Таълиму тарбияи хонандагони хурдсол тавассути намуна ва ибрати шахсӣ

Дар мақолаи мазкур масъа лаи мубрам ва рӯзмарра таълиму тарбияи хонандагони хурдсол тавассути намуна ва ибрати шахсӣ, обрую эътибори волидайн зери омӯзиш ва таҳлил қарор дода шудааст. Муаллиф тавассути нишон додан, омӯзиш ва таҳлили сарчашмаҳои гуногуни ҳам ватанӣ ва ҳам хориҷӣ кушиш ба харҷ додааст, ки масъалаи мазкурро пурра, дақиқ ва фаҳмо пешкаши хонанда кунад.

Ҳамин тавр, муаллифи мақола модели ибрати пешрафтаи волидайн дар таълим ва тарбия, дар ташаккул ва рушди шахсият, ахлоқ ва интизоми фарзандонро пешниҳод ва таҳия намудааст. Ба андешаи муаллиф, бо нишон додани ибрати мусбат дар ҳаёти рӯзмарра, волидайн метавонанд фарзандонашонро барои зиндагии комёб ва боарзиш омода созанд. Тарбияи фарзандони хурдсоли мактабӣ, махсусан аз лиҳози таъсири ибрати шахсии волидайн, яке аз муҳимтарин омилҳои ташаккули шахсият ва ахлоқи кӯдакон ба ҳисоб меравад. Волидайн дар тамоми раванди инкишофи шахсияти фарзандон ҳамчун намунаи аввалин ва доимии тарбиявӣ амал мекунанд.

Муаллиф қайд мекунад, ки волидайн бо рафтори худ, ки кӯдакон онро пайгирӣ ва нусхабардорӣ мекунанд, бевосита дар ташаккули шахсияти фарзандон нақши асосӣ мебозанд. Дар хулоса муаллиф барои таҳкими тарбияи ахлоқӣ ва иҷтимоии фарзандон ва беҳтар кардани намунаи ибратомӯзии волидайн, пешниҳодҳо ва тавсияҳоро пешкаш намудааст, ки аз саҳми шахсии муаллиф шаҳодат медиҳад.

Намуна ва ибрати шахсӣ яке аз омилҳои асосии тарбияи инсонӣ ба ҳисоб меравад. Дар давраҳои таърихӣ ва муосир, ибрати шахсӣ ҳамеша дар сарнавишти инсонҳо нақши муҳим мебозад. Дар шароити оилавӣ, волидайн бо рафтори худ ҳамчун ибрат барои фарзандони худ амал мекунанд, зеро кӯдакон рафторҳои волидайни худро нусхабардорӣ мекунанд. Бо ҳамин сабаб, волидайн бояд аҳамияти нақши ибратии худро дар ташаккули шахсият ва ахлоқи фарзандон дарк кунанд.

Таҳқиқотҳои муосир нишон медиҳанд, ки кӯдакон бештар аз сухан, бо назар ва рафтори шахсӣ, яъне бо он чизе, ки мебинанд, тарбия меёбанд. Аз ин рӯ, волидайн на танҳо дар рафтор, балки дар диду назар ва муносибатҳои худ бояд намунаи ибрат бошанд, то ки фарзандон низ ҳамин гуна арзишҳоро аз худ кунанд. Эътибор ва обруи волидайн дар назди фарзандон ва ҷомеа аз муҳимтарин унсурҳои муносибатҳои оилавӣ мебошад. Обрую эътибори волидайн на танҳо шахсият ва рафтори фарзандро таъсир мебахшад, балки инчунин ба онҳо кӯмак мекунад, ки дар муҳити иҷтимоӣ бо дигарон муносибати босалоҳият дошта бошанд. Волидайн бо рафтори намунавии худ дар оила метавонанд фарзандони худро ба роҳҳои дуруст ҳидоят кунанд, ки ин дар навбати худ ояндаи фарзандонро боэътимод месозад.

Мақолаи мазкур ба баррасии нақши ибрати шахсӣ ва обруи волидайн дар ташаккули шахсияти фарзандон равона шудааст. Проблемаи асосӣ ин дарки дурусти таъсири волидайн ба фарзандон ва истифодаи дурусти ин фаҳмиш барои тарбияи насли нав мебошад. Мақола бо мисолҳои мушаххас ва пажӯҳишҳои навтарин кӯшиш мекунад, ки равиши муосири муносибати волидайн бо фарзандонро нишон диҳад.

Ибрат ва намунаи шахсӣ яке аз мафҳумҳои калидӣ дар равандҳои тарбияи ахлоқӣ ва иҷтимоии инсонӣ ба шумор меравад. Дар асоси таърифи илмӣ, ибратомӯзӣ ин равандест, ки тавассути мушоҳидаи рафтор, амал ва кирдори дигарон, шахсият омӯзиш гирифта, ба тақлид кардани он майл мекунад. Дар ин замина, волидайн ба ҳайси ибрат ба фарзандон хидмат мекунанд, зеро онҳо аввалин шахсоне ҳастанд, ки кӯдак рафтори онҳоро мебинад ва онро барои худ ҳамчун меъёри рафтор қабул мекунад. Аз нуқтаи назари психологияи муосир, ибрати шахсӣ ба мисли оина аст, ки тавассути он кӯдакон ҷаҳонро мебинанд ва мефаҳманд. Аз ин ҷост, ки волидайн ҳамчун оинаҳои ибрат ба фарзандон таъсир мерасонанд ва рафтору дидгоҳи фарзандонро ташаккул медиҳанд.

Волидайн ҳамчун намунаи асосии ахлоқӣ ва иҷтимоӣ дар зиндагии кӯдакон шинохта мешаванд. Рафтор, кирдор ва суханони волидайн на танҳо барои омӯзиши ахлоқи кӯдакон муҳим аст, балки инчунин барои ташаккули муносибатҳои иҷтимоӣ ва шахсиятҳои онҳо нақши калидӣ мебозад. Таҳқиқотҳои навтарин нишон медиҳанд, ки кӯдакон асосан тавассути мушоҳидаи рафтори волидайн ба омӯхтани арзишҳои ахлоқӣ ва иҷтимоӣ шурӯъ мекунанд.

Волидайн на танҳо дар доираи оила, балки дар ҷомеа низ ҳамчун намунаи ибратӣ амал мекунанд. Агар волидайн дар ҷомеа обрӯ ва эътибори баланд дошта бошанд, фарзандон аз ин ҳолат таъсири мусбат мегиранд. Ҳамзамон, агар волидайн дар ҷомеа муносибати нодуруст дошта бошанд, кӯдакон метавонанд ин рафторро ҳамчун меъёри худ қабул кунанд. Ин нишон медиҳад, ки нақши волидайн дар тарбияи ахлоқӣ на танҳо дар доираи хонавода маҳдуд намешавад, балки таъсири васеи иҷтимоӣ дорад.

Дар бобати масъалаи "Намуна ва ибрати шахсӣ, обрӯю эътибор" дар тадқиқоти олимони тоҷик низ таҳқиқоти ҷолиб ва арзишманд мавҷуданд. Ҳарчанд тадқиқотҳои мустақим дар бораи ибрат ва намунаи шахсӣ на ҳама вақт бо ҳамин ном баррасӣ мешаванд, аммо дар доираи омӯзиши тарбияи фарзанд, ахлоқ ва шахсият, олимони тоҷик ба ин масъалаҳо рӯ овардаанд.

Б. Маҷидова, омӯзгори маъруфи соҳаи психология ва педагогикаи тоҷик, дар кори худ ба нақши равонӣ ва ахлоқии волидайн дар тарбияи фарзанд таваҷҷуҳ кардааст. Ӯ дар тадқиқотҳои худ таъкид мекунад, ки кӯдакон тавассути мушоҳидаи волидайн, ки ҳамчун намунаи ибрат хидмат мекунанд, ба ташаккули худшиносӣ ва обрӯю эътибор дар ҷомеа мусоидат мекунанд.

Пажӯҳишҳои охир нишон медиҳанд, ки муносибати фарзандон ба рафтор ва ахлоқи волидайн дар тӯли солҳо тағйир меёбад, вале дар марҳилаҳои ибтидоии зиндагӣ (аз таваллуд то тақрибан 10-12 солагӣ) таъсири ибратомӯзии волидайн дар шакли бевосита ба рафтори фарзандон таъсир мерасонад. Таҳлилҳои равонӣ дар бораи муносибати фарзандон ба рафтори волидайн нишон медиҳанд, ки кӯдакон на танҳо ба суханони волидайн диққат медиҳанд, балки бештар ба амалҳо ва кирдори онҳо назар мекунанд. Ба гуфтаи равоншиносон, агар амалҳо ва суханони волидайн мувофиқат накунанд, кӯдакон бештар ба амалҳои онҳо такя мекунанд. Ин меъёр на танҳо барои омӯзиши ахлоқӣ, балки барои ташаккули эҳсосоти худ низ таъсир мерасонад.

Назарияҳои педагогӣ дар бораи таъсири ибрати волидайн ба инкишофи фарзандон ба таври васеъ таҳқиқ шудаанд. Назарияи «Омӯзиши иҷтимоӣ» (Social Learning Theory) Алберт Бандура, ки дар солҳои 1960 ва 1970-ум ба вуҷуд омада буд, барои фаҳмидани нақши ибрат дар рафтор ва таълим хеле муҳим аст. Ба гуфтаи Бандура, кӯдакон тавассути мушоҳидаи рафтор ва моделҳои иҷтимоӣ, ба вижа волидайн, амалҳоро меомӯзанд ва онҳоро ба рафтори худ татбиқ мекунанд.

Волидайн, ҳамчун моделҳои рафторӣ, барои фарзандон намунаҳои аслии амал ва арзишҳоро муаррифӣ мекунанд, ки барои тарбияи шахсият ва қобилиятҳои онҳо нақши муҳим мебозад.

Назарияи «Ташаккули иҷтимоӣ» (Sociocultural Theory) Лев Виготский низ таъсири ибрати волидайнро дар раванди омӯзиш ва инкишофи шахсият ба таври амиқ таҳлил мекунад. Виготский ба таъсири муҳити иҷтимоии оила ва усулҳои тарбияи волидайн дар ташаккули қабилиятҳои когнитивӣ ва иҷтимоии кӯдакон диққат медиҳад. Ба гуфтаи Виготский, волидайн бо тарзи ҳаёти худ ва муносибатҳо ба кӯдакон нақши муҳими моделсозиро мебозанд, ки барои инкишофи қобилиятҳо ва рафтори иҷтимоӣ асоснок аст.

Тадқиқоти муосир дар соҳаи психология ва педагогика нишон медиҳад, ки намунаи шахсӣ ва ибрати волидайн ба инкишофи шахсияти фарзандон таъсири амиқ мерасонад. Тадқиқоти Диана Баумринд дар мавриди тарзҳои тарбия ва таъсири онҳо ба фарзандон нишон медиҳад, ки волидайн бо усулҳои гуногуни тарбия метавонанд ба рушди шахсияти кӯдакон таъсир расонанд. Баумринд бар он аст, ки тарзи авторитетӣ, ки бо муҳаббат, интизом ва масъулият ҳамроҳ аст, барои инкишофи шахсияти кӯдакон муфид аст.

Абдуҷалил Ҷӯраев, академик ва доктори илмҳои педагогӣ, дар доираи таҳқиқоти худ дар бораи тарбия ва рушди шахсият дар Тоҷикистон нақши ибрати волидайнро дар ташаккули шахсият мавриди омӯзиш қарор додааст. Ӯ дар як қатор мақолаҳои илмӣ ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва шахсият тавассути тарбияи оилавӣ ва ахлоқӣ диққат медиҳад. Махсусан, Ҷӯраев дар тадқиқоти худ "Таъсири муҳити оилавӣ ба тарбияи кӯдак" (2019) нишон медиҳад, ки чӣ гуна волидайн тавассути амал ва эътибори худ кӯдаконро ба арзишҳои ахлоқӣ ва иҷтимоӣ водор мекунанд.

Тадқиқоти Лоуренс Стайнберг ҳамчунин ба таъсири ибрат ва намунаи шахсӣ ба инкишофи шахсияти фарзандон ишора мекунанд. Стайнберг ба нақши фаъол ва дастгирии волидайн дар таҳсил ва рушди шахсият таъкид мекунад, ки ба он мусоидат мекунад, ки фарзандон худро бо эътимод ва муваффақият ҳис кунанд.

Пажӯҳишҳо нишон медиҳанд, ки тарбияи дуруст, ки бо эҳтиром ба ҳиссиёти кӯдакон, дастгирии онҳо ва таълимоти ахлоқӣ ҳамроҳ аст, кӯдаконро ба шахсиятҳои солим, боэҳтиром ва масъулиятшинос табдил медиҳад. Ин кӯдакон дар оянда метавонанд дар ҷомеа бо масъулият амал кунанд ва дар ҳамкории самаранок бо дигарон саҳм гиранд. Дар баробари ин, тарбияе, ки бо беэътиноӣ ё рафтори носаҳеҳ ҳамроҳ аст, метавонад шахсияти кӯдаконро нодуруст ташаккул диҳад. Ин метавонад боиси мушкилоти ахлоқӣ ва иҷтимоӣ гардад, ки кӯдакон дар муҳити оилавӣ ва иҷтимоии худ рӯбарӯ мешаванд. Аз ин рӯ, нақши волидайн дар тарбияи шахсияти фарзандон муҳим аст ва онҳо бояд ҳамеша бо масъулият ва ҷиддият ба ин вазифаи худ муносибат кунанд.

Волидайн ба сифати педагоги аввалин нақши муҳимро дар ташаккули тарбияи ахлоқӣ ва арзишҳои фарзандон мебозанд. Тадқиқоти Сюзан Пейдж (Susan Page) нишон медиҳанд, ки волидайн бо таъсири мустақим ва ғайримустақим дар ташаккули хислатҳои ахлоқӣ ва арзишҳои фарзандон иштирок мекунанд. Волидайн бо рафтори худ ва усулҳои тарбия, ки бо муҳаббат ва масъулият ҳамроҳ аст, метавонанд ба фарзандон арзишҳои ахлоқӣ ва иҷтимоиро омӯзонанд.

Профессор М. Давлатов яке аз олимони маъруф дар соҳаи педагогика ва психологияи тоҷик ба ҳисоб меравад. Ӯ дар осори худ ба масъалаи тарбияи ахлоқӣ ва ташаккули шахсияти фарзанд тавассути ибрат ва намунаи волидайн диққати махсус медиҳад. Дар тадқиқоти худ ӯ волидайнро ҳамчун педагоги аввалин мебинад, ки бо рафтор ва намунаи шахсии худ таъсири бузург ба шахсият ва ахлоқи фарзандон3 мерасонанд. Давлатов таъкид мекунад, ки нақши волидайн дар ташаккули арзишҳои ахлоқӣ ва эҳтироми шахсият хеле муҳим аст.

Қисмати муҳими тарбияи ахлоқӣ низ бо методҳои педагогии монанди тарзи «тарбияи интизомӣ» (disciplinary education) ва тарзи «интихоби натиҷавӣ» (result-oriented approach) алоқаманд аст. Тарзи тарбияи ахлоқӣ, ки бо назорати мақсаднок ва муҳаббати ошкоро бо фарзандон ҳамроҳ аст, кӯмак мерасонад, ки фарзандон арзишҳои ахлоқиро қабул кунанд ва онҳо ба рафтори иҷтимоӣ ва ахлоқӣ таълим гиранд.

Рафтори волидайн на танҳо дар каломи онҳо, балки дар амалҳои ҳаррӯзаи онҳо таҷассум меёбад. Кӯдакон аз мушоҳидаи рафторҳои волидайн бештар таъсир мегиранд ва ба нусхабардорӣ аз онҳо шурӯъ мекунанд. Рафтори мусбати волидайн, ки бо эҳтиром, ростқавлӣ, саховатмандӣ ва масъулиятшиносӣ ҳамроҳ аст, намунаи хуб барои кӯдакон мешавад. Ин рафторҳо метавонанд фарзандонро ба самти ахлоқии дуруст ҳидоят кунанд.

Дар баробари ин, рафторҳои манфии волидайн низ метавонанд ба фарзандон таъсири манфӣ расонанд. Агар волидайн дар рафторашон масъулиятшинос набошанд ё бо дигарон муносибати бад дошта бошанд, кӯдакон метавонанд ин амалҳоро нусхабардорӣ кунанд. Бинобар ин, муҳим аст, ки волидайн ҳамеша бо рафтори намунавии худ боқӣ монанд, то ки кӯдакон низ ба рафтори онҳо пайравӣ кунанд.

Кӯдакон аз волидайн арзишҳои ахлоқӣ ва рафтори иҷтимоиро меомӯзанд.

Ташаккули арзишҳои ахлоқӣ ва иҷтимоӣ дар кӯдакон аз муҳити оилавӣ оғоз меёбад, ки дар ин раванд волидайн ҳамчун сарчашмаи асосӣ амал мекунанд. Арзишҳо ин маҷмӯи меъёрҳо ва қоидаҳо мебошанд, ки рафтори одамонро дар ҷомеа муайян мекунанд. Ин арзишҳо на танҳо дар доираи муносибатҳои шахсӣ, балки дар тамоми фаъолиятҳои иҷтимоии инсон аҳамияти хоса доранд.

Доктори илмҳои психологӣ Сабоҳат Бобоҷонова дар кори худ ба таҳқиқоти психологии оила ва тарбия дар Тоҷикистон диққати махсус медиҳад. Дар як қатор тадқиқотҳояш дар мавриди "Психологияи оила" ва «Ибрати волидайн ҳамчун модели шахсиятсозӣ» (2020), Бобоҷонова нишон медиҳад, ки чӣ гуна ибрат ва намунаи шахсӣ метавонад ба ташаккули ахлоқи фарзандон таъсир расонад. Ба гуфтаи ӯ, муҳити оилавӣ ва нақши шахсӣ ва ахлоқии волидайн дар ташаккули қобилиятҳои иҷтимоии кӯдакон нақши асосӣ доранд.

Волидайн бо рафтор ва муносибатҳои худ метавонанд кӯдаконро ба самтҳои ахлоқӣ ва иҷтимоии дуруст ҳидоят кунанд. Ин самтҳо, ки дар муҳити оила ба вуҷуд меоянд, ба фарзандон кӯмак мекунанд, ки дар зиндагӣ бо масъулият, эҳтиром ба дигарон ва ахлоқи дуруст амал кунанд. Таҳқиқотҳои навтарини равоншиносӣ нишон медиҳанд, ки кӯдакон бештар аз волидайн меъёрҳои ахлоқиро омӯхта, онҳоро ҳамчун асос барои ташаккули шахсияти худ истифода мебаранд.

Дар ин ҷода, мо барои беҳтар намудани таъсири намуна ва ибрати волидайн “Модели ибрати пешрафтаи волидайн дар таълим ва тарбия”-ро пешниҳод мекунем.

Волидайн ҳамчун аввалин ва муҳимтарин манбаи тарбияи фарзандон нақши ҳалкунанда доранд. Модели ибрати пешрафтаи волидайн ба таъсири бевосита ва ғайримустақими онҳо дар раванди тарбия ва таълим асос меёбад, ки аз фаъолияти рӯзмарра ва муносибатҳояшон ташаккул меёбад.

Яке аз ҷанбаҳои муҳим дар модели ибрати пешрафтаи волидайн ахлоқ ва арзишҳо ба ҳисоб мераванд. Кӯдакон дар муҳити оила арзишҳоеро фаро мегиранд, ки волидайн дар муносибат бо дигарон нишон медиҳанд. Ба таври назаррас, кӯдакон рафтори волидайнро нусхабардорӣ мекунанд.

Дар модели ибрати пешрафтаи волидайн, рафтор ва тарзи муносибати онҳо ба таҳсил ва худинкишоф ӣ аҳамияти махсус дорад. Агар волидайн ба таҳсил аҳамият 4 диҳанд ва кӯдакони худро барои пайваста омӯхтан ва инкишоф додан ҳавасманд кунанд, кӯдакон ин модели ибратро пайравӣ мекунанд. Муҳим он аст, ки волидайн ба омӯзиш ва таҳсил таваҷҷуҳ зоҳир кунанд, зеро таъсири онҳо дар ташаккули фарзандон на танҳо дар синни хурдӣ, балки дар тамоми марҳалаҳои рушди шахсият муҳим аст. Масалан, вақте волидайн китоб мехонанд ё фаъолияти омӯзишӣ мекунанд, фарзандон аз онҳо омӯзиш мегиранд ва ба ин рафтор пайравӣ мекунанд.

Волидайн ҳамчун ибрати ахлоқӣ инчунин дар муносибат ва эҳтироми одамони дигар барои фарзандон намунаи ибрат мешаванд. Тарзи муносибати волидайн бо дигарон, новобаста аз шароити иҷтимоӣ ё иқтисодӣ, барои ташаккули муносибати ахлоқии фарзандон таъсири амиқ дорад. Муносибатҳои муҳити оилавӣ дар рафтор ва муносибатҳои ояндаи фарзандон нақши бузург доранд. Волидайн, ки бо меҳрубонӣ, ҳамдардӣ ва эҳтиром бо атрофиён муносибат мекунанд, фарзандони онҳоро бо ҳамин арзишҳо тарбия медиҳанд.

Таҳқиқоти пешрафтаи педагогӣ ва равонӣ нишон медиҳанд, ки намунаи ибрати пешрафтаи волидайн дар ташаккули масъулият ва интизом дар кӯдакон аҳамияти бузург дорад. Волидайн, ки масъулиятшинос ҳастанд ва интизомро дар ҳаёти худ риоя мекунанд, ин рафторро ба фарзандони худ интиқол медиҳанд.

Ҳамин тавр, ба андешаи мо, модели ибрати пешрафтаи волидайн дар таълим ва тарбия, дар ташаккул ва рушди шахсият, ахлоқ ва интизоми фарзандон нақши калидӣ мебозад. Муносибати волидайн ба таълим, ахлоқ ва муносибат бо дигарон дар ташаккули шахсият ва арзишҳои фарзандон таъсири амиқ мегузорад. Бо нишон додани ибрати мусбат дар ҳаёти рӯзмарра, волидайн метавонанд фарзандонашонро барои зиндагии комёб ва боарзиш омода созанд.

Дар хулоса ҳаминро қайд карданием, ки тарбияи фарзандони хурдсоли мактабӣ, махсусан аз лиҳози таъсири ибрати шахсии волидайн, яке аз муҳимтарин омилҳои ташаккули шахсият ва ахлоқи кӯдакон аст. Волидайн дар тамоми раванди инкишофи шахсияти фарзандон ҳамчун намунаи аввалин ва доимии тарбиявӣ амал мекунанд. Мо дида баромадем, ки волидайн бо рафтори худ, ки кӯдакон онро пайгирӣ ва нусхабардорӣ мекунанд, бевосита дар ташаккули шахсияти фарзандон нақши асосӣ мебозанд. Муҳимтарин омилҳои таъсири ибрат инҳо мебошанд:

- Ахлоқ ва арзишҳо : Кӯдакон бештар аз амалҳои воқеии волидайн таълим мегиранд ва арзишҳои ахлоқиро аз онҳо меомӯзанд. Рафтори волидайн барои кӯдакон намуна ва модели ибратӣ мегардад, ки онҳо дар оянда пайравӣ мекунанд.

- Пешбурди таҳсил ва худинкишофӣ: Волидайн, ки ба таҳсил ва омӯзиш таваҷҷуҳ зоҳир мекунанд, ин равишро ба фарзандони худ интиқол медиҳанд ва онҳоро барои инкишофи шахсӣ ҳавасманд месозанд.

- Муносибат ҳо ва э ҳтиром ба дигарон: Волидайн бо муносибати ахлоқӣ ва эҳтиром ба дигарон намунаи ибрат барои фарзандон мешаванд, ки онҳо ин рафторро дар муҳити иҷтимоии худ такрор мекунанд.

- Масъулият ва интизом: Бо нишон додани масъулиятшиносӣ ва интизом дар рафтор, волидайн кӯдакони худро дар роҳи ташаккули масъулиятпазирӣ ва интизоми шахсӣ ҳидоят мекунанд.

Ҳамин тариқ, волидайн на танҳо ҳамчун тарбиятгар, балки ҳамчун модели ибратомӯзи доимӣ ва муассир амал мекунанд.

Барои таҳкими тарбияи ахлоқӣ ва иҷтимоии фарзандон ва беҳтар кардани намунаи ибратомӯзии волидайн, пешни ҳод ҳо ва тавсия ҳои зеринро метавон истифода бурд:

1. Рафтори мутобиқ бо суханҳо: Волидайн бояд кӯшиш кунанд, ки рафторашон ба гуфтаҳои онҳо мувофиқат кунад. Кӯдакон одатан ба амалҳо бештар назар мекунанд, бинобар ин, мувофиқати рафтор ва калом нақши муҳим мебозад.

2. Таваҷҷуҳ ба таълим ва худинкишофӣ: Волидайн бояд ҳамеша кӯшиш кунанд, ки барои таҳсил ва омӯзиши пайваста намунаи ибрат бошанд. Бо нишон додани аҳамияти таҳсил ва омӯзиши доимӣ, онҳо фарзандони худро барои омӯзиш ва рушд ҳавасманд мекунанд.

3. Муносибати эҳтиромона ва ҳамдардӣ ба дигарон : Бо нишон додани эҳтиром ва ҳамдардӣ дар муносибат бо дигарон, волидайн метавонанд фарзандони худро барои инкишофи эҳсоси ҳамдардӣ ва эҳтиром ба ҷомеа ҳидоят кунанд. Ин яке аз ҷанбаҳои муҳим дар ташаккули шахсияти ахлоқӣ мебошад.

4. Масъулият ва интизом: Волидайн бояд кӯдаконро дар амалҳои рӯзмарраи худ ба интизом ва масъулиятшиносӣ таълим диҳанд. Бо нишон додани рафтори масъулиятнок ва интизомнок, онҳо кӯдакони худро барои татбиқи ҳамин арзишҳо дар зиндагӣ омода мекунанд.

5. Муҳити тарбиявии мусбӣ: Муҳити оилавӣ бояд ҷойи ором ва мусбат барои рушди ахлоқӣ ва иҷтимоии кӯдакон бошад. Волидайн бояд кӯшиш кунанд, ки муҳити оилавиро бо муҳаббат, дастгирӣ ва эҳтиром пурра кунанд, то ки кӯдакон ин арзишҳоро дар рафтори худ инкишоф диҳанд.

Дар маҷмӯъ, волидайн метавонанд дар рушди шахсият ва ахлоқи фарзандон бо ибратомӯзӣ ва рафтори дуруст таъсири бузург гузоранд. Тарбияи мусбат, муносибати ахлоқӣ ва омӯзиши пайваста ҳама якҷоя ба тарбияи фарзандон ҳамчун аъзоёни боарзиши ҷомеа мусоидат мекунанд.