Зеҳн
ЗЕ

Зеҳн

1 пайгир · аз 15 июли 2026 дар Зеҳн

Нуқтаи сиёҳ

Устоде ба шогирдонаш як қоғазро нишон дода, онҳоро барои андеша кардан даъват намуд. Дар миёни қоғаз танҳо як нуқтаи сиёҳ буд. — Бигӯед, шумо чиро мебинед? — Нуқтаро, — гуфт шогирди аввал. — Нуқтаи сиёҳро? — гуфт дувумӣ. — Нуқтаи сиёҳу ғафсро, — шитобон ҷавоб дод сеюмӣ. — Афсӯс, — устод лаҳзае ба хаёл рафта, оҳиста сухан оғоз кард. — Ҳамаи шумо нуқтаи хурди сиёҳро дар рӯи қоғази сафед дидед, аммо он ҳудуди бузургу сафедеро, ки нуқта дар он ҷой гирифтааст, пай набурдед. Дар зиндагӣ низ чунин мешавад. Мо одамонро барои камбудиҳои ночизи онҳо айбдор мекунем. Ҳол он ки паси он нуқсони хурд дили бузург ва олиҷаноб нуҳуфтаро дарк намекунем. Ё ки дарк кардани онро намехоҳем …

0
СаломатӣЗеҳн1 моҳ пеш

Чаро модарон зуд асабонӣ мешаванд?

Тибқи таҳқиқот, модарон ба фарзандонашон нигоҳ карда, дар ҳар 3 дақиқа аз кори худ парешон мешаванд. Ин боиси афзоиши музмини гормони стресси кортизол мегардад, ки боиси ҳолати хастагии рӯҳӣ ва ҷисмонӣ мегардад. Дар натиҷа: * Хастагии доимӣ ва бехобӣ * Хашмгинии зуд ва изтироб * Афзоиши вазн, ҳатто ҳангоми машқ. Ба модарон дар як рӯз 1 соат вақти оромӣ лозим аст. Модар ором бошад, оила низ осоишта мешавад!

0
СаломатӣЗеҳн1 моҳ пеш

Гӯшти харгӯш зебоӣ ва дарозумрӣ аст!

Гӯшти харгӯш на танҳо маҳсулоти парҳезӣ, балки маҳсулоти шифобахш аст. Коллагени табиӣ бар зидди узвҳо: Сафедаҳои беназири таркиби он пӯстро аз дарун нав мекунад, чандириро зиёд ва пиршавиро суст мекунад. Сафедаи "интеллектуалӣ", ки хастагиро бартараф мекунад: Фаъолияти мағзи сарро беҳтар мекунад, стрессро кам ва барои зуд бартараф кардани хастагии музмин кӯмак мекунад. Ҳимоя аз радиатсия ва токсинҳо: организми харгӯш умуман металлҳои вазнин ва токсинҳоро аз муҳити зист ҷаббида намекунад. Ин тозатарин ва безарартарин гӯшт дар рӯи замин аст!

0
СаломатӣЗеҳн1 моҳ пеш

Кӯдакро ба ҳаво напартоед!

Баъзан волидон ҳангоми эрка кардани кӯдак ӯро ба боло мепартоянд ва боз медоранд. Гарчанде ин бозӣ барои кӯдак шавқовар менамояд, барои кӯдакони хурдсол метавонад хатарнок бошад. Махсусан дар синни то 2-солагӣ мушакҳои гардан ҳанӯз заиф буда, сар ва мағзи кӯдак осебпазиртаранд. Ҷунбиши шадид метавонад боиси осеби мағзи сар, хунравии дохили мағзи сар ва дар ҳолатҳои вазнин ҳатто беҳушӣ ё марг гардад. Муҳаббатро ба кӯдак бо оғӯш, меҳрубонӣ ва бозиҳои бехатар нишон диҳед — на бо партофтан ба ҳаво.

0
ДунёЗеҳн1 моҳ пеш

Саълабӣ

Саълабӣ шоире аз шуарои пойтахти Мансури халифа буд. Гуфт: – Рӯзе қасидаи ғарро гуфтам ва ба умеди силаи куллӣ пеши халифа бурдам ва бар ӯ хондам ва дараҷаи қабул ёфт. Баъд аз он гуфт: – Эй Саълабӣ, кадом дӯсттар дорӣ? Он ки туро сесад зари сурх диҳам ё се калимаи ҳикмат ба ту омӯзам, ки ҳар яке ба сад динор зари сурх арзад. Ман бинобар хушомад гуфтам: – Ҳикмати боқӣ беҳ аз неъмати фонӣ. Гуфт: – Калимаи аввал он ки чун ҷомаи ту кӯҳна бошад, мӯзаи нав мапӯш, ки бад намояд. Гуфтам: – Ой, вовайло,ки сад динорам бисӯхт! Халифа лаб ширин карду гуфт: – Калимаи дуввум он ки чун равған дар риш молӣ, ба зери риш марасон, ки гиребонро чарб кунад. Гуфтам: – Дареғ, сад дареғ, ки дувист динорам зоеъ шуд. Халифа табассум карду гуфт: – Калимаи саввум ... Пеш аз он ки баён кунад гуфтам: – Эй халифаи рӯзгор! Бар иззати Парвардигор ҳикмати саввумро захира нигаҳ дор ва сад динори боқиро ба ман деҳ, ки он маро ҳазор бор нофеътар аст аз ҳикмат шунидан. Халифа бихандиду бифармуд, то понсад динор зари сурховарданд ва ба ман таслим карданд.

0
ДунёЗеҳн1 моҳ пеш

Ҳамсояи бадрафтор

Рӯзе марде назди ҳазрати Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) омад ва аз ҳамсояи худ шикоят кард. Ӯ гуфт: — Эй Расули Худо! Ҳамсояам маро бисёр озор медиҳад. Аз рафтори бади ӯ ба танг омадаам. Чӣ кор кунам? Паёмбар (с) фармуданд: — Бирав ва сабр кун! Мард ба хонааш баргашт ва сабр кард. Аммо ҳамсояаш аз рафтори бади худ даст накашид. Пас аз чанд вақт мард боз назди Паёмбар (с) омад ва аз ҳамсояаш шикоят кард. Расули Худо (с) бори дигар ӯро ба сабру таҳаммул даъват намуданд. Вале озори ҳамсоя рӯз ба рӯз зиёд мешуд. Ниҳоят, мард барои бори сеюм назди Паёмбар (с) омад ва гуфт: — Эй Расули Худо! Ман дигар тоқати озори ҳамсояамро надорам! Ин дафъа Паёмбар (с) ба ӯ роҳи дигареро нишон доданд: — Асбобу анҷоми хонаатро берун барор ва дар кӯча бигузор. Вақте мардум аз ту пурсанд, ки чаро чунин кардаӣ, ба онҳо бигӯ, ки ҳамсояат туро озор медиҳад. Мард мувофиқи дастури Паёмбар (с) амал кард. Ӯ асбобу анҷоми хонаашро берун оварда, дар канори роҳ гузошт. Мардуме, ки аз он ҷо мегузаштанд, ҳайрон шуда мепурсиданд: — Эй мард! Чаро тамоми асбобу анҷоми хонаатро ба кӯча баровардаӣ? Магар чӣ ҳодиса рӯй додааст? Мард ҷавоб медод: — Ҳамсояам маро он қадар озор медиҳад, ки дигар тоқатам намондааст. Ман аз ӯ ба Расули Худо (с) шикоят кардам ва бо дастури эшон чунин кардам. Мардум аз шунидани ин сухан рафтори ҳамсояро сарзаниш карданд. Дере нагузашта, хабар ба гӯши ҳамсояи бадрафтор расид. Ӯ фаҳмид, ки мардум аз рафтори нодурусташ огоҳ шудаанд. Аз ин рӯ, шитобон назди ҳамсояаш омад ва бо илтимос гуфт: — Эй ҳамсоя! Хоҳиш мекунам, асбобу анҷоми худро ба хона баргардон. Ба Худо қасам мехӯрам, ки аз ин пас дигар ҳеҷ гоҳ туро озор намедиҳам! Ҳамин тавр, мард ба хонааш баргашт ва ҳамсояаш ваъда дод, ки дигар ӯро озор надиҳад. Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки ҳамсоядорӣ танҳо дар паҳлуи ҳам зиндагӣ кардан нест, балки эҳтиром, меҳрубонӣ ва риояи ҳаққи якдигар аст. Ҳаққи ҳамсояро риоя кардан лозим аст. Ҳеҷ кас ҳақ надорад бо рафтору гуфтори худ ҳамсояашро озор диҳад. Сабру таҳаммул фазилати бузург аст. Паёмбар (с) аввал мардро ба сабр даъват карданд. Сабр маънои ҳамеша хомӯш монданро надорад. Агар озор идома ёбад, инсон метавонад барои ҳимояи ҳаққи худ аз роҳҳои дуруст истифода барад. Пушаймонӣ бояд бо ислоҳи рафтор ҳамроҳ бошад. Ҳамсоя ваъда дод, ки дигар озор намерасонад. Сарчашма ва эътимоднокии ҳадис Ин воқеа аз Абӯҳурайра (разияллоҳу анҳу) ривоят шуда, дар «Сунани Абӯдовуд», ҳадиси 5153, дар боби «Ҳуқуқи ҳамсоя» омадааст. Шайх Албонӣ онро «ҳасан саҳеҳ» арзёбӣ кардааст. Як фарқияти муҳим: дар матни ҳадиси Абӯдовуд саҳнаи берун овардани асбобу анҷом зикр шудааст, аммо махсус будани он ба субҳи рӯзи ҷумъа гуфта нашудааст. Хулоса: «Ҳамсояи нек касест, ки дигарон аз дасту забони ӯ дар амон бошанд».

0
ДунёЗеҳн1 моҳ пеш

Абӯтуроб ва гӯшти бирён

Рӯзе шайх Абӯтуроб ҳамроҳи дӯстону шогирдонаш аз Макка берун омад. Дар роҳ ба ҳамроҳонаш гуфт: — Шумо бо роҳи асосӣ биравед, ман бошам, аз роҳи Табук меравам. Ҳамроҳонаш гуфтанд: — Эй шайх, ҳаво бисёр гарм аст! Чаро мехоҳӣ аз чунин роҳи душвор биравӣ? Абӯтуроб ҷавоб дод: — Чораи дигаре нест. Аммо шумо, вақте ба шаҳри Рамла расидед, ба хонаи фалон дӯстамон биравед ва дар он ҷо меҳмон шавед. Ҳамроҳонаш мувофиқи гуфтаи шайх роҳи худро идома доданд. Вақте ба шаҳри Рамла расиданд, ба хонаи ҳамон дӯст рафтанд. Соҳибхона онҳоро бо меҳрубонӣ истиқбол гирифт ва барои меҳмонон чор порча гӯшти бирён овард. Ҳамин ки онҳо хостанд хӯрок бихӯранд, ногаҳон парандаи шикорие аз осмон поён омад ва яке аз порчаҳои гӯштро бо чанголҳояш гирифта, парвоз кард. Ҳамроҳони шайх аз ин ҳодиса ҳайрон шуданд, вале гуфтанд: — Маълум мешавад, ки он порчаи гӯшт рӯзии мо набудааст. Сипас се порчаи боқимондаро хӯрданд. Ду рӯз гузашт ва Абӯтуроб низ ба назди онҳо расид. Ҳамроҳонаш аз ӯ пурсиданд: — Эй шайх! Дар ин роҳи дарозу гарм чӣ гуна сафар кардӣ? Оё дар роҳ чизе барои хӯрдан пайдо намудӣ? Абӯтуроб ҷавоб дод: — Дар тамоми роҳ чизе наёфтам, ғайр аз он ки фалон рӯз парандае аз осмон як порча гӯшти бирёнро ба пеши ман андохт. Ман онро гирифтам ва хӯрдам. Ҳамроҳонаш бо шунидани ин сухан дар ҳайрат монданд ва гуфтанд: — Эй шайх! Пас мо бо ҳам хӯрок хӯрдаем! Зеро ҳамон рӯз, ки мо дар Рамла меҳмон будем, парандае аз осмон фуруд омад ва як порча гӯшти бирёнро аз пеши мо рабуд. Акнун маълум шуд, ки он гӯшт ба ту расидааст! Абӯтуроб гуфт: — Сидқ чунин аст! Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикояти ирфонӣ ба мо се маънои муҳимро мерасонад: Рӯзӣ аз ҷониби Худованд аст. Дар ҳикоят таъкид мешавад, ки он чӣ барои инсон муқаррар шудааст, метавонад аз роҳе, ки интизор надорад, ба ӯ бирасад. Таваккал ба Худованд. Абӯтуроб дар роҳи душвор ба Худованд таваккал мекунад ва дар нақли ҳикоят ризқи ӯ ба таври ғайриодӣ мерасад. Сидқ ва ихлос. Дар истилоҳи тасаввуф «сидқ» танҳо ростгӯӣ нест, балки ростии дил, самимият дар имон ва устуворӣ дар роҳи Худовандро низ ифода мекунад. Маънои калимаҳои душвор Асҳоб — ҳамроҳон, дӯстон ва ёрон. Ҷода — роҳи калон, роҳи асосӣ. Табук — номи маҳал ва минтақае дар шимолу ғарби Арабистон. Рамла — номи шаҳре дар Фаластин. Фурӯд омадан — дар ҷое таваққуф кардан, меҳмон шудан. Заған (мушгир) — парандаи шикорӣ. Бирабуд — зуд гирифта бурд. Сидқ — ростӣ, самимият ва садоқат. Хулоса: «Рӯзии ҳар кас ба ӯ аз роҳе мерасад, ки баъзан ҳатто тасаввурашро намекунад».

0
ДунёЗеҳн1 моҳ пеш

Донишҷӯи некӯкор ва марди бахил

Рӯзе донишҷӯи некӯкоре, ки зиндагии бисёр камбағалона дошт, ба дари хонаи марди сарватманд, вале бахиле рафт. Донишҷӯ дарро кӯфт. Вақте соҳиби хона берун омад, бо эҳтиром гуфт: — Эй хоҷа! Шунидаам, ки ту як қисми молу сарвати худро барои кӯмак ба ниёзмандон ҷудо кардаӣ. Ман низ шахси ниёзмандам ва дар зиндагӣ ба мушкилоти сахт дучор шудаам. Умед дорам, ки ба ман ҳам ёрӣ мерасонӣ. Марди бахил, ки намехост аз молаш чизе бидиҳад, баҳонае ёфту гуфт: — Дуруст шунидаӣ. Ман як қисми моламро барои кӯмак ҷудо кардаам, аммо онро танҳо ба одамони нобино медиҳам. Ту бошӣ, чашмони бино дорӣ! Донишҷӯ аз ин сухан ранҷид, вале бо оромӣ ва зиракӣ ҷавоб дод: — Эй хоҷа! Ту хато мекунӣ. Нобинои ҳақиқӣ ман ҳастам! Марди сарватманд ҳайрон шуд ва пурсид: — Чӣ гуна? Магар ту намебинӣ? Донишҷӯ гуфт: — Ман аз он ҷиҳат нобино ҳастам, ки аз Худованд, ки рӯзидиҳандаи ҳақиқии ҳамаи бандагон аст, рӯй гардонда, барои ёрӣ хостан ба дари шахси бахиле монанди ту омадаам! Ин суханро гуфту рӯй гардонд ва аз он ҷо рафт. Марди сарватманд аз шунидани ин ҷавоби пурмаъно сахт таъсир ёфт. Вай фаҳмид, ки бо бахилии худ чӣ гуна дили як шахси ниёзмандро озурдааст. Дарҳол аз паси донишҷӯ давид ва гуфт: — Эй ҷавон! Баргард! Ман аз сухани худ пушаймонам. Ҳар чӣ мехоҳӣ, ба ту медиҳам! Аммо донишҷӯ дигар барнагашт. Ҳарчанд марди сарватманд аз ӯ хоҳиш кард, ҷавон пешниҳоди ӯро қабул накард ва роҳи худро идома дод. Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят ба мо чанд дарси муҳим меомӯзад: Бахилӣ хислати нописанд аст. Сарват вақте арзиш пайдо мекунад, ки инсон аз он барои корҳои нек ва ёрӣ ба ниёзмандон истифода барад. Шарафи инсон аз молу сарват болотар аст. Донишҷӯ бо вуҷуди ниёзмандӣ нахост барои гирифтани кӯмак таҳқир шавад. Худованд рӯзидиҳандаи ҳақиқист. Инсон метавонад аз дигарон ёрӣ бихоҳад, аммо набояд умеди худро танҳо ба дасти мардум бандад. Сухани ҳақ метавонад дили инсонро дигар кунад. Ҷавоби донишҷӯ сабаб шуд, ки марди бахил аз рафтори худ пушаймон гардад. Маънои калимаҳои душвор Толибилми солиҳ — донишҷӯи некӯкор ва парҳезгор. Бахил — шахси хасис, касе, ки аз додани мол худдорӣ мекунад. Арбоби истеҳқоқ — шахсоне, ки сазовори гирифтани кӯмак ҳастанд. Мустаҳиқ — ниёзманд, сазовори ёрӣ. Фурӯмонда — дармонда, гирифтори мушкилӣ. Раззоқи ҳақиқӣ — Худованд, ки рӯзии ҳамаи мавҷудотро мерасонад. Мутаассир шуд — таъсир гирифт, дилаш нарм шуд. Дараҷаи қабул наёфт — хоҳишаш пазируфта нашуд. Хулоса: «Бойигарии ҳақиқӣ дар бисёрии мол нест, балки дар саховатмандӣ ва бузургии дил аст».

0
ДунёЗеҳн1 моҳ пеш

Падар ва писар

Рӯзе падару писареро назди ҳоким оварданд, то онҳоро ҷазо диҳанд. Ҳоким фармон дод, ки аввал падарро сад зарбаи чӯб зананд. Ҷаллодон падарро ба замин хобонданд ва ба задани ӯ оғоз карданд. Падар бо вуҷуди дарди сахт ҳатто як бор ҳам оҳ накашид ва нола накард. Ӯ ҳамаи сад зарбаро бо сабру таҳаммул тоқат намуд. Сипас навбати писараш расид. Ҳамин ки ҷаллод аввалин зарбаи чӯбро ба тани писар зад, падар ногаҳон ба нолаву фарёд даромад. Ҳоким аз ин ҳолат ҳайрон шуд ва пурсид: — Эй мард! Туро сад зарбаи чӯб заданд, аммо ҳатто як бор оҳ накашидӣ. Акнун ба писарат ҳамагӣ як зарба заданд, чаро ин қадар нолаву фарёд мекунӣ? Падар бо дили пурдард ҷавоб дод: — Эй ҳоким! Он сад зарбае, ки ба ман заданд, ба тани ман мерасид ва ман метавонистам дардашро таҳаммул кунам. Аммо акнун чӯб ба ҷигари ман мерасад. Чӣ гуна метавонам дарди ҷигарамро таҳаммул кунам?! Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят муҳаббати бепоёни падар ба фарзандро нишон медиҳад. Падар тавонист дарди сад зарбаи чӯбро таҳаммул кунад, аммо аз дидани азоби фарзандаш тоқаташ тамом шуд. Дар ин ҷо калимаи «ҷигар» ба маънои фарзанди азиз омадааст. Дар адабиёти тоҷик фарзандро «ҷигарбанд» мегӯянд, зеро ӯ мисли порае аз ҷону тани падару модар азиз аст. Ҳикоят ба мо меомӯзад, ки баъзан дидани ранҷи шахси дӯстдошта аз таҳаммул кардани дарди худи инсон душвортар аст. Хулоса: Дарди танро метавон таҳаммул кард, аммо дарди фарзанд ба дили падару модар мерасад.

0

Марди араб ва шутури гумшуда

Рӯзе марди арабе шутурашро гум кард. Ӯ дар кӯчаву бозор мегашт ва бо овози баланд эълон мекард: — Эй мардум! Ҳар кас шутури гумшудаи маро пайдо карда, ба ман баргардонад, ба ӯ ду шутур мукофот медиҳам! Мардум аз шунидани ин сухан ҳайрон шуданд ва гуфтанд: — Ин чӣ кори аҷиб аст?! Ту як шутурро гум кардаӣ, вале ба касе, ки онро пайдо кунад, ду шутур ваъда медиҳӣ! Магар ин зарари ту аз худи шутури гумшуда бештар намешавад? Марди араб табассум карду гуфт: — Шумо ҳанӯз лаззати пайдо кардани чизи гумшударо начашидаед. Барои ҳамин сухани маро намефаҳмед. Агар медонистед, ки инсон ҳангоми ёфтани чизи аздастрафтааш чӣ қадар шод мешавад, аз чунин ваъдаи ман ҳайрон намешудед! Маънои шеър Дар охири ҳикоят шоир чунин мегӯяд: Агар чизе, ки гум шудааст, ҳатто камарзиш бошад, нагӯед, ки ҷустуҷӯяш беҳуда аст. Зеро касе, ки қадри чизҳоро медонад, мефаҳмад, ки лаззати пайдо кардани чизи гумшуда гоҳе аз арзиши худи он чиз бештар аст. Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки арзиши ҳар чиз танҳо бо пулу мол андоза карда намешавад. Баъзан чизе, ки гум мекунем, арзиши зиёди моддӣ надорад, аммо пайдо кардани он ба мо шодии бузург мебахшад. Марди араб мехост бигӯяд, ки барои ӯ на танҳо худи шутур, балки хурсандии дубора ёфтани он низ бисёр арзишманд аст. Хулоса: «Гоҳе лаззати ёфтан аз худи чизи ёфташуда бештар аст».

0

Халифа ва марди зираки бодиянишин

Рӯзе халифа барраи бирёнеро пеши худ гузошта буд ва мехост хӯрок бихӯрад. Ногаҳон марди арабе аз биёбон омад. Халифа ӯро ба назди худ даъват кард ва дар сари дастархон нишонд. Марди бодиянишин бисёр гурусна буд. Ҳамин ки ба хӯрок даст расонд, бо иштиҳои зиёд ба хӯрдани гӯшти барра оғоз кард. Ӯ гӯштро чунон бо шитоб аз устухон ҷудо мекард, ки халифа аз дидани ин ҳолат ба ҳайрат афтод. Халифа хост бо ӯ шӯхӣ кунад ва гуфт: — Эй мард, чаро ин барраро ин қадар бераҳмона пора-пора карда мехӯрӣ? Магар падари ин барра туро бо шохҳояш зада буд, ки имрӯз аз бачааш қасос мегирӣ? Марди бодиянишин, ки бисёр ҳозирҷавоб буд, дарҳол гуфт: — Эй халифа, ман аз ин барра ҳеҷ кинае надорам! Аммо ту чаро ба он бо чунин меҳрубонӣ менигарӣ ва аз хӯрдани гӯшташ худдорӣ мекунӣ? Магар модари ҳамин барра туро шир додааст, ки ин қадар ба ӯ дилсӯзӣ мекунӣ? Халифа аз ин ҷавоби зиракона ва шӯхиомези мард бисёр хандид. Ҳозирҷавобии ӯ ба халифа чунон писанд омад, ки фармон дод ба мард ҳазор дирам мукофот диҳанд. Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят нишон медиҳад, ки зиракӣ ва ҳозирҷавобӣ танҳо хоси подшоҳону донишмандон нест. Ҳатто марди одии биёбоннишин метавонад бо сухани муносиб ва ҷавоби зарифона шахси бузургро ба ҳайрат оварад. Дар ин ҳикоят марди бодиянишин наранҷид ва ба сухани шӯхиомези халифа бо шӯхии дигар посух дод. Хулоса: Сухани зиракона, агар бо одоб ва дар вақти муносиб гуфта шавад, метавонад ҳам боиси хурсандӣ гардад ва ҳам ба инсон эҳтиром оварад.

0

Халифа ва марди бодиянишин

Рӯзе халифаи Бағдод бо марди арабе, ки аз биёбон омада буд, дар сари як дастархон нишаста, аз як табақ хӯрок мехӯрданд. Он мард тамоми умрашро дар биёбон гузаронида, ҳеҷ гоҳ шаҳр надида ва дар маҷлиси бузургон иштирок накарда буд. Ҳангоми хӯрок хӯрдан чашми халифа ба луқмаи меҳмонаш афтод. Ӯ дид, ки дар луқмаи мард як тори мӯй ҳаст. Халифа гуфт: — Эй марди араб, он мӯйро аз луқмаат дур кун! Марди бодиянишин дарҳол луқмаашро ба дастархон гузошт ва аз хӯрок даст кашид. Халифа аз ин рафтори ӯ ҳайрон шуд. Мард гуфт: — Аз дастархони касе, ки ба луқмаи меҳмонаш он қадар бодиққат менигарад, ки ҳатто як тори мӯйро мебинад, хӯрок хӯрдан мумкин нест! Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят дар бораи одоби меҳмондорӣ ва эҳтироми меҳмон аст. Марди бодиянишин аз он наранҷид, ки халифа мӯйро ба ӯ нишон дод. Ӯ аз он нороҳат шуд, ки соҳибхона ба ҳар луқмаи меҳмонаш диққат медод. Ҳикоят ба мо меомӯзад, ки меҳмон бояд дар хонаи мизбон худро озод ва роҳат ҳис кунад, на ин ки гумон барад, ки ҳар ҳаракату ҳар луқмаи ӯ зери назорат аст. Хулоса: Меҳмонро танҳо бо хӯрок не, балки бо эҳтиром, меҳрубонӣ ва кушодарӯӣ бояд пазироӣ кард.

0

Подшоҳ ва надими доно

Рӯзе подшоҳ ба яке аз надимони худ (ҳамсуҳбат ва мушовири наздики подшоҳ) гуфт: — Номи ҳамаи аблаҳони ин шаҳрро дар рӯйхате бинавис! Надим гуфт: — Ба як шарт: ҳар касеро, ки номашро нависам, ту набояд маро барои ин кор сарзаниш ё ҷазо диҳӣ. Подшоҳ розӣ шуд. Надим қаламу коғаз гирифт ва пеш аз ҳама номи худи подшоҳро навишт. Подшоҳ инро дида, ба ғазаб омад ва гуфт: — Агар исбот карда натавонӣ, ки ман аблаҳ ҳастам, туро сахт ҷазо медиҳам! Надим оромона ҷавоб дод: — Эй подшоҳ, магар ту ба яке аз хизматгоронат ҳуҷҷате ба маблағи сад ҳазор динор надодӣ, то ба кишвари дурдасте равад, он пулро бигирад ва баргардонад? Подшоҳ гуфт: — Бале, додам. Чӣ шудааст? Надим гуфт: — Ман он хизматгорро хуб мешиносам. Ӯ дар ин шаҳр на хонаю мулк дорад, на зану фарзанд. Агар он сад ҳазор динорро бигирад ва ба кишвари дигаре гурезад, ки ту дар он ҷо ҳеҷ қудрате надорӣ, чӣ кор мекунӣ? Подшоҳ андаке андеша карду гуфт: — Аммо агар ӯ фирор накунад, ба мо хиёнат наварзад ва ҳамаи пулро баргардонад, он гоҳ чӣ мегӯӣ? Надим бо табассум ҷавоб дод: — Он вақт номи туро аз рӯйхати аблаҳон пок мекунам ва ба ҷояш номи ҳамон хизматгорро менависам! Панду ҳикмати ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки ба дигарон бовар кардан хуб аст, аммо боварии беандеша метавонад инсонро ба зарари бузург гирифтор кунад. Инчунин ҳикоят бо зарофат нишон медиҳад, ки надим наметавонист хиёнати хизматгорро пешакӣ исбот кунад, вале подшоҳ ҳам барои супоридани чунин маблағи бузург эҳтиёткории кофӣ накарда буд. Хулоса: «Эътимод кун, вале эҳтиётро аз даст мадеҳ!»

0
ҲикматЗеҳн1 моҳ пеш

Иброҳими Адҳам ва шайх Довуд

Ин ҳикоят дар бораи яке аз шайхони қадимии Хуросон аст. Иброҳими Адҳам нақл мекунад: «Рӯзе дар роҳе, ки аз Куфа ба Макка мерафт, бо марде ҳамсафар шудам. Вақте вақти намози шом фаро расид, он мард намози фарзро адо кард. Сипас ду ракъат намози кӯтоҳ гузорид ва зери лаб чизе гуфт. Ногаҳон аз тарафи рости ӯ косае ва кӯзаи обе пайдо шуд. Худаш аз он об нӯшид ва ба ман низ дод. Баъдтар ин воқеаро ба яке аз шайхони бузург, ки соҳиби кароматҳо буд, нақл кардам. Шайх гуфт: — Эй фарзанд, он мард бародари ман Довуд аст! Сипас дар бораи фазилатҳо ва бузургии Довуд он қадар сухан гуфт, ки ҳамаи ҳозирони маҷлис ба гиря даромаданд. Он гоҳ афзуд: — Довуд аз яке аз деҳаҳои Балх аст. Он деҳа ҳақ дорад бар ҳамаи деҳаҳои дигар ифтихор кунад, зеро чунин марди бузурге аз он ҷо бархостааст. Баъд шайх аз ман пурсид: — Довуд ба ту чӣ омӯхт? Гуфтам: — Исми аъзами Худовандро. Пурсид: — Он кадом ном аст? Ҷавоб додам: — Он ном дар дили ман он қадар бузург ва муқаддас аст, ки наметавонам онро ба забон оварам». Маънои ҳикоят Дар ин ҳикояти ирфонӣ се нукта таъкид мешавад: Каромат: Пайдо шудани обу зарфҳо ҳамчун каромати шайх Довуд нақл шудааст. Исми аъзам: Дар анъанаи исломӣ ба номи бузурги Худованд ишора мекунад, ки бо он дуо кардан фазилати махсус дорад. Нигоҳ доштани сирри маънавӣ: Иброҳими Адҳам аз гуфтани он ном худдорӣ мекунад, зеро онро бисёр азизу муқаддас медонад.

0

Ҳаққи мардум танҳо молу мулк нест

Вақте номи «ҳаққи мардум» ё «ҳаққуннос»-ро мешунавем, одатан ба ёди пул, қарз, молу мулки мардум ва муомила меафтем. Бале, ҳамаи инҳо ҳаққи мардуманд ва Ислом дар бораи поймол кардани онҳо сахт ҳушдор додааст. Аммо ҳаққи мардум танҳо ҳамин нест. Баъзан ҳаққи мардум дили шикаста, обрӯи рехта, рӯҳи озурда ва захмест, ки бо чашм дида намешавад. Ҳаққи мардум ин аст, ки моли дигаронро нахӯрем, дар муомила фиреб надиҳем ва қарзи касеро бе сабаб ба таъхир наандозем. Яъне ба ҷони инсонҳо эҳтиром гузорем, касеро назанем, натарсонем ва ба ӯ осеб нарасонем. Яъне нисбат ба моли ятим эҳтиёткор бошем ва дар ҳаққи ӯ зулм накунем. Яъне обрӯи мардумро ҳифз кунем, тӯҳмат назанем, ғайбат накунем ва сирри касеро фош насозем. Аммо як ҳақиқати муҳимро баъзан фаромӯш мекунем: Дил ва шахсияти инсон низ ҳурмат дорад. Бо дасту забонамон дигаронро озор надиҳем. Таҳқир накунем, дашном надиҳем, масхара накунем, эҳсосоти касеро бозича насозем ва қасдан дили касеро нашиканем. Аллоҳ мутаъол мефармояд: «Ва бо мардум сухани нек бигӯед.» Сураи Бақара, ояти 83 Расули Худо ﷺ фармудаанд: «Мусалмон касест, ки мусалмонон аз забон ва дасти ӯ дар амон бошанд.» Саҳеҳи Бухорӣ, ҳадиси 10; Саҳеҳи Муслим, ҳадиси 40. Баъзан инсон молашро аз даст медиҳад ва боз онро ба даст меорад, хонаашро аз даст медиҳад ва боз месозад. Аммо дили шикаста ва эътимоди аз даст рафта ҳамеша ба осонӣ барқарор намешавад. Чӣ қадар падароне ҳастанд, ки бо як ҷумла дили фарзандашонро шикастаанд... Чӣ қадар ҳамсароне ҳастанд, ки дар лаҳзаи хашм суханеро гуфтаанд, ки солҳо дар қалби ҳамсарашон боқӣ мондааст... Чӣ қадар инсонҳое ҳастанд, ки дар назди дигарон таҳқир шудаанд, табассум кардаву хомӯш мондаанд, аммо вақте ба танҳоӣ рафтаанд, ҳамон сухан борҳо дар зеҳнашон такрор шудааст. Ва дардноктар аз ҳама ин аст: Касе, ки дили дигареро мешиканад, шояд баъд аз чанд дақиқа фаромӯш кунад, ки чӣ гуфтааст. Аммо шахси ранҷидашуда метавонад он суханро солҳо бо худ бардорад. Пас, ҳаққи мардумро танҳо ба пулу мол маҳдуд накунем. Обрӯ, оромӣ, иззат ва дили инсонҳо низ ҳурмат доранд. Агар касеро ранҷонда бошем, узр бихоҳем. Агар ҳаққеро поймол карда бошем, ҷуброн кунем. Агар диле шикаста бошем, то ҷое ки метавонем барои шифо ёфтани он кӯшиш кунем. Пеш аз он ки бо як ҷумла касеро бишканем, лаҳзае таваққуф кунем ва аз худ бипурсем: Агар ҳамин суханро ба ман мегуфтанд, ҳоли ман чи мешуд? Забонамонро озод нагузорем, ки ҳар чӣ мехоҳад бигӯяд. Зеро шояд танҳо як калима аз даҳони мо берун шавад, аммо он калима солҳо дар қалби шахси дигар боқӣ монад. Ҳаққи мардумро ҷиддӣ бигирем, на танҳо он ҷо, ки сухан аз пулу мол меравад, балки ҳар ҷо, ки ҳақ, обрӯ, оромӣ ва иззати як инсон дар миён аст. Худовандо! Моро аз зулм кардан ба бандагонат нигоҳ дор. Ва агар ҳаққи касе бар гардани мо бошад, ба мо тавфиқи ҷуброн кардан, узр хостан ва талаби бахшишро ато фармо.

0
Оё медонедЗеҳн1 моҳ пешСуол

Замин чӣ хел ҳаракат мекунад?

Замин дар гирди хатти хаёлии худ, ки аз Қутбҳои шимолӣ ва ҷанубӣ мегузарад ва онро меҳвар меноманд, давр мезанад. Муҳлати даврзании Замин дар гирди меҳвари худ, дар давоми як шабонарӯз 24 соат аст. Ғайр аз ин, Замин боз дар гирди Офтоб давр мезанад, ки муҳлати он 365 рӯзу 6 соату 9 дақиқаву 9,5 сонияро ташкил мекунад ва он баробари як сол аст. Замин дар гирди Офтоб аз рӯи хатти муайяни тасаввуршаванда, ки мадори Замин ном дорад, дар шакли эллипс давр мезанад. Ин хатро эклиптика низ меноманд. Барои он, ки оғозу анҷоми соли офтобӣ (шамсӣ) ба оғозу анҷоми шабонарӯзӣ пурра мутобиқ афтад, 1 солро 365 рӯз ҳисоб мекунанд. Агар рақами мазкурро бо рақамҳои қаблан овардашуда муқоиса намоем, он гоҳ соли тақвимии милодӣ аз соли шамсӣ 6 соату 9 дақиқаву 9,5 сония кам мебошад. Барои ҳамин дар ҳар 4 соли тақвимӣ як рӯз дар моҳи феврал илова мекунанд ва он дар соли чорум на 28 рӯзи муқаррарӣ, балки 29 рӯз мешавад. Ин солро соли кабиса меноманд.

0

Шакли Замин чӣ гуна аст?

Замин яке аз сайёраҳои бешумори Кайҳон аст. Дар Кайҳон ҳазорон сайёраҳое мавҷуданд, ки аз Замин бузургтаранд, вале тавре, ки мо имрӯз медонем, ҳаёт танҳо дар сайёраи мо вуҷуд дораду халос. Замин курашакл буда, ба тӯб монанд аст. Албатта, он кураи асил набуда, балки тухмшакл, яъне дар самтҳои Қутбҳои шимолӣ ва ҷанубӣ каме дарозрӯя аст. Ин чунин маъно дорад, ки агар мо дар хатти хаёлии Экватор (хатти Истиво) Заминро давр занем, масофаи он дар самти меридиан – хатти тӯл аз масофаи Қутбҳои шимолӣ ва ҷанубӣ бештар аст.

0

Замин дар Кайҳони беохир сайёраи хурд аст.

Албатта, Замин бо вуҷуди хурд буданаш барои мо сайёраи азиз аст, зеро мо дар он зиндагӣ мекунем. Аз ин рӯ, нисбат ба сайёраҳои дигари Манзумаи Офтоб мо дар бораи Замин маълумоти бештар дорем ва диққати моро маҳз Замин ба худ ҷалб менамояд. Оё то маркази Замин расидан мумкин аст? Заминларзаро пешгӯӣ кардан имкон дорад? Вулканҳо чӣ тавр ба вуҷуд меоянд? Оё оби баҳрҳоро ба ях табдил додан мумкин аст? Барои он ки сайёраамонро ҳарчи бештар омӯзем, ба саволҳои зиёд посух ёфтан зарур аст.

0

Аҳли сайёраи бегона дар кино

Дар адабиёт ва синамо асарҳое пайдо шуданд, ки дар онҳо ҳаёти дигар сайёраҳо ва ё зиндагии одамони аз ҷаҳони дигар омада таҷассум ёфтаанд. Чунин асарҳо, ба мисли «Ҷанги ҷаҳонҳо»-и Г. Ҷ. Уэллс ё филмҳои «Ултиматум ба Замин», «Рӯзи истиқлолият», «Робитаҳои наздики дараҷаи сеюм» ё «Миррих ҳуҷум мекунад!» бо тасаввурот ва тарзи гуногуни хаёлот нишон медиҳанд, ки мавҷудоти дигар сайёраҳо чӣ гуна буда метавонанд. Албатта, ҳар он чизе, ки тасвир шудааст, соф тахайюлӣ буда, қаҳрамонҳои тасвиршуда низ вуҷуд надоранд ва зиндагиашон маҳсули хаёлот аст.

0

Ҷисм (объект)-и парвозкунандаи шинохтанашуда (НЛО) чист?

Баъзан дар осмон ҷирмҳои номаълуме парвоз мекунанд, ки ситора нестанд, балки ба ҷисмҳои аҷоиби ҳаракаткунанда монанданд. Инҳо шояд метеорит, кураҳои кайҳонӣ ва ё радифҳои маснӯи Замин бошанд, ки нури Офтоб ба онҳо равшанӣ мебахшад ва дақиқ шинохта нашудаанд. Дар баъзе ҳолатҳо шаҳодати одамон ва мушоҳидаи мутахассисон дар бораи муъҷизоти объектҳои шинохтанашуда шарҳу тафсири илмӣ мехоҳад, зеро муайян намудан ва исбот кардани воқеияти онҳо мушкил аст. Ба забони русӣ чунин ҷисмҳои мушоҳидашударо НЛО (Неопознанный летающий объект) ва ба англисӣ UFO ифода мекунанд.

0