Сабр ва кӯшиши доимӣ

Замоне дар як деҳаи кӯҳистонӣ оҳангари машҳуре зиндагӣ мекард. Ӯ аз пӯлод асбобҳои аъло ва устувор месохт, ки мардум аз ҳар гӯшаи кишвар барои харидани онҳо меомаданд. Аммо яке аз шогирдони ҷавонаш, ки ҳанӯз ба ҳунари оҳангарӣ сару кор дошт, аз шиддати кор ва натиҷаҳои дилхоҳ ба дастнаомада дилсард шуд.

Рӯзе шогирд назди устоди худ омаду гуфт:

— Устод, ман ин корро тарк мекунам. Ман меҳнат мекунам, арақ мерезам, пӯлодро доимо мезанам, аммо ҳеҷ натиҷаи лозим намебинам. Гӯё ҳама кӯшишҳо беҳудаанд.

Устод, ки шахси доно ва пуртаҷриба буд, оромона ба шогирд нигаристу гуфт:

— Пеш аз он ки рафтанӣ шавӣ, як бор ба ман кӯмак кун. Бирав як пораи пӯлодро аз оташ бигир.

Шогирд пӯлодро аз оташ гирифт ва устод ба ӯ амр дод:

— Ҳоло онро ба болға бизан!

Шогирд бо тамоми қувват пӯлодро зад, аммо он ҳатто андаке тағйир накард.

— Боз бизан! — гуфт устод.

Шогирд бори дуюм зад, сеюм ва чорум. Аммо ҳанӯз ҳеҷ чиз тағйир намеёфт.

Ниҳоят, пас аз даҳҳо зарба пӯлод тадриҷан шакл гирифт. Шогирд аз шиддати кор монда шуд, аммо дарк кард, ки ҳар як зарбаи ӯ ба пӯлод таъсир дошт, ҳатто агар дар аввал натиҷа намоён набуд.

Устод ба ӯ гуфт:

— Пӯлод монанди зиндагист. Шояд ҳар зарбаи аввал натиҷаи фаврӣ надошта бошад, аммо ҳар кӯшише, ки мекунӣ, ба тағйир ва муваффақиятро наздиктар мекунад. Сабр ва устуворӣ он чизҳоеанд, ки пӯлодро ба шамшери аъло ва инсонро ба шахси бузург табдил медиҳанд.

Шогирд баъд аз ин ҳаргиз дилшикаста нашуд. Ӯ фаҳмид, ки сабр калиди ҳама муваффақиятҳост. Баъд аз чанд сол, шогирди наврас худ як оҳангари машҳур шуд, ки аз зиндагӣ шукргузор буд ва ба дигарон низ таълим медод, ки сабр бузургтарин сармояи инсон аст.

Дарс аз ҳикоя

Сабр ва кӯшиши доимӣ ҳамеша натиҷаи дилхоҳро ба даст меорад. Ҳар зарбаи хурд, ҳар қадами хурде, ки ба сами ҳадаф мегузорем, моро ба муваффақият наздиктар мекунад, ҳатто агар натиҷа фавран намоён набошад. Танҳо бо сабр мо метавонем қуллаҳои бузургро фатҳ кунем.

Зиндагӣ дарсат диҳад, бисёр доно мешавӣ.

Лобалои нотавониҳо тавоно мешавӣ.

Бо шикастан пир месозад туро устоди дард,

З-имтиҳон бо сабр гар бигзаштӣ, барно мешавӣ.

Гар шавӣ моил ба нафсат, мекунад пажмурда, лек

Моили ақлат шавӣ, зуд сабзу раъно мешавӣ.

Ҷустани айби дигарҳо мекунад кӯрат вале,

Айби худ ҳар лаҳза дарёбӣ, ту бино мешавӣ.

Ҳарфи бад месозадат ҳарҷо маризиву мараз,

Хушсухан бошӣ агар, ҳамтои Сино мешавӣ.

Ҳадду марзи хешро дар зиндаги донӣ бас аст,

Дар ҳама манзилгаҳу маҳфил ту мино мешавӣ.

Ҳотамӣ, дарс аст ҳар як сӯзу сози зиндагӣ,

Зиндагӣ дарсат диҳад бисёр доно мешавӣ!

Бирав, зи таҷрибаи рўзгор баҳра бигир,

Ки баҳри дафъи ҳаводис туро ба кор ояд.

Вале таҷрибаи рўзгорро фақат аз рўи илму дониш дарк намудан мумкин аст. Бинобар ҳамин, инсон барои он ки хирадманд шавад, даставвал бояд дониш омўзад. Ба фикри Рўдакӣ, ки хеле ҳаётист, дониш хирадро сайқал медиҳад, чун чароғи равшанкунандаи роҳи зиндагӣ ба инсонҳо роҳи нек нишон медиҳад, аз ҳама бадиҳо, зарарҳо ва офатҳо ўро ҳимоят менамояд ва дар чашми мардум шахси донишманд ва хирадмандро мўҳтарам мегардонад. Пас инсони ҳақиқиро зарур аст, ки илм омўзад, дониш андўзад ва ҳунар ёд гирад. Ин сифатҳо дараҷаи баланди мақоми ҷамъиятии касро таҷассум мекунанд. Фарҳанг дараҷaи олии пайвастагии ақл, дониш, маърифат, адаб ва маданият мебошад.