ДОНИШГОҲИ ДАВЛАТИИ КӮЛОБ БА НОМИ АБӮАБДУЛЛОҲИ РӮДАКӢ

Одинаева Гулбону Мадалиевна

ХУСУСИЯТҲОИ ҒОЯВИЮ БАДЕИИ АШЪОРИ ЛИРИКИИ ҲАҚНАЗАР ҒОИБ

Диссертатсия барои дарёфти дараҷаи илмии номзади илмҳои филологӣ аз рӯйи ихтисоси 10.01.01. – Адабиёти тоҷик

Раҳбари илмӣ: доктори илмҳои филологӣ, профессор Шоҳзамон Раҳмонов

Душанбе – 2021

МУҚАДДИМА

Аҳаммияти мавзӯи таҳқиқ. Адабиёти даврони Шӯравии тоҷик, ки ҳамчун адабиёти «ҳомии манфиатҳои мардум» ва реализми сотсиолистӣ шинохта шуда буд ва усулҳои онро инъикос менамуд, зимни таҳқиқу бознигарии амиқ нишонгари он аст, ки «реализм»-и мавриди назари он бештар ҷанбаи сиёсиву идеологӣ дошт.

Бисёре аз масоили муҳимми зиндагии мардум ба тарбияти сиёсии инсони нав, созандаи ҷомеаи коммунистӣ нигаронида шуда буд. Масоиле, ки ба адабиёту фарҳанги халқҳои империяи Шӯравӣ сахт таъсиргузор буданд.

Таҳлилу баррасии ҳамаҷонибаву воқеии зиндагиву масири эҷодӣ, сабки нигориш ва инъикоси идеявӣ-бадеии осори нависандагону шоирони муайяни замони Шӯравӣ имкон медиҳад, тамоми мушкилоту печидагии воқеияти таърихӣ ва хусусиятҳои идеявӣ-бадеии адабиёти он давронро собит намуд.

Аз ибтидои нимаи дувуми солҳои 80-уми асри гузашта дар зиндагии сиёсӣ ва иҷтимоии мардуми собиқ Шӯравӣ, аз ҷумла дар ҳаёти мардуми тоҷик таҳаввулоти ҷиддии иҷтимоиву сиёсӣ ба амал омаданд. Бар асари фурӯпошии ИҶШС Ҷумҳурии Тоҷикистон истиқлолияти давлатӣ касб намуд. Дар имтидоди даврони истиқлолият адабиёти тоҷик низ дигаргуниҳои қобили мулоҳизаро мутаҳамил гардид. Ин дигаргуниҳоро метавон дар заминаи мавзӯъ ва дарунмояҳо, гузинаҳои идеявӣ-бадеӣ ва жанрӣ эҳсос кард. Бозтоби ҳунарӣ ва сатҳи эҷодии шоирон дар ин айём дар ҳамин ҷанбаҳои жанрӣ ва самтҳои идеявӣ-мавзӯӣ густариш ёфта, нерӯманд мегардад.

Истиқлолияти давлатӣ ҳамзамон ҳувияти миллии тоҷикиро фароҳам овард. Шоирону нависандагон бо дарку шумори ин омил дар осори худ воқеияти тозаи замон ва таърихи халқи тоҷикро мавриди бозтоби бадеӣ қарор доданд. Дар шароити соҳибистиқлолӣ раванди комили адабиёт бар асоси ҷустуҷӯҳои тозаи эҷодӣ ва усули идомаи суннатҳои пурғановати классикии форсу тоҷик сурат гирифтааст.