр, ғуломе, ки барои сер кардани саги гурусна аз хӯроки худ гузашта буд, ба озодӣ расид ва соҳиби боғи бузурге гардид. Абдуллоҳ бошад, бо ин амали худ ба саховати ғулом посухи сазовор дод. Абдураҳмони Ҷомӣ дар баёни маънои ин ҳикоят фармудааст: Қитъа: Нафси сагро ба як-ду луқмаи нон, Бар саги нафс ҳар кӣ кард исор, Гар бувад банда, филмасал, шояд, Хоҷагонро ба бандагӣ-ш иқрор. Маънои шеър Ҳар касе, ки барои сер кардани саги гурусна аз хоҳишҳои нафси худ гузарад ва ғизои худро ба он бахшад, агарчи дар зоҳир ғулом бошад ҳам, аз ҷиҳати бузургии рӯҳу ахлоқ сазовор аст, ки ҳатто хоҷагон ба бузургвории ӯ иқрор кунанд. Дар ин шеър Ҷомӣ аз ибораи «саги нафс» истифода мебарад, ки ишора ба ҳирсу хоҳишҳои худхоҳонаи инсон аст. Яъне ғулом тавонист хоҳиши шиками худро мағлуб созад ва раҳмдилиро аз манфиати шахсии худ болотар гузорад. Панди ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки бузургии ҳақиқии инсон на ба молу сарват, на ба мақому мансаб, балки ба қалби меҳрубон ва кирдори неки ӯ вобаста аст. Ғулом на соҳиби сарват буд ва на мақоми баланд дошт. Тамоми хӯроки якрӯзааш ҳамагӣ се қурс нон буд. Аммо вақте саги гуруснаро дид, аз ҳамон миқдори андаке, ки дошт, дареғ накард. Ӯ метавонист як қурс нон ба саг диҳад ва ду қурси дигарро барои худ нигоҳ дорад. Метавонист бигӯяд, ки «ман низ гуруснаам ва бояд аввал худамро сер кунам». Аммо раҳмдилӣ нагузошт, ки ҳайвони гуруснаро аз назди худ ноумед баргардонад. Саховат танҳо дар бисёрии мол нест Бисёр одамон гумон мекунанд, ки барои саховатманд будан бояд сарватманд бошанд. Мегӯянд: «Агар рӯзе бой шавам, ба камбағалон кӯмак мекунам». «Агар пули зиёдатӣ дошта бошам, ба корҳои хайр сарф менамоям». Аммо ин ҳикоят нишон медиҳад, ки саховат пеш аз ҳама хислати қалб аст. Ғулом сарват надошт, вале саховатманд буд. Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар дороии зиёд дошт ва аз саховатмандии ғулом дар ҳайрат монд. Зеро арзиши бахшандагӣ танҳо ба миқдори он чӣ медиҳӣ, вобаста нест; ба ният, имконият ва гузаште низ вобаста аст, ки ҳангоми бахшидан нишон медиҳӣ. Гоҳе шахси сарватманд маблағи калонеро мебахшад, ки барои ӯ чандон душвор нест. Аммо шахси камбағал метавонад аз моли андаки худ чизе диҳад, ки барои ӯ арзиши бисёр дорад. Аз ин рӯ, набояд некии инсонро танҳо бо андозаи моле, ки мебахшад, бисанҷем. Раҳмдилӣ танҳо ба инсонҳо маҳдуд нест Нуктаи зебои дигари ин ҳикоят муносибати ғулом бо саги гурусна аст. Он саг барои ғулом коре накарда буд. На моле дошт, ки ба ӯ диҳад, на метавонист ба некиаш подоши моддӣ бахшад. Ғулом низ аз саг ҳеҷ подоше интизор набуд. Ӯ танҳо дид, ки мавҷуди зиндае гурусна аст ва ба ғизо эҳтиёҷ дорад. Ин раҳмдилии ҳақиқист: ба мавҷуди ниёзманд некӣ кардан, ҳатто вақте аз ӯ ҳеҷ манфиате интизор нест. Дар таълимоти ислом низ меҳрубонӣ ба ҳайвонот аз амалҳои писандида аст. Аммо раҳмдилӣ бояд бо хирад ҳамроҳ бошад. Ёрӣ расондан ба дигарон маънои онро надорад, ки инсон ҳамеша бояд худро ба гуруснагӣ ё зарар гирифтор кунад. Дар ин ривоят амали ғулом намунаи исор ва гузашти фавқулода мебошад. Озодии ҳақиқӣ аз озодии нафс оғоз мешавад Ҷомӣ дар охири ҳикоят ба як маънои амиқ ишора мекунад. Ғулом дар зоҳир банда буд, аммо тавонист бар хоҳиши нафси худ ғолиб ояд. Ӯ гурусна буд, вале вақте гуруснагии сагро дид, хоҳиши худро ақиб гузошт. Аз ин рӯ, Ҷомӣ ӯро аз ҷиҳати бузургии ахлоқ сазовори эҳтироми хоҷагон медонад. Ин ҷо ду навъи бандагӣ ба муқобили ҳам гузошта шудааст: бандагии зоҳирӣ ва бандагии нафс. Инсон метавонад аз ҷиҳати иҷтимоӣ озод бошад, аммо бандаи ҳирсу тамаъ ва худхоҳии худ гардад. Ва метавонад дар шароити душвор зиндагӣ кунад, аммо бо қаноат, раҳмдилӣ ва худдорӣ бузургии рӯҳи худро нишон диҳад. Бузургии инсон он аст, ки битавонад хоҳишҳои худро идора кунад ва дар вақти зарурат манфиати дигаронро низ ба назар гирад. Некии холис метавонад некии дигареро ба вуҷуд оварад Ғулом ба саг нон дод, бе он ки аз ин кори худ подоше интизор бошад. Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар ин амалро дид ва чунон мутаассир шуд, ки ғуломро озод кард ва нахлистонро ба ӯ бахшид. Ҳамин тавр, як амали раҳмдилона сабаби амали неки дигар гардид. Ғулом бо саг меҳрубонӣ кард. Абдуллоҳ бо ғулом меҳрубонӣ намуд. Ин ҳикоят ба мо нишон медиҳад, ки рафтори нек метавонад ба дигарон таъсир расонад ва онҳоро низ ба саховатмандӣ ташвиқ кунад. Албатта, ҳар кори нек ҳатман бо подоши зуд ё сарвати моддӣ анҷом намеёбад. Бинобар ин, некӣ бояд аз рӯйи ихлос бошад, на танҳо ба умеди мукофот. Некие, ки аз қалби пок сар мезанад, ҳатто агар подоше надошта бошад ҳам, арзиши худро гум намекунад. Хулоса Ғулом ҳамагӣ се қурс нон дошт. Метавонист онҳоро бихӯрад ва шиками худро сер кунад. Аммо саги гуруснаеро дид ва аз хӯроки худ гузашт. Ӯ намедонист, ки Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар рафторашро мушоҳида мекунад. Намедонист, ки ин амали ӯ сабаби озодиаш мегардад. Ӯ танҳо ба як чиз андеша мекард: мавҷуди гуруснаеро бе ғизо нагузорад. Ва ҳамин амали беғаразонаи ӯ ба дили Абдуллоҳ таъсир кард. Панди асосӣ: Барои бузургвор будан ҳатман сарватманд шудан лозим нест. Гоҳе қалби меҳрубон аз ҳазорон ганҷина арзишмандтар аст. Агар мол дорӣ, аз он ба дигарон баҳра расон. Агар дониш дорӣ, онро ба дигарон биомӯз. Агар тавоноӣ дорӣ, ба нотавоне ёрӣ расон. Ва агар имконияти бузурге надорӣ, ҳадди ақал бо сухани нек, меҳрубонӣ ва эҳтиром дили касеро шод кун. Зеро некии ҳақиқӣ аз миқдори дороӣ не, балки аз бузургии қалб сарчашма мегирад. Ғулом се қурс нонро аз даст дод, аммо бо амали худ нишон дод, ки рӯҳи озода ва қалби саховатманд чӣ қадар арзиш дорад. Ва сухани Ҷомиро фаромӯш макун: Гар бувад банда, филмасал, шояд, Хоҷагонро ба бандагӣ-ш иқрор. --- Манбаъ: «Баҳористон»-и Абдураҳмони Ҷомӣ, равзаи чаҳорум — дар зикри бахшандагон. Бознависӣ бо нигоҳ доштани мазмуни ривоят ва қитъаи аслӣ.

0

КОРИ БӮЗИНА НЕСТ НАҶҶОРӢ

Ҳикояте аз Ҳусайн Воизи Кошифӣ Ривоят мекунанд, ки рӯзе бӯзинае (маймуне) дар ҷангал сайру гашт мекард. Ногоҳ чашмаш ба дуредгаре афтод, ки бар болои чӯби бузурге нишаста, онро бо арра мебурид. Бӯзина аз дур ба кори дуредгар нигоҳ мекард ва аз ҳаракатҳои ӯ дар ҳайрат монда буд. Дуредгар барои осон шудани кораш ба шикофи чӯб фонае (мехи чӯбин) мегузошт, то ду тарафи чӯб ба ҳам напайванданд ва арра озодона ҳаракат кунад. Ҳар гоҳ шикоф васеътар мешуд, ӯ фонаи дигареро ба ҷои муносиб мегузошт ва баъд фонаи аввалро берун мекашид. Ҳамин тавр, корашро бо маҳорат идома медод. Бӯзина ҳамаи ин ҳаракатҳоро бодиққат тамошо мекард. Ӯ медид, ки дуредгар чӣ гуна арра мекашад, фонаҳоро ба чӯб мекӯбад ва онҳоро берун меорад. Аммо аз сабаби он ки аз нозукиҳои дуредгарӣ огоҳ набуд, намефаҳмид, ки чаро дуредгар ин корҳоро бо чунин тартиб анҷом медиҳад. Ногаҳон дуредгар барои анҷом додани коре аз ҷой бархост ва аз он ҷо дур шуд. Бӯзина фурсатро ғанимат шумурд. Бо худ андешид: «Ин чӣ кори душворе бошад? Ман ҳам метавонам мисли ин дуредгар кор кунам. Охир, тамоми ҳаракатҳои ӯро бо чашми худ дидам!» Пас зуд ба назди чӯб рафт ва монанди дуредгар бар болои он нишаст. Аммо ҳангоми нишастан думи дарозаш ба даруни шикофи чӯб афтод. Бӯзина инро пай набурд. Ӯ ба фонае, ки дар миёни чӯб гузошта шуда буд, нигарист ва хост айнан ҳамон кореро анҷом диҳад, ки дуредгар мекард. Бе он ки фонаи дигареро ба ҷои муносиб гузорад, фонаи аввалро аз миёни чӯб берун кашид. Ҳамин ки фона берун омад, ду тарафи чӯб бо қувват ба ҳам пайвастанд ва думи бӯзина дар миёни онҳо сахт фишурда шуд. Бӯзина аз дарди шадид фарёд кашид. Ҳар қадар кӯшиш кард, натавонист худро раҳо созад. Аз дарду пушаймонӣ ба худ печида, бо ҳасрат гуфт: — Эй вой бар ман! Чаро ба коре даст задам, ки аз он ҳеҷ огоҳӣ надоштам? Кори ман мева чидану дар ҷангал сайру гашт кардан буд, на арра кашидану чӯб буридан! Ман аз дур кори дуредгарро дидам ва гумон кардам, ки онро омӯхтаам. Аммо надонистам, ки ҳар кор ҳунару дониши худро дорад. Сипас бо ҳасрат ин байтро ба забон овард: Он беҳ, ки ҳар касе ба ҷаҳон кори худ кунад, В-он кас, ки кори худ накунад, нек бад кунад. Бӯзина ҳамоно аз дард менолид ва аз кардаи худ пушаймон буд. Дар ҳамин ҳангом дуредгар баргашт. Чун дид, ки бӯзина ба асбобу анҷоми ӯ даст зада, корашро вайрон кардааст ва думи худро дар миёни чӯб гирифтор сохтааст, сахт ба хашм омад ва ӯро ба ҳалокат расонд. Ҳамин тавр, бӯзина ба сабаби тақлиди беандеша ва даст задан ба коре, ки аз он огоҳӣ надошт, ҷони худро аз даст дод. Аз ҳамин ҷо гуфтаанд: «Кори бӯзина нест наҷҷорӣ». Панди ҳикоят Ин ҳикоят ба мо яке аз ҳақиқатҳои муҳими зиндагиро меомӯзад: Ҳар кор дониш, таҷриба ва маҳорати худро дорад. Танҳо дидани кори дигарон маънои омӯхтани онро надорад. Бӯзина тамоми ҳаракатҳои дуредгарро мушоҳида кард, аммо сабаби он ҳаракатҳоро нафаҳмид. Ӯ медид, ки дуредгар фонаеро аз чӯб берун мекашад, вале намедонист, ки пеш аз ин бояд фонаи дигаре ба ҷояш гузошта шавад. Яъне бӯзина тарзи зоҳирии корро дида буд, аммо аз қоидаву нозукиҳои он огоҳ набуд. Ва ҳамин нодонӣ сабаби гирифториаш гардид. Дидан ҳамеша маънои донистанро надорад Бисёр вақт инсон кори дигаронро аз дур мебинад ва гумон мекунад, ки анҷом додани он бисёр осон аст. Касе мебинад, ки табиб бемореро табобат мекунад ва гумон мебарад, ки худ низ метавонад бо чанд маслиҳат беморонро табобат намояд. Касе мебинад, ки устое асбоберо таъмир мекунад ва бидуни омӯхтани тарзи кораш ба таъмири он даст мезанад. Касе муваффақияти соҳибкореро мебинад ва гумон мекунад, ки бе дониш, таҷриба ва омодагӣ метавонад ҳамон натиҷаро ба даст оварад. Аммо ҳар кори зоҳиран осон метавонад нозукиҳое дошта бошад, ки танҳо бо омӯзишу таҷриба фаҳмида мешаванд. Фарқи бузургест миёни он ки бидонӣ касе чӣ кор мекунад ва он ки бифаҳмӣ чаро чунин мекунад. Бӯзина медонист, ки дуредгар фонаҳоро берун мекашад, аммо намедонист, ки чаро онҳоро бо тартиби муайян ҷойиваз мекунад. Тақлиди кӯр-кӯрона метавонад хатарнок бошад Тақлид кардан ҳамеша кори бад нест. Инсон бисёр ҳунарҳоро аз роҳи мушоҳида ва пайравӣ аз устод меомӯзад. Кӯдак сухан гуфтанро аз калонсолон меомӯзад. Шогирд бо дидани кори устод таҷриба пайдо мекунад. Аммо тақлид вақте фоидаовар аст, ки бо фаҳмиш ва омӯзиш ҳамроҳ бошад. Агар инсон танҳо ҳаракатҳои зоҳириро такрор кунад, вале сабабу оқибати онҳоро надонад, метавонад ба хато роҳ диҳад. Тақлиди беандеша дониш нест; дониш он аст, ки инсон сабаби кори худро низ бифаҳмад. Аз надонистан шарм надор, аз беандеша амал кардан парҳез кун Бӯзина метавонист ба кори дуредгар нигоҳ кунад ва чизе биомӯзад. Аммо ӯ бе фаҳмидани тарзи кор ба асбобҳо даст зад. Мушкили асосии бӯзина на он буд, ки дуредгариро намедонист, балки он буд, ки бо вуҷуди надонистан худро ба он кор қодир мепиндошт. Дар зиндагӣ низ бисёр иштибоҳҳо аз ҳамин худбоварии беасос сар мезананд. Гоҳе шахс масъалаеро намефаҳмад, аммо аз пурсидан шарм мекунад. Гоҳе касе таҷрибаи кофӣ надорад, вале аз рӯйи ғурур кӯмаки дигаронро намепазирад. Гоҳе инсон бе омодагӣ ба кори муҳимме даст мезанад ва баъд аз дидани оқибаташ пушаймон мешавад. Надонистан айб нест. Айб он аст, ки инсон надонад, вале гумон кунад, ки ҳама чизро медонад. Инсони хирадманд ҳангоми зарурат мепурсад, меомӯзад, машқ мекунад ва баъд амал менамояд. Ҳар ҳунар эҳтиром дорад Дуредгар кори худро бо маҳорат анҷом медод. Ӯ медонист, ки дар кадом лаҳза фона гузорад, кай онро берун кашад ва чӣ гуна чӯбро бе мушкилӣ бибурад. Ин дониш шояд дар назари бӯзина кори одӣ менамуд, аммо дар паси он таҷриба ва маҳорат қарор дошт. Ҳамин гуна, ҳар касбу ҳунари ҳалол арзиши худро дорад. Дуредгар, деҳқон, омӯзгор, табиб, муҳандис ва дигар соҳибкасбон барои дуруст анҷом додани кори худ ба дониш ва таҷриба ниёз доранд. Бинобар ин, набояд меҳнати дигаронро осон шуморем. Он чӣ дар дасти устод осон менамояд, метавонад натиҷаи солҳои зиёди омӯзишу таҷриба бошад. Пеш аз амал кардан, оқибати онро бисанҷ Бӯзина пеш аз кашидани фона ба оқибати кораш андеша накард. Агар лаҳзае таваққуф мекард ва ба ҷойи думи худ диққат медод, шояд худро ба чунин мусибат гирифтор намесохт. Ин ҳикоят моро ба андеша кардан пеш аз амал даъват мекунад. Пеш аз ҳар қарори муҳим бояд аз худ бипурсем: «Оё ман ин корро ба қадри кофӣ мефаҳмам?» «Агар иштибоҳ кунам, чӣ оқибате дошта метавонад?» «Оё беҳтар нест, ки аввал аз шахси таҷрибадор маслиҳат бигирам?» Ин саволҳои одӣ метавонанд моро аз бисёр хатогиҳо нигоҳ доранд. Як лаҳза андеша кардан пеш аз амал метавонад аз пушаймонии тӯлонӣ пешгирӣ намояд. Хулоса Бӯзина кори дуредгарро дид ва гумон кард, ки анҷом додани он осон аст. Аммо ӯ танҳо ҳаракатҳои зоҳириро мушоҳида карда буд, на қоидаҳои онро. Бе дониш ва таҷриба ба коре даст зад, ки аз он огоҳӣ надошт ва оқибат ба мусибат гирифтор шуд. Ин ҳикоят ба мо намегӯяд, ки инсон набояд ҳунари нав омӯзад ё танҳо ба касби пешинаи худ машғул бошад. Баръакс, омӯхтани дониш ва ҳунарҳои нав бисёр арзишманд аст. Аммо пеш аз анҷом додани кори ношинос, махсусан коре, ки хатар дорад, бояд онро омӯхт ва аз таҷрибаи соҳибҳунарон баҳра гирифт. Панди асосӣ: Ба коре, ки намедонӣ, бе омӯзишу андеша даст мазан. Аввал биомӯз, баъд амал кун. Аз соҳибҳунарон ибрат бигир, аммо танҳо ба тақлиди зоҳирии онҳо қаноат макун. Зеро дониши ҳақиқӣ на дар такрори ҳаракатҳо, балки дар фаҳмидани сабабу оқибати онҳост. Ва ҳамеша ин мақоли пурҳикматро ба ёд дошта бош: «Кори бӯзина нест наҷҷорӣ». Яъне ҳар корро бояд бо дониш, маҳорат ва омодагии зарурӣ анҷом дод. --- Манбаъ: Ҳусайн Воизи Кошифӣ. Бознависӣ бо нигоҳ доштани мазмун ва байти ҳикояти аслӣ.

0

АФАНДӢ ВА ҶОМАИ АБРЕШИМӢ

Ошро ҷома бихӯрад! Рӯзе Афандиро ба тӯйи марди сарватманде даъват карданд. Афандӣ ҷомаи одиву кӯҳнаи худро пӯшида, ба тӯйхона рафт. Чун ворид шуд, хизматгорон ба сару либоси ӯ нигаристанд ва гумон карданд, ки марди камбағалу беобрӯест. Аз ин рӯ, ӯро ба қатори бойҳо ва шахсони соҳибэҳтиром роҳ надоданд, балки дар гӯшаи айвон, дар паҳлуи мардуми камбағал ҷой доданд. Афандӣ чизе нагуфт ва оромона нишаст. Чун вақти хӯрокхӯрӣ фаро расид, хизматгорон ба назди бойҳо ва меҳмонони соҳибмақом табақҳои калони палави гарм, серравғану сергӯшт оварданд. Аммо ба назди камбағалон, аз ҷумла Афандӣ, палави сардшудаву бегӯшт гузоштанд, ки бештар аз боқимондаи хӯрок иборат буд. Афандӣ ба табақи худ нигоҳ кард, сипас ба меҳмонони пешгоҳ нигарист ва дарҳол фаҳмид, ки дар ин тӯйхона одамонро на аз рӯйи инсоният, балки аз рӯйи сару либос ва дороияшон эҳтиром мекунанд. Ӯ бе он ки ба хӯрок даст расонад, оромона аз ҷой бархост ва аз тӯйхона берун рафт. Рост ба бозори либосфурӯшон равона шуд. Дар бозор ҷомаи зебои абрешимии зеҳкалон ва матои нафисе барои дастор киро кард. Ҷомаро пӯшид, дасторро мисли муллоёни соҳибэҳтиром ба сар баст ва бо қадамҳои орому бовиқор дубора ба ҳамон тӯйхона баргашт. Ин дафъа хизматгорон чун ӯро диданд, дарҳол ба пешвозаш шитофтанд. Яке гуфт: — Марҳамат кунед, тақсир! Хуш омадед! Дигаре бо эҳтиром таъзим карда, гуфт: — Ба пешгоҳ гузаред! Ҷойи шумо он ҷост! Ҳатто соҳиби тӯй низ ба истиқболаш баромад ва бо иззату эҳтироми зиёд ӯро ба беҳтарин ҷойи хона, дар паҳлуи имом, шинонд. Афандӣ дар дил табассум кард, вале чизе нагуфт. Дере нагузашта, хизматгорон табақи калони палави гарму хушбӯй оварданд, ки пур аз гӯшту равған ва гӯшти мурғ буд. Онро пеш аз ҳама ба назди Афандӣ гузоштанд. Ҳамаи меҳмонон ба хӯрокхӯрӣ оғоз карданд. Аммо Афандӣ ба палав даст нарасонд. Ӯ остини ҷомаи абрешимии худро бардошт ва ба рӯйи табақи палав дароз кард. Сипас нӯги дасторашро низ ба назди хӯрок оварда, бо овози баланд гуфт: — Марҳамат кунед! Бихӯред! Аз хӯрок гиред! Хиҷолат накашед! Меҳмонон аз ин рафтори аҷиби Афандӣ дар ҳайрат монданд. Афандӣ бошад, ҳамоно остину дастори худро ба сӯйи палав дароз карда, мегуфт: — Бигиред, ҷанобон! Марҳамат кунед! Ин ҳама хӯрок барои шумост! Ниҳоят, имом, ки дар паҳлуяш нишаста буд, тоқат накарда пурсид: — Эй Афандӣ! Ин чӣ корест, ки мекунед? Чаро бо ҷома ва дастори худ сухан мегӯед? Магар ҷома ҳам хӯрок мехӯрад? Афандӣ бо оромӣ ҷавоб дод: — Бале, тақсир! Ман ба ҷома ва дасторам хӯрок пешниҳод мекунам! Имом бо тааҷҷуб гуфт: — Барои чӣ?! Афандӣ посух дод: — Вақте бо ҷомаи оддиву кӯҳнаам ба ин тӯйхона омадам, касе маро эҳтиром накард. Маро дар гӯшае шинонданд ва ба пешам палави сарду бегӯшт гузоштанд. Аммо ҳамин ки ҷомаи абрешимӣ пӯшида, дастори зебо бастам, ҳама ба пешвозам баромаданд, ба беҳтарин ҷой шинонданд ва аз ҳама пештар табақи палави сергӯшту серравған оварданд. Сипас ба меҳмонон нигариста, гуфт: — Охир, ман ҳамон Афандии пештара ҳастам! На ақлам дигар шудааст, на ахлоқам ва на шахсияти ман. Танҳо ҷома ва дасторам дигар шудаанд! Пас, маълум мешавад, ки ин ҳама иззату эҳтиром на барои ман, балки барои ҳамин ҷома ва дастор будааст. Бинобар ин, аввал бояд ҳаминҳо палав бихӯранд! Меҳмонон аз ин сухани Афандӣ хомӯш монданд. Онҳо дарёфтанд, ки Афандӣ бо як рафтори хандаовар ҳақиқати талхеро ба онҳо нишон додааст. Панди ҳикоят Ин ҳикояти кӯтоҳ бо вуҷуди лаҳни ҳаҷвиаш дарси бузурге дар бораи қадру қимати инсон, адолат ва эҳтиром дорад. Афандӣ ду бор ба як тӯйхона рафт. Дар ҳар ду бор ҳамон инсон буд, бо ҳамон ақл, дониш, ахлоқ ва шахсият. Аммо муносибати мардум бо ӯ комилан тағйир ёфт. Чаро? Зеро дар бори аввал либоси оддӣ дошт ва дар бори дуюм ҷомаи гаронбаҳо пӯшида буд. Инсон дигар нашуд, аммо назари мардум ба ӯ дигар шуд. Ва ин яке аз камбудиҳои ҷомеа аст, ки гоҳе арзиши инсонро на аз рӯйи шахсияташ, балки аз рӯйи сарвату либосаш муайян мекунанд. Арзиши инсон ба либоси ӯ нест Либоси зебо метавонад зоҳири инсонро ороста кунад, аммо наметавонад ба ӯ худ аз худ ақл, дониш ва ахлоқи нек бахшад. Шахсе метавонад ҷомаи гаронбаҳо пӯшад, вале аз одобу инсоф дур бошад. Ва шахси дигар метавонад либоси оддӣ дошта бошад, аммо соҳиби қалби пок, дониши фаровон ва ахлоқи ҳамида бошад. Аз ин рӯ, набояд одамонро танҳо аз рӯйи зоҳирашон баҳо диҳем. Либос метавонад танро зебо кунад, аммо он чӣ инсонро воқеан зебо месозад, ахлоқ ва рафтори ӯст. Эҳтироме, ки танҳо ба сарват вобаста аст, устувор нест Афандӣ бо ҷомаи кӯҳнааш эҳтироме надид, аммо бо ҷомаи абрешимӣ ба беҳтарин ҷой нишонда шуд. Ин нишон медиҳад, ки баъзе одамон на ба шахсияти инсон, балки ба дороӣ ва мақоми ӯ аҳамият медиҳанд. Агар сарватманд бошад, бо эҳтиром пешвозаш мегиранд. Агар камбағал бошад, шояд ҳатто ба суханаш гӯш надиҳанд. Аммо чунин муносибат одилона нест. Зеро фақру сарват ҳолатҳои зиндагиянд, на меъёри арзиши инсон. Камбағалӣ айб нест ва сарватмандӣ худ ба худ нишонаи бузургворӣ нест. Бо дигарон ҳамон гуна муносибат кун, ки мехоҳӣ бо ту муносибат кунанд Ин ҳикоят моро водор мекунад, ки аз худ бипурсем: Оё мо ба шахси камбағал ҳамон қадар эҳтиром мегузорем, ки ба сарватманд мегузорем? Оё бо шахси либоси оддӣ дошта ҳамон гуна сухан мегӯем, ки бо шахси соҳибмақом? Оё ҳангоми меҳмондорӣ ҳамаи меҳмононро баробар қадр мекунем? Эҳтироми ҳақиқӣ он аст, ки инсонро пеш аз ҳама ҳамчун инсон гиромӣ дорем. Меҳмон, хоҳ сарватманд бошад, хоҳ камбағал, сазовори муносибати нек аст. Гоҳе як шӯхӣ аз сад насиҳат таъсирбахштар аст Афандӣ метавонист аз муносибати нодурусти соҳибони тӯй шикоят кунад. Метавонист онҳоро сарзаниш намояд ё бо онҳо баҳс кунад. Аммо роҳи дигареро интихоб кард. Ӯ бо ҷома ва дастори худ сухан гуфт ва ба онҳо палав пешниҳод кард. Ин рафтори ғайриодӣ аввал меҳмононро ба ҳайрат овард, сипас онҳоро ба андеша водошт. Афандӣ бо як шӯхии кӯтоҳ он чизеро фаҳмонд, ки шояд бо суханони зиёд фаҳмонданаш душвор мебуд. Ин низ нишонаи хирадмандист: ҳақиқатро тавре баён кардан, ки шунаванда худ ба иштибоҳаш пай барад. Хулоса Афандӣ бо ҷомаи оддӣ ба тӯй рафт ва беэътиноӣ дид. Баъд бо ҷомаи абрешимӣ баргашт ва соҳиби иззату эҳтироми зиёд гардид. Аммо ӯ дар ҳар ду ҳолат ҳамон як инсон буд. Танҳо либосаш тағйир ёфта буд. Бо ҳамин рафтори зиракона Афандӣ ба мардум фаҳмонд, ки эҳтироми онҳо ба шахсияти ӯ набуда, балки ба либоси гаронбаҳояш будааст. Панди асосӣ: Инсонро аз рӯйи ҷомааш қадр макун, балки аз рӯйи рафтору ахлоқ ва кирдораш бишнос. Ба касе танҳо барои сарватманд буданаш эҳтироми зиёдатӣ магузор ва касеро барои камбағал буданаш хор машумор. Зеро арзиши инсон на дар қимати либосаш, балки дар хислатҳои неки ӯст. Ва ҳамеша сухани пурмаънои Афандиро ба ёд дошта бош: «Ин ҳама иззату эҳтиром аз они ҷома ва дастор аст, пас аввал бояд ҳаминҳо ош бихӯранд!» --- Манбаъ: Эҷодиёти шифоҳии халқ. Бознависӣ бо нигоҳ доштани мазмун ва зарофати ҳикояти аслӣ.

0

АФЛОТУН ВА СИТОИШИ ҶОҲИЛ

Ривоят мекунанд, ки рӯзе Афлотуни ҳаким дар маҳфиле нишаста буд. Марде аз бузургони шаҳр ба дидори ӯ омад, салом дод ва дар наздаш нишаст. Онҳо муддате дар бораи масъалаҳои гуногун суҳбат карданд. Дар миёни гуфтугӯ он мард ба Афлотун гуфт: — Эй ҳаким! Имрӯз бо марде вохӯрдам, ки дар бораи ту сухан мегуфт. Ӯ туро бисёр ситоиш мекард ва мегуфт: «Афлотуни ҳаким марди бисёр бузургвору донишманд аст. Дар ҷаҳон ҳаргиз касе монанди ӯ набудааст ва нахоҳад буд!» Сипас афзуд: — Ман хостам ин суханони нек ва ситоиши ӯро ба ту бирасонам, то бидонӣ, ки мардум то чӣ андоза туро эҳтиром мекунанд. Афлотун чун ин суханро шунид, ба ҷойи он ки шод шавад, сар ба зер афканд ва ба андешаи амиқ фурӯ рафт. Ногаҳон ашк аз чашмонаш ҷорӣ шуд ва нишонаҳои андӯҳ дар чеҳрааш падид омаданд. Он мард аз ин ҳол сахт дар ҳайрат монд. Ӯ гумон мекард, ки бо расондани чунин ситоише Афлотунро хушҳол месозад, аммо баръакс, ӯро ғамгин карда буд. Пас бо тааҷҷуб пурсид: — Эй ҳаким! Магар аз суханони ман ранҷидӣ? Ман танҳо ситоиши он мардро ба ту расондам. Чаро ба ҷойи шод шудан, чунин андӯҳгин гаштӣ? Афлотун бо оромӣ посух дод: — Эй марди гиромӣ! Аз ту ҳеҷ ранҷе ба ман нарасидааст ва ту сухани баде нагуфтаӣ. Аммо барои ман мусибате бузургтар аз ин нест, ки шахси нодоне маро ситоиш кунад ва кирдори ман ба табъи ӯ писанд ояд! Он мард бо ҳайрат ба Афлотун нигарист. Ҳаким суханашро идома дод: — Ман акнун дар андешаам, ки чӣ кори нодононае анҷом додаам, ки ба табъи он шахси ҷоҳил мувофиқ афтодааст? Чӣ рафторе аз ман сар задааст, ки ӯро хуш омада ва сабаби ситоиши ман гардидааст? Ман мехоҳам он корро бишиносам, то агар нодуруст бошад, аз он тавба кунам ва дигар такрораш насозам. Сипас бо андӯҳи бештар гуфт: — Тарси ман аз он аст, ки мабодо худ низ ба нодонӣ гирифтор шуда бошам, зеро ҷоҳилон бисёр вақт он чиро меписанданд, ки ба андешаву табиати худашон мувофиқ бошад! Он мард аз шунидани ин сухан ба андеша фурӯ рафт. Ӯ дарёфт, ки Афлотун на танҳо ба ситоиши дигарон дил намебандад, балки ҳатто ҳангоми таърифу таҳсин рафтори худро мавриди санҷиш қарор медиҳад. Панди ҳикоят Ин ҳикоят яке аз муҳимтарин дарсҳои худшиносӣ ва тафаккури интиқодиро ба мо меомӯзад: Инсони хирадманд на аз ҳар ситоиш мағрур мешавад ва на аз ҳар танқид ранҷидахотир мегардад. Ӯ пеш аз ҳама меандешад, ки сухани дигарон то чӣ андоза ба ҳақиқат наздик аст. Афлотунро марде ситоиш кард, аммо ҳаким ба ҷойи он ки аз таъриф шод шавад, ба рафтори худ андеша намуд. Ӯ аз худ пурсид: «Чаро он шахс маро ситоиш кардааст? Кадом кирдори ман ба ӯ писанд омадааст? Оё он кирдор воқеан нек аст?» Ин гуна андеша нишонаи худшиносӣ аст. Ҳар ситоише нишонаи дурустӣ нест Бисёр одамон аз шунидани таъриф хушҳол мешаванд. Вақте касе онҳоро донишманд, оқил ё бузург меномад, эҳсоси қаноатмандӣ мекунанд. Аммо оё ҳар касе, ки моро таъриф мекунад, ҳақиқатро мегӯяд? Шояд ситоиши ӯ аз рӯйи муҳаббат бошад. Шояд аз рӯйи манфиат бошад. Шояд аз масъала огоҳии кофӣ надошта бошад. Ва шояд воқеан кори неки моро дидаву қадр карда бошад. Аз ин рӯ, танҳо шунидани таъриф барои дуруст донистани рафтори худ кофӣ нест. Арзиши ситоишро на баландии овози ситоишгар, балки дурустии сухани ӯ муайян мекунад. Ба ҷойи ҷустуҷӯи таъриф, ҳақиқатро ҷустуҷӯ кун Баъзе одамон тамоми умр кӯшиш мекунанд, ки дигарон онҳоро таъриф намоянд. Барои ба даст овардани писанди мардум сухан мегӯянд, қарор қабул мекунанд ва ҳатто рафтори худро тағйир медиҳанд. Аммо инсоне, ки ҳамеша дар пайи таърифи дигарон аст, метавонад оҳиста-оҳиста аз ҳақиқат дур шавад. Зеро гоҳе роҳи дуруст ба ҳама писанд намеояд. Баъзан гуфтани ҳақиқат душвор аст. Баъзан қарори одилона боиси норозигии баъзе одамон мегардад. Ва баъзан шахсе, ки аз ту танқид мекунад, метавонад ба иштибоҳе ишора намояд, ки дӯстони ситоишгарат онро надидаанд. Хирадманд касест, ки ҳақиқатро аз таъриф болотар мегузорад. Худро ҳамеша мавриди санҷиш қарор деҳ Нуктаи муҳимтарини ҳикоят дар он аст, ки Афлотун баъди шунидани ситоиш дар бораи амали худ андеша кард. Ӯ дарҳол нагуфт: «Ман бузург ҳастам, зеро мардум маро бузург мешуморанд». Баръакс, аз худ пурсид, ки оё рафтораш дуруст будааст. Ин равиш дар зиндагии мо низ бисёр муҳим аст. Гоҳе мо ба дурустии ақидаи худ чунон бовар мекунем, ки дигар омодаи шунидани андешаи мухолиф нестем. Гоҳе аз танқид меранҷем, зеро онро ҳамла ба шахсияти худ мешуморем. Аммо агар бихоҳем донишмандтар ва хирадмандтар шавем, бояд ҷуръати санҷидани андешаҳои худро дошта бошем. Аз худ бипурсем: «Оё ман воқеан ҳақ ҳастам?» «Чӣ далеле барои дурустии фикрам дорам?» «Шояд дар бораи ин масъала иштибоҳ карда бошам?» «Оё метавонам аз сухани дигарон чизе биомӯзам?» Инсоне, ки метавонад иштибоҳи худро эътироф кунад, барои расидан ба ҳақиқат як қадам пештар рафтааст. На ҳар ситоиши шахси нодон нодуруст аст Дар фаҳмидани ин ҳикоят як нуктаи муҳимро набояд фаромӯш кард. Афлотун бо сухани худ моро ба андеша дар бораи арзиши ситоиш даъват мекунад, аммо аз он набояд хулоса баровард, ки ҳар сухани шахси камдониш ҳатман нодуруст аст. Шахси нодон низ метавонад сухани дуруст бигӯяд ва кори некеро қадр кунад. Ҳамчунин шахси донишманд метавонад иштибоҳ намояд. Аз ин рӯ, меъёри ҳақиқат танҳо мақому дониш ё шуҳрати гӯянда нест, балки далел ва дурустии худи сухан мебошад. Ба ҷойи он ки танҳо бипурсем «Ин суханро кӣ гуфт?», бояд бипурсем «Оё ин сухан дуруст аст?» Хулоса Афлотун аз ситоиш шод нашуд, зеро намехост таърифи дигарон ӯро аз санҷидани рафтори худ боздорад. Ӯ ба мо меомӯзад, ки инсони хирадманд бояд ҳамеша ба андешаҳои худ бо назари санҷишгарона нигоҳ кунад. Мо набояд танҳо барои писанди мардум зиндагӣ кунем. Набояд ҳар таърифро далели бузургии худ донем. Ва набояд ҳар танқидро нишонаи душманӣ шуморем. Панди асосӣ: Аз ситоиш мағрур машав ва аз танқид шикаста нашав. Бисанҷ, ки дар ҳар кадоми онҳо чӣ қадар ҳақиқат вуҷуд дорад. Зеро касе, ки танҳо таъриф шунидан мехоҳад, метавонад аз дидани камбудиҳои худ маҳрум гардад. Аммо касе, ки ҳақиқатро дӯст медорад, ҳатто аз сухани мухолиф низ барои ислоҳи худ баҳра мегирад. Ва ҳамеша ин маъниро ба ёд дошта бош: Ҳадафи инсони хирадманд он нест, ки ҳама ӯро дурусткор бишуморанд; ҳадаф он аст, ки воқеан дурусткор бошад. --- Манбаъ: «Қобуснома»-и Унсурулмаолии Кайковус. Бознависӣ бо нигоҳ доштани мазмуни ҳикояти аслӣ.

0

ШУТУР, ХОРБУН ВА МОРИ ПИНҲОН

Ҳикояте аз Абдураҳмони Ҷомӣ Рӯзе шутуре дар саҳро мечарид ва аз хору гиёҳҳои он ҷо ғизо мехӯрд. Ҳангоми чаридан ба буттаи хоре расид, ки шохаҳояш монанди зулфи маҳбубон дарҳам печида ва баргу навдаҳояш мисли рӯйи зебоён тозаву хуррам буданд. Шутур аз дидани он буттаи сабзу тару тоза хушҳол шуд. Бо иштиҳо гардани дарози худро ба сӯйи он кашид, то аз шоху баргҳояш бихӯрад. Аммо ҳамин ки наздиктар шуд, ногаҳон чашмаш ба море афтод, ки дар миёни шохаҳои бутта ҳалқа зада, худро пинҳон карда буд. Шутур аз дидани мор дарҳол гарданашро ақиб кашид ва аз хӯрдани бутта даст кашид. Хорбун, ки аз сабаби хорҳои тезаш худро пурқудрат мепиндошт, аз ақиб рафтани шутур мағрур шуд. Бо худ андешид: «Бубин, ки ин шутури бузургҷусса аз ман чӣ қадар метарсад! Ҳанӯз ба ман наздик нашуда, аз тарси хорҳои тезам ақибнишинӣ кард. Маълум мешавад, ки хорҳои ман ҳатто шутурро ҳам метарсонанд!» Шутур, ки гӯё аз андешаи мағруронаи хорбун огоҳ шуда буд, ба ӯ рӯ оварда гуфт: — Эй хорбун! Чаро чунин мепиндорӣ, ки ман аз хорҳои ту тарсидаам? Тарси ман аз меҳмони пинҳони туст, на аз ту, ки мизбони ошкор ҳастӣ! Ман аз неши заҳрноки море метарсам, ки дар миёни шохаҳои ту пинҳон шудааст, на аз хорҳои тезат! Агар ин мори хатарнок дар миёни шохаҳоят намебуд, ман туро бо ҳамаи хорҳоят дар як луқма мехӯрдам! Ман аз зоҳири ту наҳаросидам, балки аз хатаре парҳез кардам, ки дар ботини ту пинҳон буд! Хорбун аз шунидани ин сухан дигар чизе гуфта натавонист. Ӯ гумон мекард, ки шутур аз қудрати ӯ метарсад, аммо намедонист, ки сабаби аслии худдории шутур хатари пинҳоншуда дар миёни шохаҳояш аст. Абдураҳмони Ҷомӣ дар баёни маънои ин ҳикоят фармудааст: Қитъа: Гар аз лаим битарсад карим, нест аҷаб, Зи хубси нафс, на аз пашму устухон тарсад. Касе, ки по нанҳад дар миёни хокистар, Муқаррар аст, ки аз оташи ниҳон тарсад. Маънои шеър Агар инсони бузургвор аз шахси пасттинат дурӣ ҷӯяд, ҷойи тааҷҷуб нест. Ӯ аз ҷусса, қувва ё намуди зоҳирии он шахс наметарсад, балки аз бадтинатӣ, макру фиреб ва нияти нопоки ӯ эҳтиёт мекунад. Ҳамон гуна ки инсон аз гузоштани пой ба хокистар худдорӣ менамояд, зеро эҳтимол дорад дар зери он оташи сӯзон пинҳон бошад. Панди ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки хатари ҳақиқӣ ҳамеша дар зоҳир намоён нест. Баъзан чизе аз берун зебову дилписанд менамояд, аммо дар ботини он хатаре пинҳон аст. Баъзан шахсе суханони ширин мегӯяд, аммо нияти ӯ бо суханонаш мувофиқат намекунад. Ва баъзан инсони хирадманд аз чизе канорагирӣ мекунад, на барои он ки нотавон аст, балки барои он ки оқибати онро пешбинӣ карда метавонад. Ҳар ақибнишинӣ нишонаи тарс нест Хорбун гумон кард, ки шутур аз ӯ метарсад. Аммо ҳақиқат тамоман дигар буд. Шутур метавонист буттаи хорро бихӯрад, вале медонист, ки дар миёни он море пинҳон аст. Аз ин рӯ, бо хирад амал кард ва худро аз хатар дур нигоҳ дошт. Дар зиндагии инсон низ чунин ҳолатҳо рух медиҳанд. Гоҳе шахси оқил аз баҳси беҳуда канорагирӣ мекунад, на аз он сабаб, ки ҷавоб дода наметавонад, балки барои он ки баҳсро бефоида медонад. Гоҳе инсон ба таҳқир посух намедиҳад, на барои он ки нотавон аст, балки барои он ки намехоҳад шаъну шарафи худро бо ҷанҷол паст кунад. Гоҳе аз муомилае даст мекашад, на барои он ки имконияти анҷом додани онро надорад, балки барои он ки хатари пинҳони онро дарк кардааст. Ҳар касе, ки аз ҷанҷол дурӣ мекунад, тарсу нест. Баъзан худдорӣ нишонаи хираду дурандешист. Аз зоҳири зебо фирефта машав Буттаи хор аз дур тозаву хуррам менамуд. Шутур низ аз дидани он ба хӯрдан майл кард. Аммо вақте наздиктар шуд, дар миёни шохаҳояш мори заҳрнокеро дид. Ин манзара ба мо ёдрас мекунад, ки на ҳар чизи ҷолиб ҳатман фоидаовар ва бехатар аст. Баъзан пешниҳоде бисёр судманд менамояд, вале дар паси он хатари бузурге пинҳон аст. Баъзан ваъдаи сарвати зуд ба дастомада инсонро фирефта мекунад, аммо оқибат ӯро ба зиён мерасонад. Баъзан дӯстии зоҳирӣ бо нияти нодуруст ҳамроҳ мешавад. Аз ин рӯ, дар қабули қарорҳои муҳим бояд танҳо ба намуди зоҳирӣ ё суханони зебо такя накунем. Ақл он аст, ки пеш аз даст дароз кардан ба сӯйи фоида, хатари эҳтимолии онро низ бисанҷем. Такаббур инсонро аз ҳақиқат дур мекунад Хорбун бо дидани ақибнишинии шутур дарҳол мағрур шуд. Ӯ ҳатто кӯшиш накард сабаби рафтори шутурро бифаҳмад. Танҳо гумон кард, ки хорҳои тезаш сабаби тарси он ҳайвони бузург шудаанд. Ин рафтори хорбун ба ҳолати баъзе инсонҳо монанд аст. Гоҳе касе хомӯшии дигаронро нишонаи нотавонии онҳо мешуморад. Гоҳе эҳтироми мардумро ба ҷойи он ки аз одобу тарбияи онҳо донад, нишонаи тарс мепиндорад. Гоҳе аз он ки дигарон бо ӯ баҳс намекунанд, чунин хулоса мебарорад, ки ҳамеша ҳақ ба ҷониби ӯст. Аммо воқеият метавонад тамоман дигар бошад. Инсони мағрур бисёр вақт рафтори дигаронро на он гуна ки ҳаст, балки он гуна ки ба худписандии ӯ мувофиқ аст, маънидод мекунад. Душмани пинҳон метавонад аз душмани ошкор хатарноктар бошад Шутур аз хорҳо наметарсид, зеро онҳоро медид ва медонист, ки чӣ гуна бо онҳо муносибат кунад. Аммо мор дар миёни шохаҳо пинҳон буд ва неши заҳрнок дошт. Ҷомӣ бо ин ташбеҳ ба мо мефаҳмонад, ки баъзан хатари пинҳон аз хатари ошкор ҷиддитар аст. Дар зиндагӣ низ душвориҳое ҳастанд, ки онҳоро зуд мешиносем ва барои муқобилат бо онҳо омода мешавем. Аммо баъзе хатарҳо дар паси зоҳири ором ё ваъдаҳои ҷолиб пинҳон мемонанд. Аз ин рӯ, хирадманд бояд ҳушёр бошад. Албатта, ҳушёрӣ маънои бадгумонӣ ба ҳама одамонро надорад. Бе далел касеро бадният шуморидан дуруст нест. Ҳушёрӣ он аст, ки ба одамон бо эҳтиром муносибат кунем, аммо дар қарорҳои муҳим аз ақлу таҷриба ва далел истифода барем. Хулоса Шутур аз буттаи хор ақибнишинӣ кард, аммо на аз тарси хорҳои он. Ӯ мори заҳрнокеро дид, ки дар миёни шохаҳо пинҳон шуда буд. Хорбун ин худдориро нишонаи тарс ва бузургии худ пиндошт, вале шутур ба ӯ фаҳмонд, ки сабаби аслии рафтораш чизи дигар аст. Ин ҳикоят ба мо ду дарси муҳим медиҳад: Аввал: Ҳаргиз хомӯшӣ, сабр ё канорагирии дигаронро нишонаи нотавонии онҳо машумор. Дуюм: Пеш аз он ки ба чизе дил бандӣ, танҳо ба зоҳири он нигоҳ накун, балки дар бораи оқибат ва хатарҳои эҳтимолиаш низ андеша намо. Панди асосӣ: Инсони хирадманд на аз ҳар чиз метарсад ва на худро беандеша ба ҳар хатар меандозад. Ӯ медонад, ки кай бояд пеш равад ва кай бояд канорагирӣ кунад. Ва ҳамеша ин сухани пурҳикмати Абдураҳмони Ҷомиро ба ёд дошта бош: Касе, ки по нанҳад дар миёни хокистар, Муқаррар аст, ки аз оташи ниҳон тарсад. Зеро баъзан хатарноктарин оташ ҳамон оташест, ки дар зери хокистар пинҳон мондааст. --- Манбаъ: Ҳикоят ва қитъаи Абдураҳмони Ҷомӣ. Бознависӣ бо нигоҳ доштани мазмун ва абёти аслӣ.

0

САНГПУШТ ВА ОДАМОНИ БАД

Аз сангпушт пурсиданд: - Аз ин деҳа ба деҳаи дигар дар чанд рӯз мерасӣ? Сангпушт: - Ҳаматарафа ҳисобу китоб кардам, пастию баландӣ, хушкию тарӣ ва шамолию офтобиро. Дар се рӯз ба деҳаи дигар мерасам, аммо боз ҳам шаш рӯз мегӯям. Баъди шаш рӯз сангпуштро дар нимароҳ мебинанд ва мегӯянд: - Роҳеро, ки дар се рӯз тай карда метавонистӣ, дар шаш рӯз ҳам нисфи роҳро тай кардаӣ. Дар ҳоле, ки тамоми ҳисобу китоби роҳро карда будӣ. Сангпушт гуфт: - Бале, ман тамоми роҳро ҳисобу китоб кардам, аммо одамони бадро ҳисоб накардам. Ҳар вақте суръатамро тез мекардам, одамони бад самтамро тағйир медоданд. ХУБӢ КАРДА НАМЕТАВОНӢ, ҲАДДИ АҚАЛ БАДӢ МАКУН!...

0
СаломатӣЗеҳн22 рӯз пеш

Барои таҳкими масуният (иммунитет)

Субҳ аз соати 7:00 то 9:00 нури ултрабунафши офтоб фаъол аст. Дар тобистон лаганро бо об пур карда, онро дар ҷои офтобӣ гузоред. Вақте кӯдак баъд аз сайри кӯтоҳ дар ҳавои тоза, хона баргашт, тахминан соати 11:00 бо ҳамин об оббозӣ дароред. Ин усул дар амал санҷида шудааст. Кӯдаке, ки дар давоми се моҳи тобистон чунин ваннаҳоро қабул кард, дар фасли зимистон ягон бор ҳам шамол нахӯрд. Яъне чунин ваннаҳо, баробари мусоидат ба ҳосилшавии витамини D дар организм, системаи масуният (иммунитет)-и кӯдакро низ мустаҳкам мекунанд. Ҳангоми кирмҳои борик ва ба тухми каду монанд: Сиёҳдона (седона) кирмҳои борики рӯда ва кирмҳоеро, ки ба тухми каду монанданд, нест мекунад. Пас аз сактаи мағзӣ (инсулт): Вақте ҳолати бемор пас аз сактаи мағзӣ дар ҳадде беҳтар мешавад, рӯз дар миён ванна кардан муфид аст. Барои ин 200 грамм меваи хуч (шиповник)-ро ба 1 литр оби ҷӯш андохта, дар оташи паст 15 дақиқа меҷӯшонанд. Як соат дам дода, обполо (филтр) мекунанд. Сипас, ин маҳлулро ба ваннае, ки то нисф бо об пур шудааст, мерезанд. Ҳарорати об бояд тақрибан 38 дараҷа, давомнокии муолиҷа 10–20 дақиқа бошад. Курси табобат аз 20 то 30 ванна иборат аст. Барои бартараф кардани сирояти бактерияҳо (инфекция): Агар ҳазориспанд дуд кунед, ҳавои хона тоза шуда, микробу бактерияҳо нобуд мешаванд. Ҳангоми ирқуннасо (радикулит): Ҷӯшобаи бӯймодарон дар ирқуннасо, инчунин ҳангоми зиққи нафас шудан истифода мешавад. Ҳангоми таб: Аз замонҳои қадим тамашк (малина)-ро ҳангоми шамолхӯрӣ истифода мебаранд. Дар меваи малина кислотаҳои органикӣ, витаминҳо ва қанд зиёд аст. Меваи хушки он таъсири зиддиилтиҳобӣ дорад, табро паст мекунад ва пас аз истеъмол бадан арақ менамояд. Барои тайёр кардани нӯшоба ба болои 2 қошуқ қоқи малина як истикон оби ҷӯшон меандозанд, 10–15 дақиқа нигоҳ медоранд ва баъд аз дока мегузаронанд. Шомгоҳ пеш аз хоб гармтар карда менӯшанд. Агар рӯзона аз хона набароед, чунин чойро 2–3 маҳал нӯшидан мумкин аст. Вақте ки таб баланд мешавад: Тарбандӣ (компресс)-и хунук барои дарди сар, ки бо зиёд шудани гардиши хун дар майна алоқаманд аст ва ҳангоми хеле баланд шудани таб, тавсия дода мешавад...

0

Дуои модар

Аз Боязиди Бастомӣ, орифи бузург, пурсиданд: Ин мақоми арзишмандро чӣ гуна ёфтӣ? Гуфт: Шабе модарам аз ман об хост. Дидам, ки дар хона об нест. Кӯзаро бардоштам ва ба ҷӯй рафтам, то об биёрам. Чун баргаштам, модарам хоб рафта буд. Бо худ гуфтам: «Агар бедораш кунам, хато хоҳам кард». Пас истодам, то шояд бедор шавад. Бомдод модарам аз хоб бедор шуд, сар бардошт ва пурсид: Чаро истодаӣ?! Ҳодисаро барояш нақл кардам. Ӯ ба намоз истод ва пас аз адои намоз даст ба дуо бардошту гуфт: «Худоё! Чунон ки ин писарро бузургу азиз доштаӣ, дар миёни мардум низ ӯро азизу бузург гардон».

0
СаломатӣЗеҳн22 рӯз пеш

Чаро чарби шикам зиёд мешавад? 6 одате, ки бояд тарк кард

Вазни зиёдатӣ на танҳо аз ғизои нодуруст, балки аз баъзе одатҳои ҳаррӯза низ ба вуҷуд меояд. Аз ҷумла: Стресс ва камхобӣ — сатҳи гормони кортизолро зиёд карда, метавонад боиси ҷамъшавии чарб, махсусан дар атрофи шикам, гардад. Нӯшокиҳои ширин — бидуни он ки мо пай барем, миқдори зиёди шакар ва калорияро ба организм ворид мекунанд. Муддати дароз нишастан — фаъолияти мубодилаи моддаҳоро коҳиш дода, мушакҳои шикамро суст мекунад. Истифодаи телефон пеш аз хоб — метавонад ба фаъолияти гормони масъули хоб таъсир расонда, ба равандҳои муътадили сӯзондани чарб халал расонад. Зуд ва шитобкорона хӯрок хӯрдан — сигнали сершавӣ аз мағз дертар мерасад ва дар натиҷа инсон метавонад аз ҳад зиёд ғизо истеъмол кунад. Бегоҳӣ хӯроки серғизо хӯрдан — метавонад ба кори муътадили организм ҳангоми истироҳати шабона халал расонда, ба зиёд шудани вазн мусоидат кунад.

0

АБУАЛӢ ИБНИ СИНО ВА ОҒОЗИ ТАҲСИЛИ ИЛМ

Ҳангоме ки аз умри Абуалӣ чор солу чор моҳу чор рӯзу чор соат гузашт, тахтаи таълимро ба дасти ӯ супурданд ва он кӯдаки покниҳоду баландистеъдодро ба омӯзиши ҳарфу нуқтаҳо машғул сохтанд. Аз ҳамон рӯз ӯ ба роҳи илмомӯзӣ қадам гузошт ва ба кӯшишу заҳмат пардохт. Нахуст устод ҳарфҳои бистуҳаштгонаи алифбои арабӣ ва тарзи пайвастани онҳоро ба якдигар ба ӯ омӯзонд. Нақл мекунанд, ки Абуалӣ бо чунон суръат ва истеъдоди фавқулода ҳарфҳоро аз худ кард, ки аз ҳарфи «бо»-и аввали «Бисмиллоҳ» то ҳарфи «син»-и охири сураи «Нос» дигар ба омӯзиши алифбо эҳтиёҷ надошт. Ӯ дар муддати як сол Қуръони каримро бо ҳафт қироат аз худ кард ва ба нозукиҳо, қоидаҳо ва тарзҳои гуногуни қироати ҳафтгона ошно гардид. Ҳамчунин, ҷойҳои дурусти таваққуф ҳангоми қироат, тарзи талаффузи калимаҳо ва адои саҳеҳи ҳарфҳоро ба хубӣ омӯхт. Дар васфи маҳорати ӯ гуфтаанд: *Гардид дар фунуни қироат ба эҳтимом, Ҳам Осимулқавоиду ҳам Нофеъуланом.* Абуалӣ оятҳои Қуръонро мувофиқи фармони Худованд: «Ва раттили-л-Қуръона тартило» — яъне «Қуръонро бо тартиб ва оҳистагӣ бихон» — бо чунон фасоҳат, равонӣ ва риояи қоидаҳои таҷвид тиловат мекард, ки гӯё ҳар калима гавҳари гаронбаҳоест, ки аз даҳони ӯ берун меояд. Ӯ ҳарфҳоро бо тамоми махраҷҳои худ чунон дуруст ва зебо талаффуз мекард, ки гӯё фариштагони осмон низ аз шунидани қироати ӯ ба ваҷд меомаданд ва ба ҷойи ҳамду тасбеҳ ӯро таҳсину офарин мегуфтанд. Абуалӣ каломи Худовандро бо овози хуш ва оҳанги дилнишин қироат мекард. Гӯё маънои ҳадиси «Ман лам ятағанна бил-Қуръони фалайса миннӣ» — «Ҳар кас Қуръонро бо овози хуш нахонад, аз мо нест» — дар қироати ӯ таҷассум меёфт. Овози фораму таъсирбахши ӯ ба андозае дилҳоро тасхир мекард, ки гӯё аз бузургу кӯчаки Ироқи Арабу Аҷам нолаву навои ошиқона бармехост. Дар васфи овози дилнишини ӯ гуфтаанд: *Ҷону дил аз нағмаҳояш рӯҳу лаззат ёфтӣ, Синаро баҳҷат фузудӣ, рӯҳ роҳат ёфтӣ.* Пас аз он Абуалӣ аз машғулиятҳои кӯдакона рӯй гардонда, тамоми кӯшишу ғайрати худро ба омӯзиши илм равона сохт. Ӯ ба омӯхтани наҳв, сарф ва дигар илмҳои замонаш пардохт. Ҳангоме ки ба омӯзиши илми сарф машғул шуд, ба сабаби истеъдоди фавқулода ва зеҳни равшанаш қоидаҳои онро бо осонӣ аз худ мекард. Табиати ӯ аз каҷравӣ ва иштибоҳ дур буд ва шавқу рағбаташ ба дониш рӯз ба рӯз бештар мегардид. Ҳар қадар илм меомӯхт, ҳамон қадар муҳаббаташ ба дониш меафзуд ва кӯшишаш дучанд мешуд. Абуалӣ вақти таҳсилро аз вақти истироҳат ҷудо карда буд. Ӯ соатҳои арзишманди умрашро беҳуда намегузаронд ва ҳамеша ба омӯзишу таҳқиқ машғул мешуд. Барои дарс хондан ба амру наҳй ва таъкиди устод эҳтиёҷ надошт, зеро худ бо шавқу ҳаваси зиёд дар пайи илмомӯзӣ буд. Ҳеҷ гоҳ зарурате пеш намеомад, ки муаллим ӯро ба хондан маҷбур созад ё барои танбалӣ сарзаниш кунад. Ӯ қоидаҳои илми сарфро чунон амиқ омӯхт, ки ин дониш гӯё ҷузъи табиати ӯ гардида буд. Дар шинохти решаи калимаҳо, тарзи тағйир ёфтани онҳо, ҳарфҳои аслӣ ва зиёдатӣ ва дигар қоидаҳои забони арабӣ ба дараҷаи баланди маҳорат расид. Ба таъбири муболиғаомези муаллиф, маҳорати ӯ ба ҳадде буд, ки донишмандони гузаштаи илми сарф дар баробараш гӯё нопадид мешуданд. Абуалӣ дар миёни ҳамсолони худ ба тарозуи забони арабӣ монанд буд: ҳамон гуна ки тарозу вазни чизҳоро муайян мекунад, ӯ низ метавонист дурустиву нодурустии калимаҳо ва қоидаҳои забонро аз ҳам фарқ намояд. Дар ситоиши донишу маҳорати ӯ чунин гуфтаанд: *Ба илми сарф гардид ончунон комил, ки дар пешаш Намудӣ Сибвайҳ аз аҷз монанди бузи Ахфаш.* Яъне Абуалӣ дар илми сарф чунон устод гардида буд, ки шоир аз рӯйи муболиға ҳатто Сибвайҳ — донишманди бузурги забони арабиро — дар баробари ӯ оҷиз тасвир мекунад. Ин ҳама аз истеъдоди баланд, шавқи беандоза ба дониш, кӯшиши пайваста ва қадршиносии вақт дарак медиҳад.

0

ҚОЗИИ ЗАКОВАТМАНД

Шахсе назди яке аз қозиёни Басра, ки бо зиракиву заковати худ машҳур буд, рафт ва пурсид: — Агар касе хурмо бихӯрад, оё ишколе дорад? Қозӣ гуфт: — Не, ҳеҷ ишколе надорад. Мард боз пурсид: — Агар баъд аз хӯрдани хурмо қадре об бинӯшад, чӣ? Қозӣ ҷавоб дод: — Ин ҳам ҳеҷ ишколе надорад. Мард гуфт: — Пас чаро агар ҳамин обу хурморо бо ҳам омехта, муддате дар офтоб гузоранд, то ба шароби масткунанда табдил ёбад, нӯшидани он ҳаром мешавад? Қозӣ пурсид: — Агар қадре об ба рӯят бирезанд, оё ба ту осебе мерасад? Мард гуфт: — Не! Қозӣ боз пурсид: — Агар қадре хок ба рӯят бипошанд, оё баданат осеб мебинад ё дард мекунад? Мард ҷавоб дод: — Не! Қозӣ гуфт: — Аммо агар хоку обро бо ҳам омехта, аз онҳо хиште созанд ва пас аз хушк шудан онро ба сарат зананд, чӣ мешавад? Мард ҷавоб дод: — Сарам мешиканад ва сахт осеб мебинам. Қозӣ гуфт: — Ҳамон гуна ки обу хок ба танҳоӣ ба ту осебе намерасонанд, вале аз омезиши онҳо хиште ба вуҷуд меояд, ки метавонад саратро бишканад, аз омезиши обу хурмо ва гузашти вақт низ метавонад шароби масткунанда ҳосил шавад. Гарчанде обу хурмо ба танҳоӣ ҳалоланд, нӯшидани шароби масткунанда ҳаром аст ва дар сурати таҳаққуқи шартҳои шаръӣ метавонад боиси муҷозот гардад. Шарҳи калимаҳо Қозӣ — довар ё судяе, ки мувофиқи қонунҳои шаръӣ миёни мардум ҳукм мебарорад. Қуззот — шакли ҷамъи калимаи «қозӣ», яъне қозиён. Заковатманд — шахси боҳуш, зирак, тезфаҳм ва дорои қобилияти баланди андешаронӣ. Басра — шаҳри таърихии Ироқ, ки дар гузашта яке аз марказҳои муҳими илму фарҳанги исломӣ ба шумор мерафт. Ҳад — муҷозоти муайяншуда дар фиқҳи исломӣ барои баъзе ҷиноятҳо, ки татбиқи он шартҳои махсус дорад. Панди ҳикоя Ин ҳикоя нишон медиҳад, ки ҳукми як чиз метавонад вобаста ба таркиб, хусусият ва таъсири он тағйир ёбад. Обу хок ба танҳоӣ ба сари инсон осеб намерасонанд, аммо агар аз онҳо хиште сохта, ба сари касе зананд, метавонад зарари ҷиддӣ расонад. Ҳамин тавр, обу хурмо ҳар кадом ба танҳоӣ ҳалоланд, вале агар дар натиҷаи туршиш аз онҳо нӯшокии масткунанда ҳосил шавад, ҳукми он дигар мегардад. Хулоса: Барои дуруст доварӣ кардан, танҳо ба ҷузъҳои як чиз нигоҳ кардан кофӣ нест. Бояд хусусият ва таъсири он чизро пас аз омезиш ё тағйир ёфтан низ ба назар гирифт.

0

ФУТУ ФАННИ КОСАГАРӢ

Кӯзагаре буд, ки кӯзаю косаҳои луобӣ месохт ва муштариёни зиёде дошт. Ӯ шогирди боҳушу заранге дошт. Азбаски кӯзагар шогирдашро бисёр дӯст медошт, дар омӯзонидани нозукиҳои ҳунари худ ба ӯ кӯтоҳӣ намекард. Чанд сол гузашт. Шогирд тамоми корҳои кӯзагариву косагариро омӯхт ва пеши худ андешид, ки акнун метавонад коргоҳи мустақиле боз кунад. Аз ин рӯ, баҳонае ёфта, ба устодаш гуфт: — Музди ман кам аст. Кӯзагар музди ӯро андаке зиёд кард, вале шогирд боз ҳам розӣ нашуд ва пас аз чанд рӯз гуфт: — Ман бо ин музд дигар кор карда наметавонам. Кӯзагар пурсид: — Оё дар ин шаҳр касеро мешиносӣ, ки аз ман бештар ба ту музд диҳад? Шогирд ҷавоб дод: — Не, намешиносам, вале худам метавонам коргоҳи кӯзагарӣ боз кунам. Кӯзагар гуфт: — Бисёр хуб, вале бидон, ки ман заҳмати зиёде кашидам, то ин ҳунарро ба ту омӯзондам. Инсоф нест, ки акнун маро танҳо бигузорӣ. Шогирд гуфт: — Дуруст аст, вале ман дигар намехоҳам дар ин ҷо кор кунам. Кӯзагар гуфт: — Бисёр хуб, пас шаш моҳи дигар бо ман кор кун, то шогирди дигаре пайдо карда, ба ҷоят омода созам. Шогирд ҷавоб дод: — Не! Ҳарфи мард яктост! Бо ҳамин аз устодаш ҷудо шуд ва коргоҳи мустақили кӯзагарӣ боз кард. Ӯ миқдоре кӯзаю косаҳои луобӣ сохт, то бо устодаш рақобат кунад ва бозори ӯро аз худ намояд. Аммо ҳар чӣ месохт, медид, ки косаҳояш берангу беҷило мебароянд ва ба косаҳои сохтаи устодаш монанд нестанд. Ҳар қадар андеша мекард, дар кори худ ҳеҷ иштибоҳе намеёфт. Ба назараш ҳама чизро дуруст анҷом медод, вале косаҳо он гуна ки мехост, намебаромаданд. Пас аз андешаи зиёд фаҳмид, ки гӯё як нозукии ҳунарро аз устодаш наомӯхтааст. Ниҳоят, яке аз косаҳои сохтаашро ба даст гирифта, назди устод рафт ва гуфт: — Эй устоди азиз! Росташро гӯям, ман мехостам бо ту рақобат кунам, вале ҳар қадар кӯшиш кардам, косаҳоям беҳтар аз ин нашуданд. Оё метавонӣ бигӯӣ, ки сабаб чист? Кӯзагар пурсид: — Хокро аз кадом маъдан овардӣ? Шогирд ҷавоб дод: — Аз фалон маъдан. Устод гуфт: — Дуруст аст. Гилро чӣ гуна хамир кардӣ? Шогирд тарзи омода кардани гилро фаҳмонд. Устод гуфт: — Ин ҳам дуруст аст. Луоби шишаро чӣ гуна тайёр кардӣ? Шогирд тарзи тайёр кардани онро низ шарҳ дод. Устод гуфт: — Дуруст аст. Оташи кӯраро чӣ гуна афрӯхтӣ? Шогирд ҷавоб дод: — Ҳамон тавре ки ту меафрӯхтӣ. Устод гуфт: — Бисёр хуб. Ту маро дар вақти зарурат танҳо гузоштӣ ва диламро шикастӣ. Аммо ман аз ту шикоят надорам, зеро ҳар шогирде рӯзе бояд устод шавад. Бо вуҷуди ин, агар боз як соли дигар назди ман кор кунӣ, сирри ин ҳунарро меомӯзӣ. Шогирд розӣ шуд ва ба коргоҳи устод баргашт. Ӯ як соли дигар кор кард, вале дид, ки тамоми корҳо мисли пештара анҷом меёбанд ва ҳеҷ чизи наве ба назар намерасад. Як сол сипарӣ шуд. Шогирд назди устод рафта, ваъдаи ӯро ба ёдаш овард. Устод гуфт: — Акнун, ки шогирди хубу вафодоре шудӣ, биё, сирри корро ба ту омӯзонам. Устод назди кӯра рафт ва ба шогирдаш гуфт: — Косаҳоро биёр, то онҳоро ба кӯра гузорам. Чашмонатро хуб боз кун ва бодиққат нигоҳ кун, то футу фанни корро биомӯзӣ. Устод косаҳоро аз дасти шогирд гирифт. Ҳангоме ки мехост онҳоро ба даруни кӯра гузорад, чанд бор ба рӯяшон сахт пуф кард. Сипас гарду ғубореро, ки аз косаҳо баланд шуд, ба шогирдаш нишон дода, гуфт: — Тамоми сирри кор дар ҳамин пуф кардан аст! Ту ин корро намекардӣ. Шогирд бо тааҷҷуб гуфт: — Не, ман пуф намекардам. Вале ин кор ба рангу ҷилои луоб чӣ рабте дорад? Устод ҷавоб дод: — Рабташ дар он аст, ки ин косаҳо пас аз сохта шудан чанд рӯз дар коргоҳ мемонанд ва дар ин муддат гарду ғубор ба рӯяшон менишинад. Агар пеш аз гузоштан ба кӯра чанд бор ба онҳо пуф кунем, гарду ғуборашон пок мешавад. Дар натиҷа, пас аз пухтан ранги луоб равшану шаффоф мегардад ва косаҳо ҷилои зебо пайдо мекунанд. Сипас устод гуфт: — Акнун бирав ва коргоҳи худро обод кун! --- Шарҳи калимаҳо Фут — пуф; ҳавое, ки аз даҳон берун мекунанд, масалан, барои афрӯхтани оташ ё хомӯш кардани шамъ. Фути косагарӣ — амали пуф кардан ба зарфҳои сафолӣ барои пок намудани гарду ғубори онҳо пеш аз гузоштан ба кӯра. Футу фанни косагарӣ — ибораест, ки ҳам ба амали пуф кардан ва ҳам ба сирру нозукиҳои ҳунари косагарӣ ишора мекунад. Заранг — боҳуш, зирак, тезфаҳм. Луоб — моддаи махсусе, ки ба рӯи зарфҳои сафолӣ мемоланд, то баъди пухтан сатҳи онҳо ҳамвору ҷилодор гардад. Панди ҳикоя Ҳар ҳунар нозукиҳое дорад, ки танҳо бо таҷриба, сабру таҳаммул ва роҳнамоии устод омӯхта мешаванд. Донистани корҳои асосӣ ҳанӯз маънои аз худ кардани тамоми сирру асрори касбро надорад. Ҳамчунин, инсон набояд заҳмату меҳрубонии устодашро фаромӯш кунад. Истиқлолият ва пешрафти шогирд кори нек аст, аммо бояд бо эҳтиром, инсоф ва қадршиносӣ ҳамроҳ бошад. Хулоса: Ҳунар омӯхтан танҳо донистани тарзи иҷрои кор нест, балки аз худ кардани нозукиҳои он низ ҳаст. Гоҳе як амали бисёр хурд метавонад натиҷаи тамоми заҳматро дигаргун созад.

0