КОРИ БӮЗИНА НЕСТ НАҶҶОРӢ
Ҳикояте аз Ҳусайн Воизи Кошифӣ
Ривоят мекунанд, ки рӯзе бӯзинае (маймуне) дар ҷангал сайру гашт мекард. Ногоҳ чашмаш ба дуредгаре афтод, ки бар болои чӯби бузурге нишаста, онро бо арра мебурид.
Бӯзина аз дур ба кори дуредгар нигоҳ мекард ва аз ҳаракатҳои ӯ дар ҳайрат монда буд.
Дуредгар барои осон шудани кораш ба шикофи чӯб фонае (мехи чӯбин) мегузошт, то ду тарафи чӯб ба ҳам напайванданд ва арра озодона ҳаракат кунад.
Ҳар гоҳ шикоф васеътар мешуд, ӯ фонаи дигареро ба ҷои муносиб мегузошт ва баъд фонаи аввалро берун мекашид. Ҳамин тавр, корашро бо маҳорат идома медод.
Бӯзина ҳамаи ин ҳаракатҳоро бодиққат тамошо мекард.
Ӯ медид, ки дуредгар чӣ гуна арра мекашад, фонаҳоро ба чӯб мекӯбад ва онҳоро берун меорад.
Аммо аз сабаби он ки аз нозукиҳои дуредгарӣ огоҳ набуд, намефаҳмид, ки чаро дуредгар ин корҳоро бо чунин тартиб анҷом медиҳад.
Ногаҳон дуредгар барои анҷом додани коре аз ҷой бархост ва аз он ҷо дур шуд.
Бӯзина фурсатро ғанимат шумурд.
Бо худ андешид:
«Ин чӣ кори душворе бошад? Ман ҳам метавонам мисли ин дуредгар кор кунам. Охир, тамоми ҳаракатҳои ӯро бо чашми худ дидам!»
Пас зуд ба назди чӯб рафт ва монанди дуредгар бар болои он нишаст.
Аммо ҳангоми нишастан думи дарозаш ба даруни шикофи чӯб афтод.
Бӯзина инро пай набурд.
Ӯ ба фонае, ки дар миёни чӯб гузошта шуда буд, нигарист ва хост айнан ҳамон кореро анҷом диҳад, ки дуредгар мекард.
Бе он ки фонаи дигареро ба ҷои муносиб гузорад, фонаи аввалро аз миёни чӯб берун кашид.
Ҳамин ки фона берун омад, ду тарафи чӯб бо қувват ба ҳам пайвастанд ва думи бӯзина дар миёни онҳо сахт фишурда шуд.
Бӯзина аз дарди шадид фарёд кашид.
Ҳар қадар кӯшиш кард, натавонист худро раҳо созад.
Аз дарду пушаймонӣ ба худ печида, бо ҳасрат гуфт:
— Эй вой бар ман! Чаро ба коре даст задам, ки аз он ҳеҷ огоҳӣ надоштам? Кори ман мева чидану дар ҷангал сайру гашт кардан буд, на арра кашидану чӯб буридан!
Ман аз дур кори дуредгарро дидам ва гумон кардам, ки онро омӯхтаам. Аммо надонистам, ки ҳар кор ҳунару дониши худро дорад.
Сипас бо ҳасрат ин байтро ба забон овард:
Он беҳ, ки ҳар касе ба ҷаҳон кори худ кунад,
В-он кас, ки кори худ накунад, нек бад кунад.
Бӯзина ҳамоно аз дард менолид ва аз кардаи худ пушаймон буд.
Дар ҳамин ҳангом дуредгар баргашт.
Чун дид, ки бӯзина ба асбобу анҷоми ӯ даст зада, корашро вайрон кардааст ва думи худро дар миёни чӯб гирифтор сохтааст, сахт ба хашм омад ва ӯро ба ҳалокат расонд.
Ҳамин тавр, бӯзина ба сабаби тақлиди беандеша ва даст задан ба коре, ки аз он огоҳӣ надошт, ҷони худро аз даст дод.
Аз ҳамин ҷо гуфтаанд:
«Кори бӯзина нест наҷҷорӣ».
Панди ҳикоят
Ин ҳикоят ба мо яке аз ҳақиқатҳои муҳими зиндагиро меомӯзад:
Ҳар кор дониш, таҷриба ва маҳорати худро дорад. Танҳо дидани кори дигарон маънои омӯхтани онро надорад.
Бӯзина тамоми ҳаракатҳои дуредгарро мушоҳида кард, аммо сабаби он ҳаракатҳоро нафаҳмид.
Ӯ медид, ки дуредгар фонаеро аз чӯб берун мекашад, вале намедонист, ки пеш аз ин бояд фонаи дигаре ба ҷояш гузошта шавад.
Яъне бӯзина тарзи зоҳирии корро дида буд, аммо аз қоидаву нозукиҳои он огоҳ набуд.
Ва ҳамин нодонӣ сабаби гирифториаш гардид.
1. Дидан ҳамеша маънои донистанро надорад
Бисёр вақт инсон кори дигаронро аз дур мебинад ва гумон мекунад, ки анҷом додани он бисёр осон аст.
Касе мебинад, ки табиб бемореро табобат мекунад ва гумон мебарад, ки худ низ метавонад бо чанд маслиҳат беморонро табобат намояд.
Касе мебинад, ки устое асбоберо таъмир мекунад ва бидуни омӯхтани тарзи кораш ба таъмири он даст мезанад.
Касе муваффақияти соҳибкореро мебинад ва гумон мекунад, ки бе дониш, таҷриба ва омодагӣ метавонад ҳамон натиҷаро ба даст оварад.
Аммо ҳар кори зоҳиран осон метавонад нозукиҳое дошта бошад, ки танҳо бо омӯзишу таҷриба фаҳмида мешаванд.
Фарқи бузургест миёни он ки бидонӣ касе чӣ кор мекунад ва он ки бифаҳмӣ чаро чунин мекунад.
Бӯзина медонист, ки дуредгар фонаҳоро берун мекашад, аммо намедонист, ки чаро онҳоро бо тартиби муайян ҷойиваз мекунад.
2. Тақлиди кӯр-кӯрона метавонад хатарнок бошад
Тақлид кардан ҳамеша кори бад нест.
Инсон бисёр ҳунарҳоро аз роҳи мушоҳида ва пайравӣ аз устод меомӯзад.
Кӯдак сухан гуфтанро аз калонсолон меомӯзад. Шогирд бо дидани кори устод таҷриба пайдо мекунад.
Аммо тақлид вақте фоидаовар аст, ки бо фаҳмиш ва омӯзиш ҳамроҳ бошад.
Агар инсон танҳо ҳаракатҳои зоҳириро такрор кунад, вале сабабу оқибати онҳоро надонад, метавонад ба хато роҳ диҳад.
Тақлиди беандеша дониш нест; дониш он аст, ки инсон сабаби кори худро низ бифаҳмад.
3. Аз надонистан шарм надор, аз беандеша амал кардан парҳез кун
Бӯзина метавонист ба кори дуредгар нигоҳ кунад ва чизе биомӯзад.
Аммо ӯ бе фаҳмидани тарзи кор ба асбобҳо даст зад.
Мушкили асосии бӯзина на он буд, ки дуредгариро намедонист, балки он буд, ки бо вуҷуди надонистан худро ба он кор қодир мепиндошт.
Дар зиндагӣ низ бисёр иштибоҳҳо аз ҳамин худбоварии беасос сар мезананд.
Гоҳе шахс масъалаеро намефаҳмад, аммо аз пурсидан шарм мекунад.
Гоҳе касе таҷрибаи кофӣ надорад, вале аз рӯйи ғурур кӯмаки дигаронро намепазирад.
Гоҳе инсон бе омодагӣ ба кори муҳимме даст мезанад ва баъд аз дидани оқибаташ пушаймон мешавад.
Надонистан айб нест. Айб он аст, ки инсон надонад, вале гумон кунад, ки ҳама чизро медонад.
Инсони хирадманд ҳангоми зарурат мепурсад, меомӯзад, машқ мекунад ва баъд амал менамояд.
4. Ҳар ҳунар эҳтиром дорад
Дуредгар кори худро бо маҳорат анҷом медод.
Ӯ медонист, ки дар кадом лаҳза фона гузорад, кай онро берун кашад ва чӣ гуна чӯбро бе мушкилӣ бибурад.
Ин дониш шояд дар назари бӯзина кори одӣ менамуд, аммо дар паси он таҷриба ва маҳорат қарор дошт.
Ҳамин гуна, ҳар касбу ҳунари ҳалол арзиши худро дорад.
Дуредгар, деҳқон, омӯзгор, табиб, муҳандис ва дигар соҳибкасбон барои дуруст анҷом додани кори худ ба дониш ва таҷриба ниёз доранд.
Бинобар ин, набояд меҳнати дигаронро осон шуморем.
Он чӣ дар дасти устод осон менамояд, метавонад натиҷаи солҳои зиёди омӯзишу таҷриба бошад.
5. Пеш аз амал кардан, оқибати онро бисанҷ
Бӯзина пеш аз кашидани фона ба оқибати кораш андеша накард.
Агар лаҳзае таваққуф мекард ва ба ҷойи думи худ диққат медод, шояд худро ба чунин мусибат гирифтор намесохт.
Ин ҳикоят моро ба андеша кардан пеш аз амал даъват мекунад.
Пеш аз ҳар қарори муҳим бояд аз худ бипурсем:
«Оё ман ин корро ба қадри кофӣ мефаҳмам?»
«Агар иштибоҳ кунам, чӣ оқибате дошта метавонад?»
«Оё беҳтар нест, ки аввал аз шахси таҷрибадор маслиҳат бигирам?»
Ин саволҳои одӣ метавонанд моро аз бисёр хатогиҳо нигоҳ доранд.
Як лаҳза андеша кардан пеш аз амал метавонад аз пушаймонии тӯлонӣ пешгирӣ намояд.
Хулоса
Бӯзина кори дуредгарро дид ва гумон кард, ки анҷом додани он осон аст.
Аммо ӯ танҳо ҳаракатҳои зоҳириро мушоҳида карда буд, на қоидаҳои онро.
Бе дониш ва таҷриба ба коре даст зад, ки аз он огоҳӣ надошт ва оқибат ба мусибат гирифтор шуд.
Ин ҳикоят ба мо намегӯяд, ки инсон набояд ҳунари нав омӯзад ё танҳо ба касби пешинаи худ машғул бошад.
Баръакс, омӯхтани дониш ва ҳунарҳои нав бисёр арзишманд аст.
Аммо пеш аз анҷом додани кори ношинос, махсусан коре, ки хатар дорад, бояд онро омӯхт ва аз таҷрибаи соҳибҳунарон баҳра гирифт.
Панди асосӣ:
Ба коре, ки намедонӣ, бе омӯзишу андеша даст мазан. Аввал биомӯз, баъд амал кун.
Аз соҳибҳунарон ибрат бигир, аммо танҳо ба тақлиди зоҳирии онҳо қаноат макун.
Зеро дониши ҳақиқӣ на дар такрори ҳаракатҳо, балки дар фаҳмидани сабабу оқибати онҳост.
Ва ҳамеша ин мақоли пурҳикматро ба ёд дошта бош:
«Кори бӯзина нест наҷҷорӣ».
Яъне ҳар корро бояд бо дониш, маҳорат ва омодагии зарурӣ анҷом дод.
Манбаъ: Ҳусайн Воизи Кошифӣ. Бознависӣ бо нигоҳ доштани мазмун ва байти ҳикояти аслӣ.
Ҷавобҳо (0)
Ҳанӯз шарҳе нест.




