Дунё
Ҷаҳон пур аз мӯъҷизаҳо ва зебоиҳои нотакрор аст. Сайру гашт ба мо имкон медиҳад, ки фарҳангҳои навро омӯзем, одамони гуногунро бишиносем ва ҷаҳонбинии худро васеъ кунем. Ҳар як гӯшаи дунё қиссаву таърихи хоси худро дорад. Саёҳат на танҳо ҷисми моро истироҳат медиҳад, балки рӯҳу равони моро низ бо хотираҳои фаромӯшнашаванда ва эҳсосоти нав бой мегардонад.
БОЛОТАР АЗ ДУОИ НЕКИ МОДАР ЧИЗЕ НЕСТ
Модар барои мо ҳама чиз аст, ҳам нури басар, ҳам ҷону ҷигар, ҳам маънии рӯзгор, ҳам равнақу барор, ҳам субҳи замон, ҳам ҳусни чаман ва тоҷи сар. Масали машҳуреро метавон ба ёд овард, ки қудрати дуои модарро нишон медиҳад. Чунончи ривоят мешавад, ки дар замонҳои қадим боре роҳзанон деҳаеро оташ зада, фарзандони як хонадонро медузданд. Модари фарзандон наҷот меёбад, аммо ғаму ғусса ӯро азият медиҳад. Тамоми рӯз дар назди хонаи сӯхтааш нишаста, нидо мекард: – Парвардигоро, писару духтарамро дар паноҳат нигаҳ дор ва баргардон. Мардум кӯшиш мекарданд, ки модарро бурда хӯрок диҳанд ва ӯро ором созанд. Вале модар якравона пешниҳоди онҳоро рад мекард. Модар мегуфт, ман фарзандонро аз душманон муҳофизат карда натавонистам, бигзор дуои ман ба онҳо кумак расонад. Модар дар назди хонаи сӯхта дурудароз нишаста, зери лаб дуо мекард. Пас аз чанд муддат, ногаҳон, фарзандонаш аз тарафи ҷангал пайдо шуданд. Онҳо аз шодӣ ҳамдигарро ба оғӯш гирифтанду писарбача гуфт: – Модарҷон, ман санги тез ёфта, ресмонеро, ки бо он дастони моро баста буданд, буридам ва мо гурехтем. – Дар ҷангал ба мо хирси азим нияти ҳамла дошт, – гуфт духтар, ки чашмонаш аз тарсу ваҳшат пур аз оби дида буд, – вале, ногаҳон, гӯиё қуввае ӯро аз ин амал боздошт, ки баргашту рафт. – Инчунин, мо ҳангоми задани раъду барқ эмин мондем, – нақл кард писарбача. – Дар баробари ин, – боз ба сухан омад духтар, – мо ҳатто вақти убури дарёи чуқур ғарқ нашудем. Ҳамин тавр, писару духтари модар банавбат бо таъсири қувваи ноаёне наҷот ёфтани худро ҳикоят намуданд. Ҳама ба суханони онҳо ҳайрон гӯш медоданд ва баногоҳ пирамарде гуфт: – Дуои модар ҳамеша аз пайи фарзандонаш меравад ва онҳоро ҳифз мекунад. Маънии ин масал он аст, ки дуои модар дорои қудрати ғайриодист ва фарзандонашро дар ҳар куҷое бошанд, ҳифз мекунад. Беҳуда бузурге нафармудааст: «Дуои модар метавонад фарзандро, ҳатто, аз қаъри баҳр барорад». Охир муҳаббати модар нисбат ба фарзанд самимист. Хайру саховати замин аз саховати модарон, назокати дунё аз назокати модарон аст. Барои ин барои ҳифзу ҳимояи модар тану ҷонро метавон фидо кард ва сари таъзим фуруд овард ва гуфт: Модар бо қадамҳои ту сар мемонам, Ҳар ҳарфи туро дуру гуҳар медонам. Дар роҳи ҳаёт мушкиле пеш ояд, Ман панди туро мушкилкушо медонам.
Ҳаким Анварӣ
Рӯзе Ҳаким Анварӣ дар бозори Балх мегузашт, ҳангомае дид, пеш рафт ва саре дар миён кард. Марде дид, ки истода ва қасоиди Анварӣ ба номи худ мехонад ва мардум ӯро таҳсин мекарданд. Анварӣ пеш рафт ва гуфт: – Эй мард, ин ашъори кист, ки мехонӣ? Гуфт: – Ашъори Анварӣ. Гуфт: – Анвариро мешиносӣ? Гуфт: – Чӣ мегӯӣ? Анварӣ манам. Анварӣ бихандиду гуфт: – Шеърдузд шунида будам, аммо шоирдузд надида будам.
АМОНАТДОРӢ
Марде ҳангоми торикии саҳар аз хона берун омад, то ба гармоба равад. Дар роҳ дуздеро аз они хеш бидид, гуфт: – Мувофиқат кунӣ бо ман, то ба гармоба равем? Дӯсташ гуфт: – То ба дари гармоба бо ту ҳамроҳӣ кунам, лекин ба гармоба наметавонам шудан. То ба наздики гармоба бо ҳам бирафтанд. Ба сари дуроҳа расиданд ва ин дӯст бе он ки дӯстро хабар диҳад, бозгашт ва ба роҳи дигаре бирафт. Иттифоқо дузде ба дунболи ин мард меомад, то ба гармоба равад барои кори дуздӣ. Аз қазо ин мард бознигарист, дуздро дид ва ҳанӯз, ки торик буд, пиндошт, ки он дӯсти ӯст, сад динор дар остин дошт бар порчае баста буд, он бастаро аз остин берун кард ва бад-он дузд доду гуфт: – Эй бародар! Ин амонат аст, бигир, то ман аз гармоба берун биёям, он вақт ба ман бидеҳ. Дузд пулҳоро аз вай гирифт ва ҳамон ҷо истод, то вай аз гармоба берун омад. Либос пӯшид ва ба тарафи дар рафт. Дузд вайро садо карду гуфт: – Зари хеш бозситону баъд бирав, ки аз ҷиҳати амонати ту имрӯз ман аз шуғли хеш бозмондам. Мард гуфт: – Ин амонат чист ва ту кӣ ҳастӣ? Дузд гуфт: – Ман марди дузде ҳастам ва ту ин пулҳоро ба ман додӣ, то аз гармоба берун оӣ. Мард гуфт: – Агар дузд ҳастӣ, чаро пулҳои маро набурдӣ? Дузд гуфт: Агар ба расми кори худам, ки дуздӣ ҳаст, ин пулҳоро мебурдам, на аз ту тарс доштам ва на ин ки як ҷав аз онро пас медодам. Аммо ту пулҳоро ба таври амонат ба ман супурдӣ. Ва дар ҷавонмардӣ расм набошад, ки дар амонат хиёнат раво доранд, ҳарчанд ки дузд бошанд.
ҚУДРАТИ ТАБАССУМ
Марде ҳар рӯз дар бозор савдо мекард. У харидоронро ҳамеша бо табассум пешвоз мегирифт. Мусофире аз ӯ пурсид: — Табассум аз чеҳраатон дур намешавад. Оё шумо ягон душворӣ ё ташвиш надоред? Фурӯшанда ҷавоб дод: — Албатта, ман ҳам ташвиш дорам. Аммо ман инро дарк кардам: агар табассум кунам, дардам сабук мешавад, муштариёнам низ дар дилашон нур эҳсос мекунанд. Агар рӯй барам, дилашон ҳам тира мешавад. Аз ин одати ман одамон на танҳо барои харидан, балки ба дилашон нур гирифтан ба назди ман меомаданд. Ҳикмат: Табассум як амали хурд аст, аммо ба дилҳо равшанӣ мебахшад ва зиндагиро осон мекунад.
ЁРИИ БЕМИННАТ
Рӯзе пирамард аз деҳа ба шаҳр мерафт. Дар роҳ пешпо хӯрду ба замин афтод. Пойи пирамард сахт дард мекард, қодир набуд, ки роҳ равад. Бисёр одамон аз канораш мегузаштанд — касе таваҷҷуҳ намекард. Танҳо як писари хурдсол, ки бо сумкаи мактаб мерафт, истод. Ӯ бо меҳр ба пирамард наздик шуд, об дод ва кӯмак кард, то бархезад. Пирамард бо ашки шодӣ гуфт: — Писарам, ту бо ин ёрии худ на танҳо маро аз замин бардоштӣ, балки инсон буданатро нишон додӣ. Писарбача табассум карда ҷавоб дод: — Бобо, модарам гуфтааст: “Ҳар касе ба дигаре ёрӣ диҳад, Худо ба ӯ сад баробар ёрӣ медиҳад.” Пирамард даст ба дуо бардошт: — Худо раҳматат кунад, ки дилат мисли офтоб гарм аст! Панд. Ёрӣ додан танҳо кӯмак бо даст нест, ин — кӯмак бо дил ва меҳрубонӣ аст. Ҳар ёрии хурд метавонад дунёи касеро равшан созад.
МАРДӢ НАБУВАД ФИТОДАРО ПОЙ ЗАДАН
Адабиёти тоҷику форс пур аз андешаҳои нобу пурҳикмати ахлоқист, ки роҳнамои зиндагии инсонанд. Яке аз чунин андешаҳои пурарзиш байти маъруфи устод Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ мебошад: «Мардӣ набувад фитодаро пой задан, Гар дасти фитодае бигирӣ, мардӣ!» Ин сухани пурмазмун инсонро ба инсондӯстӣ, раҳм, саховат ва ёрии ҳамдигар даъват мекунад. ҚИСМИ АСОСӢ Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ дар ин байт маънои ҳақиқии мардиро нишон медиҳад. Ба назари ӯ, қуввату тавоноӣ, сарват ё мақом нишонаи мардӣ нест. Мардӣ дар ёрии фитода, дар ғамхорӣ ба заифон ва дастгирии мӯҳтоҷон зоҳир мегардад. Фитода — яъне касе, ки дар зиндагӣ бо мушкилӣ рӯ ба рӯ шудааст: камбағал, бемор ё шахсе, ки аз роҳи ҳақ дур мондааст. Пой задан ба чунин инсон маънои пастии ахлоқист. Баръакс, кӯмак ба ӯ нишонаи дилсӯзӣ ва одами комил будан аст. Ин андешаи устод Рӯдакӣ имрӯз ҳам барои ҷомеаи мо аҳамияти бузург дорад. Дар ҷаҳоне, ки ҳар кас бештар ба манфиати худ меандешад, сухани шоир моро ба меҳрубонӣ ва эҳсоси ҳамдардӣ даъват мекунад. Ҳар як инсон бояд кӯшиш намояд, ки дарди дигаронро эҳсос кунад ва агар имкон бошад, ба онҳо ёрӣ расонад. Аз нигоҳи ахлоқ ва дин низ чунин рафтор арзишманд аст. Қуръон ва ҳадис ҳам мардумро ба раҳму шафқат, садақот ва кӯмак ба заифон фаро мехонанд. Пас, сухани Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ бо арзишҳои умумибашарӣ ҳамоҳанг аст. ХУЛОСА Мардӣ на дар сухан, балки дар амал таҷассум меёбад. Агар инсон дар вақти сахтӣ дасти дигареро бигирад, ӯ марди ҳақиқӣ аст. Бояд ёд гирем, ки зиндагӣ танҳо бо меҳр ва ҳамдардӣ зебо мешавад. Ҳамин тавр, байти Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ моро меомӯзонад, ки инсони комил он аст, ки «дасти фитодаро бигирад» — на барои манфиат, балки барои виҷдон ва инсоният.
ГАНДУМ ВА ДАРАХТИ МЕВАДОР
Марде писари хурдсоли худро назди як боғбон бурд ва гуфт: — Ман мехоҳам писарам одаме бо одоби нек бошад. Ба ман бигӯ, чӣ гуна ӯро тарбия кунам? Боғбон аз ҷайбаш ду тухм баровард: яке тухми гандум, дигаре тухми дарахти мевадор. Боғбон аввал тухми гандумро ба замин кошт ва гуфт: — Инро бинед, пас аз чанд ҳафта сабз мешавад, баъд чанд рӯз мегузарад, мева медиҳад ва дер намегузарад, мевааш поён меояд, хушк мешавад ва намемонад. Сипас тухми дарахти мевадорро кошт ва гуфт: — Аммо ин тухм дер сабз мешавад. Сабз шуданаш вақт мехоҳад. Парвариш мехоҳад. Оби нарм мехоҳад. Таваҷҷӯҳ мехоҳад. Аммо вақте ки калон шуд… Болои сад сол мева медиҳад. Соя медиҳад. Одамонро шод мекунад. Сипас рӯ ба падар гуфт: — Тарбияи фарзанд монанди ин дарахт аст. Агар ту ба бехабарӣ зуд-зуд фарёд занӣ, сарзаниш кунӣ, танҳо «фармон» диҳӣ — ӯ чун гандум зуд мерӯяд ва зуд ҳам аз байн меравад. Аммо агар бо меҳрубонӣ, оромӣ ва пайваста тарбият кунӣ — ӯ чун дарахти мевадор мешавад. Падар гуфт: — Пас ман бояд ҳар рӯз меҳрубонӣ кунам? Боғбон ҷавоб дод: — На танҳо меҳрубонӣ — балки сабр. Тарбияи фарзанд сабр аст, на саросемагӣ. Хулоса: фарзандро бо муҳаббат, сабр ва амал тарбия мекунанд. Сухан танҳо роҳ аст, амал бошад – омӯзгор. МЕҲРУБОН БОШЕМ!
ДӮСТӢ
Рӯзе дар мактаб ду дӯст — Комрон ва Мунис — дар бозӣ якдигарро хафа карданд. Ҳарду хомӯш шуданд ва дигар бо ҳам сӯҳбат намекарданд. Муаллим, ки инро дид, ба онҳо ду барг дод ва гуфт: — Ҳар вақте ки дӯстатон шуморо хафа кунад, дар барг нависед. Пас аз чанд рӯз баргҳо пур шуданд. Он гоҳ муаллим гуфт: — Акнун барои ҳар кори нек, ки дӯстатон мекунад, баргро тоза кунед. Баъд аз чанд вақт, баргҳои Комрону Мунис сафед шуданд. Муаллим табассум карда гуфт: — Мебинед? Дӯстӣ вақте пойдор аст, ки бахшиданро ёд гиред. Он рӯз Комрон ва Мунис фаҳмиданд, ки дӯстӣ аз ҳар гуна хашму ғазаб қиматтар аст. Бояд дӯстиро бо меҳру бахшиш нигоҳ дошт, зеро дӯст чун — ганҷи бебаҳо аст.
МЕҲРИ ВАТАН
Ватан — ин макони азизтарини ҳар як инсон аст. Мо дар ин ҷо чашм ба ҷаҳон мекушоем, сухан гуфтан меомӯзем ва бо муҳаббати модар нафаси аввалини зиндагиро мекашем. Ҳар як сангу хок ва хору хаси Ватан барои мо муқаддас аст. Ватан мисли модар меҳрубон ва пурмеҳр аст. Агар онро дӯст дорем, бо он ифтихор кунем ва барои ҳифзу ободиаш заҳмат кашем, он ҳам моро бо бахту саодат ва комёбиҳо ҷавоб медиҳад. Ҳар як донишомӯз бояд донад: ободии Ватан аз илму дониши мо вобаста аст. Бигзор ҳар қадам, ҳар амал ва ҳар орзуи мо ба равнақу шукуфоии Ватан бахшида шавад! Зеро, Ватан чун падар модар, нон, об, ҳаво, китоб, мактаб азизу мукаррам аст!
Касе, ки ҷаҳони даруни худро мешиносад, дар ҷаҳони берун камтар гум мешавад.
Мо ҳар рӯз ба ҷаҳони берун менигарем: ба одамон, рӯйдодҳо, зебоиҳо, муваффақиятҳо ва орзуҳо. Аммо дар миёни ин ҳама фаромӯш мекунем, ки бузургтарин ҷаҳон дар дохили худи мост. Ҷаҳони берун ҳар қадар васеъ ва ҳайратангез бошад ҳам, наметавонад тамоми умқи рӯҳ, орзу, тарс, меҳр ва андешаи инсонро дар худ ҷой диҳад. Он чизе, ки мо дар берун мебинем, танҳо порае аз он чизест, ки дар даруни мо мегузарад. Баъзан он қадар машғули дидани зиндагии дигарон мешавем, ки аз шунидани садои худ фаромӯш мекунем. Он қадар барои зебо нишон додани берун талош мекунем, ки намепурсем: «Даруни ман чӣ ҳол дорад?» Ҷаҳони берун метавонад мисли оина бошад, аммо оинае нокомил. Ҳамаи ҳақиқати туро нишон дода наметавонад. Арзиши инсонро на танҳо он чизе муайян мекунад, ки дигарон мебинанд, балки он чизе, ки ӯ дар танҳоӣ бо худ месозад. Пас баъзан аз садои берун дур шав. Ба даруни худ нигоҳ кун. Шояд он ҷо чизҳое ҳастанд, ки солҳо интизори таваҷҷуҳи ту буданд. Касе, ки ҷаҳони даруни худро мешиносад, дар ҷаҳони берун камтар гум мешавад.
ҲАР КАС ОН ЧИРО ИНТИХОБ МЕКУНАД, КИ ХУД БА ОН НИЁЗ ДОРАД
Вақте Маҳатма Ганди дар риштаи ҳуқуқи донишгоҳи Лондон таҳсил мекард, профессоре бо насаби Питерс ба ӯ чандон рӯихуш намедод. Ганди на аз онҳое буд, ки ӯро тарсонида шавад, ӯ ҳамеша метавонист ба осонӣ аз вазъи нобоб раҳоӣ ёбад. Боре профессор дар ошхонаи донишгоҳ ғизо мехӯрд ва Ганди аз назди ӯ гузашта рафтан нахоста низ дар пушти ҳамон миз нишаст. Питерс заҳрхандае карду гуфт: Ҷаноби Ганди, шумо охир медонед, ки хук бо паранда якҷо ғизо хӯрда наметавонанд? Дуруст аст, профессор. Ин тавр бошад, ман аз ин ҷо парида меравам, -- оромона посух дод Ганди ва ба паси дигар миз гузашта нишаст. Ин ғалабаи кӯчак омӯзгорро ошуфта кард. Дар имтиҳони навбатӣ ӯ хост интиқоми онро бигирад, вале Ганди ба ҳама суолҳо пурра посух медод. Оқибат профессор суоли иловагии баҳсбарангезе дод: Тасаввур кунед, ки дар роҳе меравед ва халтаеро меёбед. Дар дохили халта ҳикмат ва пул ҳаст. Шумо кадоме аз онҳоро интихоб мекунед? Пулро, - посух медиҳад Ганди. Ман мебудам, ҳикматро интихоб мекардам, - худситоёна мегӯяд профессор. Албатта, - сар ҷунбонда мегӯяд Ганди. - Ҳар кас он чиро интихоб мекунад, ки худ ба он ниёз дорад. Аз ин суханҳо Питерс батамом худро гум кард. Варақаи имтиҳонро санҷида зери он танҳо як калима навишт: "Девона". Ва онро баргардонида ба донишҷӯ дод. Ганди бодиққат ба варақа нигарист ва сипас аз ҷо бархосту гуфт: Профессор, шумо ин ҷо танҳо имзо гузоштеду баҳо гузоштанро фаромӯш кардаед!
Ду бародар
Солҳо ду бародар бо ҳам дар мазраае, ки аз падар барояшон ба ирс расида буд, зиндагӣ мекарданд. Як рӯз ба хотири як мушкили кӯчаке бо ҳам каме ихтилоф пайдо карданд. Баъд аз чанд ҳафта сукут, ихтилофи онҳо зиёд шуду аз ҳам ҷудо шуданд. Як рӯз субҳ дари хонаи бародари калонӣ тақ-тақ шуд. Вақте дарро боз кард, марди наҷҷоре (усто, дуредгар)-ро дид. Наҷҷор гуфт: — Ман чанд рӯзест, ки дунболи кор мегардам, фикр кардам шумо корҳои майда-чуйдае дар хона ва мазраъа дошта бошед, оё имкон дорад, ки кумакатон кунам? Бародари калонӣ ҷавоб дод: -“Бале, иттифоқан ман як миқдор кор дорам. Ба он канал, ки дар васати мазраъа ҳаст нигоҳ кун, он ҳамсоя дар ҳақиқат бародари хурдии ман аст. Ӯ ҳафтаи гузашта чанд нафарро оварда байни замини ман ва худаш ин каналро сохт, то ба ин восита кинаеро, ки дар дилаш нисбати ман дорад ошкор намояд.” Сипас ба анбор ишора карда гуфт: — Ман дар анбор чӯбу тахта ва дигар масолеҳи сохтмонӣ зиёд дорам, аз ту мехоҳам байни замини ману бародарам деворе бисозӣ, то дигар рӯи ӯро набинам. Наҷҷор пазируфту шурӯъ кард ба андозагирӣ ва арра кардани чӯбу тахтаҳо. Бародари бузург ба наҷҷор гуфт: — Ман барои харид ба шаҳр меравам, агар василае ниёз дошта бошӣ, бароят бихарам. Наҷҷор дар ҳоле, ки ба шиддат машғули кор буд, ҷавоб дод: — На, чизе лозим надорам. Ҳангоми ғуруб вақте бародари калонӣ ба мазраъа баргашт, аз тааҷҷуб наздик буд аз ҳуш равад. Ҳеҷ деворе дар байн набуд, наҷҷор ба ҷои девор як пуле рӯи канал сохта буд. Мард бо асабоният рӯ ба наҷҷор карду гуфт: — Магар ман ба ту нагуфтам бароям деворе бисоз? Дар ҳамин лаҳза бародари хурдӣ аз роҳ расиду бо дидани пул фикр кард, ки бародараш дастури сохтани онро дода аст, аз рӯи пул гузашту бародари калониашро дар оғӯш гирифт ва аз вай барои кандани канал ва иштибоҳаш узрхоҳӣ кард. Вақте бародари бузургтар баргашт, наҷҷорро дид, ки абзорҳояшро ҷамъ намуда қасди рафтан дорад. Ба назди ӯ рафту баъд аз ташаккурҳои зиёд аз вай хост чанд рӯзе меҳмони ӯ ва бародараш бошад.Наҷҷор гуфт: — ДИЛАМ ХЕЛЕ МЕХОҲАД БИМОНАМ, ВАЛЕ ПУЛҲОИ ЗИЁДЕ ҲАСТ, КИ БОЯД ОНҲОРО БИСОЗАМ... Бародарону хоҳарони азиз! Қазоват ба худи шумоён, оё мо ҳам метавонем дар зиндагӣ пулҳое бисозем ё на?
Қадри ҳар як лаҳзаи рӯзҳо
Шахсе гурусна буд ва наздаш карам овараданд. Ӯ бори аввал буд, ки карам медид. Бо худ гуфт: Ҳатман мевае даруни ин баргҳо қарор дорад. Аввалин баргро канд то ба мева расад, аммо боз барги дигаре падид омад ва зери он барг, барги дигаре. Боз бо худ гуфт: Ҳатман меваи арзишмандест, ки даруни ин қадар баргҳо пинҳон аст. Гуруснагиаш бештар шуд ва бо суръати бештар баргҳоро меканад ва канор мегузошт. Вақте баргҳо тамом шуданд, мутаваҷҷеҳ шуд, ки мевае мавҷуд нест. Он гоҳ донист, ки карам, маҷмуае аз ҳамин баргҳост. Мо низ рӯзҳои зиндагиро тунд - тунд варақ мезанем ва фикр мекунем, ки чизе аз пеш пинҳон шудааст, ки бояд зуд ба он бирасем, дарҳоле, ки ҳамин рӯзҳо, он чизе аст, ки бояд дарёбем ва аз он баҳра барем. Зиндагӣ ҳамин рӯзҳое аст, ки мунтазири гузаштанаш ҳастем. Бинобар ин, қадри ҳар як лаҳзаи онро бидонем.
ПИСАРХОНД
Вақти дар курсии мансаб буданат касе, ки аз ҳама бештар пойи туро мебӯсад, ҳамин, ки аз курсии мансаб фаромадӣ, аввалин шуда туро тарк мекунад. Ба чиқадар рост будани ин суханон ман худам иқрор шудам. Дар корхонае, ки ман роҳбари он будам, яке аз ходимҳо маро бениҳоят эҳтиром мекард, Ҳар рӯз занг зада меистод, ҳар ҳафта ба наздам меомад. Агар бемор шуда ба беморхона равам, ба "овора нашавед" гуфтанам нигоҳ накарда, аввалин шуда ба дидани ман меомад. Ҳангоми таътил ба истироҳат равам, дар кадом гӯшаи Тоҷикистон набошам, расида мерафт ва то бо дасти худ як оши палов накунад хотирҷамъ намешуд. Ин ҳама хуб аст, вале дар ҳар суханаш ба Худо савганд хӯрда мегуфт: "Шуморо падарам гуфтам, шумо падари манед". Каме мансабам поёнтар шуду "писарам"-ро гум кардам. Аз аҳволи ӯ пурсон шудам, маълум шуд, ки дар ҷустуҷӯи падари дигар будааст.
Қадрдонӣ
Қадрдонӣ муҳимтарин омил барои рушди ҳар инсон аст! Қадрдонӣ яке аз муассиртарин ва дар айни замон содатарин роҳ барои боло бурдани сатҳи шодӣ ва беҳтар сохтани тафаккур аст. Тадқиқотҳо нишон медиҳанд, ки одамоне, ки қадрдониро тамрин мекунанд, сатҳи стрессро коҳиш дода, эҳсосоти шодии бештар доранд. Қадрдонӣ ба шумо кумак мекунад, ки ба ҷанбаҳои мусбати зиндагӣ таваҷҷуҳ намоед ва ин боиси тақвияти рӯҳия ва беҳбуди вазъи равонӣ мегардад. Чаро қадрдонӣ ин қадар муҳим аст? Вақте мо ба чизҳое, ки дорем, меандешем ва барои онҳо сипосгузорем, зеҳни мо аз нигарониҳо ва андешаҳои манфӣ дур мешавад. Ин тамрин сабаб мегардад, ки зеҳни шумо дар ҷустуҷӯи ҷанбаҳои мусбати зиндагӣ бошад ва эҳсоси хушбахтии бештареро таҷриба кунед. Ба ибораи дигар, зеҳни инсон чунин офарида шудааст, ки агар пайваста ба ҷанбаҳои мусбати зиндагӣ таваҷҷуҳ намояд, ҷаҳонбинии ӯ нисбат ба дунё тағйир меёбад.
Мо инсонҳо танҳо барои зиндагӣ кардан ба дунё наомадаем.
Балки барои ба ҳамдигар нур ва шодӣ бахшидан омадаем. Шодӣ бахшидан ба ҳамдигар бузургтарин туҳфаи мост, ки арзиши он бо пул ё қудрат баробар намешавад. Шодӣ қудрат дорад: дили хастаеро ором кунад; рӯҳи ноумедро умед бахшад; миёни одамон пуле аз муҳаббат бунёд кунад. Ҳар вақте, ки мо якдигарро хушҳол месозем, дар асл зиндагиро маъно мебахшем. Мо бояд ин туҳфаро аз ҳамдигар дареғ надорем, зеро шодӣ кам намешавад, ҳар қадар бештар ба дигарон диҳем, ҳамон қадар бештар ба зиндагии худ бармегардад. Аз ин рӯ, бигзор мо ҳар рӯз барои касе сабаби табассум шавем: бо сухани нек, бо амалҳои хурди меҳрубонона, бо ҳузури самимӣ. Зиндагӣ кӯтоҳ аст. Шодӣ чизест, ки онро метавон паҳн кард, то пас аз мо низ боқӣ монад. Ба хотир дорем: Мо барои ба якдигар шодӣ бахшидан омадаем, пас онро дареғ надорем!
«Бе интизом (дисциплина), ҳар қадар ҳам боистеъдод бошӣ, ту ҳеҷӣ», — Майк Тайсон.
«Ман соати 4-и саҳар давиданро оғоз мекунам, зеро медонам, ки рақибам ҳанӯз дар хоб аст. Ин ба ман бартарӣ медиҳад», чунин посух додааст Майк Тайсон дар як мусоҳибааш. Ҳумчунин ӯ дар ин суҳбат ишора намудааст, ки: «Агар фаҳмам, ки яке аз рақибонам соати 4-и саҳар медавад, ман соати 2 медавам. Ва агар касе соати 2-и шаб машқ кунад, ман тамоман аз хоб даст мекашам, то машқро идома диҳам». Рӯз ба хайр ҳамраҳони азиз!
МАЙДА ЧУЙДАҲО
Барои он ки зиндагӣ хушбахтона бошад, бояст майда чуйдаҳои рӯзмараро дӯст дошт. Дар ҳама майда чуйдаҳои рӯзгор: тобиши абрҳо, наҷвои барги дарахтон, нағмаи гунҷишкон, чеҳраи раҳгузарон бояд маншаи лаззатро ҷуст. Вале дӯст доштани майда чуйда ба ин маъно низ ҳаст, ки бояд барои ин майдачуйдаҳо ғам низ бояд хӯрд. Қурбоқае, ки андаруни ҳавзи қадимаи боғ меҷаҳад андӯҳи садсоларо мешиканад. Вале қурбоқае, ки аз ҳавзи қадима берун меҷаҳад шояд ғами садсоларо дар қалб дошта бошад. Зиндагии Басё зиндагии пайванд бо лаззат буд. Вале ҳаройина зиндагие низ, ки ғаму азоб ҳамгомаш буда. Барои он ки табассум бар лаб лаззат бибарӣ, бояст низ табассум ба лаб азоб ҳам бикашӣ. Барои он ки зиндагӣ хушбахтона бошад, бояст аз барои майдачуйдаҳои рӯзмарра ғам хӯрд. Дар ҳама майдачуйдаҳои рӯзгор: тобиши абрҳо, наҷвои барги дарахтон, нағмаи гунҷишкон, чеҳраи раҳгузарон бояд азобҳои марди уфтода ба дӯзахро эҳсос кард.
Мехоҳӣ озод бошӣ? Пас кинаро раҳо кун…
Вақте нисбат ба касе ранҷишу кина дар дил дорӣ, дар асл, ба ӯ иҷоза медиҳӣ, ки зеҳну зиндагии туро идора кунад. Ӯро на танҳо намебахшӣ, балки худро ба асорат медиҳӣ. Ӯ ба зеҳнат роҳ меёбад, оромии фикратро мерабояд, нишоти рӯзонаатро мекушад, иштиҳоятро мегирад, орзуоятро дар роҳи ҷавоб банд мекунад ва ба ҳар кори хуб шубҳа меангезад. Ҳар куҷо равӣ, ҳамроҳи туст: дар кор, дар роҳ, дар хоб. Ӯ ба садоят таъсир мекунад, ба чеҳраат соя меандозад. Ҳатто ба баданат таъсир мекунад: сардард, бемадорӣ, беистироҳатӣ... Ӯ дузди хушбахтист ва ту худ иҷозат додаӣ, ки ин дузд туро соҳибӣ кунад. Як бор ба оина нигар ва хоҳӣ фаҳмид: Қимати ту, болотар аз як андешаи манфӣ аст. Ту сазовори озодиӣ, на ғуломии хашму озурдагӣ. Аз ин рӯ, кинаву ранҷро раҳо кун. Бахшиданро интихоб кун на барои онҳо, балки барои оромии худат.
БОЛАЗЗАТТАРИН ТАОМ
Рӯзе писари Луқмони Ҳаким ба падараш савол дод: Падарҷон, шумо аз ҳама ҳакимтаред, мехоҳам бифаҳмам, ки кадом таом дар дунё болаззаттарин аст? Луқмони Ҳаким чунин ҷавоб дод: Иштиҳо. Писараш: Ман ба ин бовар намекунам. Охир иштиҳои кас ба гуфти мардум ба хӯрок вобаста аст. Чӣ қадаре ки хӯрок болаззат бошад, иштиҳо ҳам ҳамон қадар фаровонтар мегардад. Луқмон: Бале, писарам, - ҷавоб гардонида, дигар доир ба он савол ҳарфе назад. Вале пас аз чанд вақт Луқмони Ҳаким писарашро ҳамроҳи худ гирифта ба шикор мебарояд. Бегоҳӣ пеш аз сафар Луқмон ба ҳамсараш фармуд, ки ҳамчун тӯша барои онҳо зағораи (нони) арзанӣ тайёр намояд. Субҳидам оилааш нони зағораро ба халтаи шикорӣ андохта, падару писарро ба шикори сайд равон кард. То бегоҳ падару писар дар марғзор машғули шикор шуданд, ягон бор таом нахӯрданд. Бегоҳӣ ҳар ду назди чашмае нишаста дам гирифтанд. Падар зағораро аз халта бароварда, ба болои локиш гузошт ва ҳар ду ба хӯрдан шурӯъ карданд. Писари гуруснааш зағораро бо иштиҳои хеле баланд мехӯрд. Пас аз хӯрдани таом ӯ ба падараш савол кард: Ин қадар хӯроки аҷоиб, кас дар дунё аз ин хӯроки болаззатро то имрӯз надидааст. Луқмон худро ба сукунат андохта, чизе ба писараш нагуфт. Чанд рӯз пас ҳамсари Луқмон ба болои дастархон зиёфат ва неъматҳои зиёдеро гузошта, падару писарро ба хӯроки нимрӯзӣ даъват кард. Онҳо бо иштиҳои том таомҳои якуму дуюмро истеъмол карданд. Баъдтар модараш ба болои дастархон зағораи арзаниро гузошт ва ба аҳли оилааш гуфт: Марҳамат, агар маъкул шавад, ба шумо ҳатман аз ин зағора метавонам, андозае бозпасин бидиҳам. Писари Луқмони Ҳаким он зағораро ба даҳон гирифт ва табъаш якбора хира шуда қариб буд, ки хӯроки хӯрдаашро бипартояд. Вале бо як ҳоле худро аз партофтан раҳо дод: Луқмон ин аҳволро дида пурсид: Чӣ шуд, зағораи болаззати таърифиатро намехӯрӣ? Писараш: Акнун ман иқрор шудам, ки аз иштиҳо болаззаттар дигар чизе нест... 1. Саволи писар ва посухи Луқмони Ҳаким. 2. Ба ҷавоби падар розӣ нашудани писар. 3. Ба сафар баромадани падару писар. 4. Зағораи арзаниро таъриф кардани писар. 5. Хирагии табъи писари Луқмони Ҳаким баъди бори дуюм хӯрдани он зағора. 6. Ба ғалати хеш иқрор шудани писар. Луғат: Локиш – маконе, ки як ҷониб девора дорад ва ҷониби дигар надорад. Бозпасин – охирин.
Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор