АБУАЛӢ ИБНИ СИНО ВА ОҒОЗИ ТАҲСИЛИ ИЛМ

Ҳангоме ки аз умри Абуалӣ чор солу чор моҳу чор рӯзу чор соат гузашт, тахтаи таълимро ба дасти ӯ супурданд ва он кӯдаки покниҳоду баландистеъдодро ба омӯзиши ҳарфу нуқтаҳо машғул сохтанд. Аз ҳамон рӯз ӯ ба роҳи илмомӯзӣ қадам гузошт ва ба кӯшишу заҳмат пардохт.

Нахуст устод ҳарфҳои бистуҳаштгонаи алифбои арабӣ ва тарзи пайвастани онҳоро ба якдигар ба ӯ омӯзонд.

Нақл мекунанд, ки Абуалӣ бо чунон суръат ва истеъдоди фавқулода ҳарфҳоро аз худ кард, ки аз ҳарфи «бо»-и аввали «Бисмиллоҳ» то ҳарфи «син»-и охири сураи «Нос» дигар ба омӯзиши алифбо эҳтиёҷ надошт.

Ӯ дар муддати як сол Қуръони каримро бо ҳафт қироат аз худ кард ва ба нозукиҳо, қоидаҳо ва тарзҳои гуногуни қироати ҳафтгона ошно гардид.

Ҳамчунин, ҷойҳои дурусти таваққуф ҳангоми қироат, тарзи талаффузи калимаҳо ва адои саҳеҳи ҳарфҳоро ба хубӣ омӯхт.

Дар васфи маҳорати ӯ гуфтаанд:

Гардид дар фунуни қироат ба эҳтимом,
Ҳам Осимулқавоиду ҳам Нофеъуланом.

Абуалӣ оятҳои Қуръонро мувофиқи фармони Худованд: «Ва раттили-л-Қуръона тартило» — яъне «Қуръонро бо тартиб ва оҳистагӣ бихон» — бо чунон фасоҳат, равонӣ ва риояи қоидаҳои таҷвид тиловат мекард, ки гӯё ҳар калима гавҳари гаронбаҳоест, ки аз даҳони ӯ берун меояд.

Ӯ ҳарфҳоро бо тамоми махраҷҳои худ чунон дуруст ва зебо талаффуз мекард, ки гӯё фариштагони осмон низ аз шунидани қироати ӯ ба ваҷд меомаданд ва ба ҷойи ҳамду тасбеҳ ӯро таҳсину офарин мегуфтанд.

Абуалӣ каломи Худовандро бо овози хуш ва оҳанги дилнишин қироат мекард. Гӯё маънои ҳадиси «Ман лам ятағанна бил-Қуръони фалайса миннӣ» — «Ҳар кас Қуръонро бо овози хуш нахонад, аз мо нест» — дар қироати ӯ таҷассум меёфт.

Овози фораму таъсирбахши ӯ ба андозае дилҳоро тасхир мекард, ки гӯё аз бузургу кӯчаки Ироқи Арабу Аҷам нолаву навои ошиқона бармехост.

Дар васфи овози дилнишини ӯ гуфтаанд:

Ҷону дил аз нағмаҳояш рӯҳу лаззат ёфтӣ,
Синаро баҳҷат фузудӣ, рӯҳ роҳат ёфтӣ.

Пас аз он Абуалӣ аз машғулиятҳои кӯдакона рӯй гардонда, тамоми кӯшишу ғайрати худро ба омӯзиши илм равона сохт. Ӯ ба омӯхтани наҳв, сарф ва дигар илмҳои замонаш пардохт.

Ҳангоме ки ба омӯзиши илми сарф машғул шуд, ба сабаби истеъдоди фавқулода ва зеҳни равшанаш қоидаҳои онро бо осонӣ аз худ мекард.

Табиати ӯ аз каҷравӣ ва иштибоҳ дур буд ва шавқу рағбаташ ба дониш рӯз ба рӯз бештар мегардид. Ҳар қадар илм меомӯхт, ҳамон қадар муҳаббаташ ба дониш меафзуд ва кӯшишаш дучанд мешуд.

Абуалӣ вақти таҳсилро аз вақти истироҳат ҷудо карда буд. Ӯ соатҳои арзишманди умрашро беҳуда намегузаронд ва ҳамеша ба омӯзишу таҳқиқ машғул мешуд.

Барои дарс хондан ба амру наҳй ва таъкиди устод эҳтиёҷ надошт, зеро худ бо шавқу ҳаваси зиёд дар пайи илмомӯзӣ буд. Ҳеҷ гоҳ зарурате пеш намеомад, ки муаллим ӯро ба хондан маҷбур созад ё барои танбалӣ сарзаниш кунад.

Ӯ қоидаҳои илми сарфро чунон амиқ омӯхт, ки ин дониш гӯё ҷузъи табиати ӯ гардида буд.

Дар шинохти решаи калимаҳо, тарзи тағйир ёфтани онҳо, ҳарфҳои аслӣ ва зиёдатӣ ва дигар қоидаҳои забони арабӣ ба дараҷаи баланди маҳорат расид.

Ба таъбири муболиғаомези муаллиф, маҳорати ӯ ба ҳадде буд, ки донишмандони гузаштаи илми сарф дар баробараш гӯё нопадид мешуданд.

Абуалӣ дар миёни ҳамсолони худ ба тарозуи забони арабӣ монанд буд: ҳамон гуна ки тарозу вазни чизҳоро муайян мекунад, ӯ низ метавонист дурустиву нодурустии калимаҳо ва қоидаҳои забонро аз ҳам фарқ намояд.

Дар ситоиши донишу маҳорати ӯ чунин гуфтаанд:

Ба илми сарф гардид ончунон комил, ки дар пешаш
Намудӣ Сибвайҳ аз аҷз монанди бузи Ахфаш.

Яъне Абуалӣ дар илми сарф чунон устод гардида буд, ки шоир аз рӯйи муболиға ҳатто Сибвайҳ — донишманди бузурги забони арабиро — дар баробари ӯ оҷиз тасвир мекунад.

Ин ҳама аз истеъдоди баланд, шавқи беандоза ба дониш, кӯшиши пайваста ва қадршиносии вақт дарак медиҳад.