Зеҳн
ЗЕ

Зеҳн

1 пайгир · аз 15 июли 2026 дар Зеҳн

ДУ КАЛИМА

Ду калимае ҳаст, ки дар забон сабук, дар тарозӯ вазнин ва дар назди Ҳақ Таъоло маҳбубанд. Он ду калима инҳоянд: «Субҳоналлоҳи ва биҳамдиҳӣ, субҳоналлоҳил ъазим».

0

ҲАЁИ ҲАҚИҚӢ

Аз Ибни Масъуд (р) ривоят аст, ки Расули Худо (с) фармуд: «Аз Худованд ба сурати шоиста ҳаё кунед! Мо гуфтем: — Алҳамдулиллоҳ, ки мо аз Худо ҳаё дорем. Пас Расулуллоҳ (с) чунин фармуд: — Ҳар қадар тавонед, назди Худованд боҳаё бошед. Ҳар касе аз Худо ба сурати шоиста ҳаё мекунад, бигзор сарашро ва ҳар он чиро ки дар сар дорад; меъдаашро ва ҳар он чиро ки ба меъдааш мефиристад, таҳти назорат бигирад ва маргро ҳамеша дар хотир нигоҳ дорад. Ҳар касе охиратро талаб дорад, ба зебоиҳои фонии ин дунё дил намебандад. Ҳар касе чунин амал кунад, ҳамоно ӯ аз Худо ба таври шоиста ҳаё кардааст».

0

ХУДОИ МАН КӢ МЕШАВАД?

Дар замони ҷоҳилият Болӣ ном бутпарасте зиндагӣ мекард. Ӯ бути маҳбубе дошт, ки онро ҳамеша ҳамроҳаш мегирифт ва дар назди дӯстон бо он буташ ифтихор менамуд. Қабл аз набарду муҳорибаҳо ва дар ҳама кору пайкор ба он бут саҷда оварда, дуову тазарруъ мекард. Рӯзе Болӣ ба ҷойе азми сафар намуд. Ӯ тамоми ашёву анҷомашро ба болои маркаб бор карда, дар садри онҳо бутро гузошт ва умед мекард, ки дар ин сурат аз балову хатарҳо дар амон хоҳад буд. Дар аснои сафар пойи маркаб баногоҳ лағжиду бут аз боло ба замин афтода, дарҳам шикаст. Болӣ ба бут нигаристу гуфт: — Ман туро барои он бо худ гирифтам, ки маро аз балову офатҳо нигаҳ бидорӣ. Вале мебинам, ки ҳатто худатро муҳофизат карда наметавонӣ. Пас аз ин суханҳо Болӣ бутро як сӯ ҳаво дода, ба назди Паёмбари Худо (с) омад ва воқеаро баён карду гуфт: — Эй Муҳаммад, акнун ки ман аз бутпарастӣ рӯй гардонидам, Худои ман кӣ мешавад? Расули Акрам (с) фармуд: — Эй Болӣ, ман Худое дорам, ки ҳам дар дунё ва ҳам дар охират балову мусибатҳоро аз сари бандагонаш рафъ намуда, барояшон неъматҳои фаровон медиҳад ва онҳоро сазовори ҷамоли баркамоли Худ мегардонад. Бо шунидани ин суханон Болӣ гуфт: — Эй Расули Худо! Ман бо чӣ қимате метавонам ба Худои ту бирасам ва бандаи Ӯ бошам? Паёмбари Худо (с) фармуд: — Эй Болӣ! Худои ман аз он чӣ ту мегӯӣ, муназзаҳ аст. Ҳар касе калимаи шаҳодат арза кунад, мусулмон мешавад. Ту низ калимаи шаҳодат бигӯ, то аз ҷумлаи муъминон бошӣ! Болӣ аз сидқи дил калимаи шаҳодат ба забон овард ва «Ашҳаду анло илоҳа иллаллоҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу» гӯён мусулмон шуд.

0

ЯГОНА МАЪБУДИ БАРҲАҚ

Дар Маккаи Мукаррама Ҳасин ибни Имрон ном бутпарасте умр ба сар мебурд. Боре дар суҳбати Расули Худо (с) ширкат намуд ва Ҳабиби Худо (с) аз ӯ пурсид: — Эй Ҳасин! Ту чанд Худоро мепарастӣ? Ӯ гуфт: — Даҳ Худоро мепарастам. Расули Худо (с) пурсид: — Онҳо дар куҷоанд? Гуфт: — Яке дар осмон ва нуҳтои дигар дар замин. Расулуллоҳ (с) боз пурсид: — Агар эҳтиёҷе пеш ояд, аз кадоме мадад металабӣ? Гуфт: — Аз Ҳамоне, ки дар осмон аст! Пас Расулуллоҳ (с) фармуд: — Эй Ҳасин, он нуҳ маъбуди дигарро тарк намо ва Худованди Ягонаеро ибодат бикун, ки тамоми эҳтиёҷоти туро рафъ ва балоҳои ба сарат меомадаро дафъ месозад. Беҳтар ин аст, ки танҳо Ӯро парастиш намоӣ.

0

ПАНОҲ МЕБАРАМ БА ХУДОВАНД АЗ ШАРРИ ШАЙТОН

Расули Худо (с) фармуд: — Замоне мерасад, ки инсонҳо чунин мепурсанд: «Маълум аст, ки ҳамаи ҳастиро Худо офарид, пас худи Худоро кӣ офарид?» Ҳангоми шунидани чунин сухан, бигӯед: «Ӯ Худои Ягона аст. Ӯ Самад (Бениёз) аст. Ҳама ба Ӯ муҳтоҷанд, аммо Ӯ ба касе эҳтиёҷ надорад. На зодааст ва на зодашуда аст. Ҳеҷ касе Ӯро ҳамто нест». Сипас ба ҷониби чап се маротиба туф карда, бигӯед: «Аъузу биллоҳи минаш-шайтонир-раҷим» ва бад-ин васила аз шарри шайтон ба Худованд паноҳ бубаред».

0

БА МОНАНДИ ДИДАНИ МОҲ

Аз Ҷобир ибни Абдуллоҳ (р) ривоят аст, ки гуфт: «Боре Расули Худо (с) моҳи пурраро дид ва фармуд: — Офаридаҳои Худоро тафаккур кунед, аммо дар мавриди Зоти Ӯ андеша накунед, зеро шумо чунин тавоне надоред. Аммо дар биҳишт ҷамоли Худоро ба монанди дидани ин моҳ хоҳед дид ва аз тамошои ҷамолаш ба танг намеоед. Аз аҳли биҳишт касоне, ки дар назди Худо аз ҳама бештар соҳиби иззатанд, субҳу шом ба ҷамоли Парвардигор мушарраф мегарданд. Сипас Паёмбари Худо (с) ин оятро хонд: «Дар он рӯз як пора рӯйҳо тоза мебошанд, ки ба сӯйи Парвардигори худ назаркунандаанд» (Сураи Қиёмат, 75/22—23).

0

ЧУН БИПУРСАНД

Асҳоб аз Расули Акрам (с) пурсиданд: — Худованд аз мо дур аст ё наздик? Агар ба мо наздик бошад, бо овози паст дуо кунем ва агар дур бошад, бо овози баланд дуо кунем. Пас ин оят нозил шуд: «Ва чун бандагони Ман дар бораи Ман туро бипурсанд — пас ҳамоно Ман наздикам, дуои дуокунандагонро — чун дуо кунанд — қабул мекунам. Пас бояд ки онҳо барои Ман фармонбардорӣ кунанд ва бояд ки ба ман бигараванд, то бошад ки роҳ ёбанд» (Сураи Бақара, 2/186).

0
ДунёЗеҳн26 рӯз пеш

ЧАШМОНИ НИГАРОН

Рӯзе яке аз подшоҳони Хуросон Маҳмуди Сабуктегинро дар хоб дид. Тамоми бадани ӯ пӯсида, ба хок табдил ёфта буд, ба ҷуз чашмонаш, ки ҳанӯз дар чашмхонаҳояшон ҳаракат мекарданд ва ба ҳар тараф менигаристанд. Подшоҳ аз дидани ин хоби аҷиб дар ҳайрат монд ва аз донишмандону ҳакимон хост, ки онро таъбир кунанд. Аммо ҳеҷ яке аз онҳо натавонист маънои ин хобро шарҳ диҳад. Ниҳоят, дарвеше ба назди подшоҳ омад, бо эҳтиром таъзим кард ва гуфт: — Маҳмуди Сабуктегин ҳанӯз ҳам нигарон аст, ки мулку подшоҳии ӯ ба дасти дигарон гузаштааст. Шеър Бас номвар ба зери замин дафн кардаанд, К-аз ҳастияш ба рӯи замин бар нишон намонд. В-он пирлошаро, ки супурданд зери хок, Хокаш чунон бихӯрд, к-аз ӯ устухон намонд. Зиндаст номи фаррухи Нӯшинравон ба хайр, Гарчи басе гузашт, ки Нӯшинравон намонд. Хайре кун, эй фалону ғанимат шумор умр, З-он пештар, ки бонг барояд: «Фалон намонд!» --- Маънои шеър Чӣ бисёр одамони номдору машҳурро дар зери хок дафн кардаанд, ки имрӯз аз вуҷуди онҳо дар рӯи замин ҳеҷ нишоне боқӣ намондааст. Чӣ бисёр ҷасадҳоеро ба хок супурдаанд, ки бо гузашти замон ҳатто устухонҳояшон низ пӯсида, нобуд шудаанд. Аммо номи неки Нӯшинравони Одил ҳанӯз ҳам дар миёни мардум зинда аст, гарчанде аз марги ӯ асрҳои зиёд гузаштаанд. Пас, эй инсон, то зинда ҳастӣ, некӣ кун ва умри худро ғанимат бишумор, пеш аз он ки рӯзе мардум бигӯянд: «Фалонӣ ҳам аз дунё гузашт!» Шарҳи вожаҳо Мулук — подшоҳон, ҳокимон. Маҳмуди Сабуктегин — Султон Маҳмуди Ғазнавӣ, яке аз подшоҳони машҳури давлати Ғазнавиён. Соири ҳукамо — дигар донишмандон ва ҳакимон. Таъвил — таъбир ва шарҳи маънои хоб. Дарвеш — шахси порсо ва дилканда аз сарвату мансаб. Мулк — сарзамин, мамлакат ва подшоҳӣ. Номвар — шахси машҳур ва номдор. Пирлоша — ҷасади фарсуда ва пӯсида. Фаррух — муборак, некбахт ва хуҷаста. Нӯшинравон — Хусрави Анӯшервон, подшоҳи Сосонӣ, ки дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ ҳамчун рамзи адолат ёд мешавад. Ғанимат шуморидан — қадр кардан ва аз фурсат дуруст истифода бурдан. Панди ҳикоят Ин ҳикоят аз китоби «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ буда, ба гузарандагии умр, бебақоии қудрат ва арзиши номи нек ишора мекунад. Инсон ҳар қадар сарватманду тавоно бошад, рӯзе аз ин ҷаҳон меравад. Молу мулк ва мансаб ба дигарон мегузаранд, аммо номи нек ва корҳои шоистаи ӯ метавонанд солҳои зиёд дар хотираи мардум боқӣ монанд. Пас, то фурсат ҳаст, бояд некӣ кард, зеро умр гузаранда аст, вале осори неки инсон метавонад баъд аз маргаш ҳам боқӣ бимонад.

0

АЗ ТУХМИ МУРҒ ТО ШУТУРДУЗДӢ

Дар замонҳои қадим модару писаре зиндагӣ мекарданд. Писарак ҳанӯз хурдсол буд, ки рӯзе аз хонаи ҳамсоя як тухми мурғ дуздид ва онро ба модараш овард. Модар, ба ҷойи он ки писарашро аз зиштии дуздӣ огоҳ кунад ва ӯро аз ин кори бад боздорад, тухмро аз дасташ гирифт ва чизе нагуфт. Писарак, ки аз модараш ҳеҷ сарзанише нашунид, гумон кард, ки дуздӣ кори баде нест. Чанд рӯз баъд аз ҳамон ҳамсоя як мурғ дуздид ва ба хона овард. Модараш ин дафъа низ ӯро аз кори нодурусташ бознадошт. Ҳамин тавр, писарак оҳиста-оҳиста ба дуздӣ одат кард. Солҳо гузаштанд ва ӯ ба ҷавони тануманду нотарсе табдил ёфт, ки дар тамоми шаҳр ҳамчун дузди машҳур шинохта мешуд. Дар он шаҳр подшоҳе ҳукмронӣ мекард, ки шутурони зиёде дошт. Дар миёни шутуронаш як шутури бисёр зебову гаронбаҳо буд, ки дар тамоми ҷаҳон ҳамто надошт. Рӯзе ҷавон аз назди шутурони подшоҳ мегузашт, ки чашмаш ба он шутури зебо афтод. Шутур ба ӯ чунон писанд омад, ки тасмим гирифт онро бидуздад. Ҷавон, ки дузди нотарсу ботаҷриба шуда буд, гумон мекард, ки ин дафъа низ ба осонӣ ба мақсадаш мерасад. Аммо намедонист, ки шутурони подшоҳро посбонони ҳушёр муҳофизат мекунанд. Шабона пинҳонӣ ба ҷойи нигоҳдории шутурон даромад ва хост шутури гаронбаҳоро бидуздад, вале посбонон ӯро дастгир карданд. Рӯзи дигар дуздро назди подшоҳ оварданд. Подшоҳ, ки аз дуздиҳои зиёди ҷавон ва шикоятҳои мардум огоҳ буд, фармон дод, ки ӯро ба дор овезанд. Ҳангоме ки ҷавонро ба назди дор оварданд, аз ӯ пурсиданд: — Оё пеш аз марг хоҳише дорӣ ё сухане ҳаст, ки мехоҳӣ бигӯӣ? Ҷавон гуфт: — Танҳо як хоҳиш дорам. Мехоҳам пеш аз марг модарамро бубинам. Бо фармони подшоҳ модари ҷавонро оварданд. Модар бо дидани писараш зор-зор гиря мекард. Ҷавон ба ӯ рӯ оварда гуфт: — Модарҷон! Ту барои ман бисёр заҳмат кашидаӣ. Маро калон кардаӣ ва ҳамеша дӯстам доштаӣ. Акнун, ки лаҳзаҳои охири умрам фаро расидаанд, мехоҳам барои қадрдонӣ аз заҳматҳоят забонатро бибӯсам. Модар, ки аз суханони писараш сахт мутаассир шуда буд, гирякунон забонашро берун овард, то писараш онро бибӯсад. Аммо ҷавон ногаҳон бо дандон забони модарашро сахт газид ва онро канд. Модар аз шиддати дард беҳуш шуд. Ҳамаи ҳозирон аз ин рафтори ваҳшиёна ба ҳайрат афтоданд. Подшоҳ бо хашм аз ҷавон пурсид: — Эй бераҳм! Чаро бо модарат, ки барои ту ин қадар заҳмат кашидааст, чунин рафтор кардӣ? Ҷавон ҷавоб дод: — Эй подшоҳ! Вақте ки ман ҳанӯз кӯдак будам, рӯзе аз хонаи ҳамсоя як тухми мурғ дуздида, ба модарам овардам. Агар ҳамон рӯз модарам маро аз ин кори бад бозмедошт ва мегуфт, ки дуздӣ гуноҳу хиёнат аст, шояд дигар ҳаргиз ба моли мардум дастдарозӣ намекардам. Ҷавон бо андӯҳ суханашро идома дод: — Аммо модарам хомӯш монд ва маро сарзаниш накард. Ман гумон кардам, ки дуздӣ айбе надорад. Баъд як мурғ дуздидам, сипас чизҳои дигарро. Оҳиста-оҳиста ба дуздӣ одат кардам ва ниҳоят ба шутурдуздӣ расидам. Акнун мебинед, ки оқибати корам ба куҷо кашид! — Агар модарам ҳамон рӯзи аввал маро аз дуздидани як тухми мурғ бозмедошт, шояд имрӯз ба чунин рӯзи сиёҳ гирифтор намешудам. --- Панди ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки одатҳои бад аксаран аз корҳои хурду ночиз оғоз меёбанд. Агар инсон дар оғоз аз кори нодуруст боздошта нашавад, мумкин аст оҳиста-оҳиста ба корҳои бадтар даст занад. Падару модар бояд фарзандони худро аз хурдсолӣ ба ростқавлӣ, поквиҷдонӣ ва эҳтироми ҳаққи дигарон тарбия кунанд. Меҳрубонӣ ба фарзанд маънои чашм пӯшидан аз хатоҳои ӯро надорад. Албатта, ҳар инсон барои рафтори худ низ масъул аст ва хатои фарзандро танҳо ба гардани падару модар гузоштан дуруст нест. Хатои хурдеро, ки имрӯз ислоҳ карданаш осон аст, набояд нодида гирифт, зеро фардо метавонад ба мушкили бузурге табдил ёбад.

0
ДунёЗеҳн26 рӯз пеш

ТАБ КАРДУ МУРД

Марде аз дунё гузашт ва писараш ба мотами ӯ нишаст. Рӯзҳои аввал ҳар касе, ки барои изҳори ҳамдардӣ ба хонааш меомад, аз сабаби марги падараш мепурсид. Писар низ аз оғози бемории падар то лаҳзаи вафоташро бо тамоми ҷузъиёт ва обу тоб нақл мекард. Суханаш чунон тӯл мекашид, ки агар меҳмон субҳ меомад, то нисфирӯзӣ суҳбат идома меёфт. Дар натиҷа, писар маҷбур мешуд меҳмонро ба хӯроки нисфирӯзӣ даъват кунад. Агар меҳмон баъд аз нисфирӯзӣ меомад, нақли писар то бегоҳ давом мекард ва ӯ ночор мешуд ба меҳмон хӯроки шом диҳад. Чанд нафар бекорхӯру муфтхӯр, ки аз ин одати писар хабар ёфтанд, фурсати муносибе пайдо карданд. Онҳо ҳар рӯз гурӯҳ-гурӯҳ ба хонаи ӯ мерафтанд: гурӯҳе пеш аз нисфирӯзӣ ва гурӯҳи дигар баъд аз нисфирӯзӣ. Ҳар бор бо изҳори ҳамдардӣ аз писар мепурсиданд: — Худо падаратро раҳмат кунад! Бечора ба чӣ беморӣ гирифтор шуд? Чӣ тавр аз дунё гузашт? Писар ҳам, мувофиқи одат, аз аввал то охир тамоми воқеаро бо обу тоб нақл мекард. Меҳмонони муфтхӯр бошанд, бо баҳонаи таслият гуфтан, ҳар рӯз дар хонаи ӯ хӯроки нисфирӯзӣ ё шом мехӯрданд. Ин ҳолат чанд муддат идома ёфт. Оқибат писар пай бурд, ки нақли дарозу муфассали беморӣ ва марги падараш на танҳо фоидае надорад, балки хароҷоти зиёдеро низ ба гарданаш мегузорад. Аз ҳамон рӯз тасмим гирифт, ки дигар суханро дароз накунад. Ҳар касе, ки барои таслият меомаду мепурсид: — Худо падаратро биёмурзад! Чӣ тавр аз дунё гузашт? Писар кӯтоҳу мухтасар ҷавоб медод: — Худо раҳматаш кунад, таб карду мурд! --- Панди ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки сухани дарозу зиёдатӣ на ҳамеша фоида дорад. Баъзан сухани кӯтоҳу бамаврид аз нақли тӯлониву бемаврид беҳтар аст. Ҳамчунин, инсон бояд ҳушёр бошад, зеро баъзе одамон метавонанд аз содагӣ ва меҳрубонии дигарон ба манфиати худ истифода баранд. Кам гӯю гузида гӯй чун дур, То з-андаки ту ҷаҳон шавад пур. Шарҳи вожаҳо Сӯгворӣ — мотам, андӯҳгин будан аз марги шахси наздик. Таслият — изҳори ҳамдардӣ ба шахси мотамзада. Бо обу тоб нақл кардан — воқеаро бо тафсилоти зиёд ва ба таври ҷолиб баён кардан. Риндон — дар ин ҳикоят ба маънои бекорхӯрон ва муфтхӯрон. Наҳор — хӯроки нисфирӯзӣ. Муфтхӯр — касе, ки бе меҳнат аз ҳисоби дигарон мехӯрад ё зиндагӣ мекунад. Маънои ибораи «Таб карду мурд»: Ин ибора ҳангоми нақли кӯтоҳу мухтасари воқеае истифода мешавад, ки шахс намехоҳад ё зарурат намебинад ҷузъиёти онро муфассал шарҳ диҳад.

0

ТАВБАИ ГУРГ МАРГ АСТ

Гурги пире буд, ки дар тӯли умраш ҳайвоноту парандагони зиёдеро хӯрда, ба ҷонварони дигар зарари фаровон расонда буд. Рӯзе тасмим гирифт, ки ба сарзамини дуре биравад, аз гуноҳҳои худ тавба кунад ва зиндагии наве оғоз намояд, то дигар ҳайвонот низ ӯро дӯст доранд. Бо ҳамин ният ба роҳ баромад. Пас аз тай кардани масофае гурусна шуд. Ба атроф нигарист ва асперо дид, ки дар марғзоре машғули чаридан буд. Гург назди асп рафта гуфт: — Эй асп, ман ният дорам ба сарзамини дуре биравам ва аз гуноҳҳои худ тавба кунам. Аммо ҳоло бисёр гуруснаам. Мехоҳам ту ҳам дар ин кори хайр ба ман ёрӣ расонӣ. Асп пурсид: — Ман чӣ гуна метавонам ба ту ёрӣ расонам? Гург гуфт: — Агар худро дар ин роҳи хайр қурбон кунӣ, ҳам ман аз гӯшти ту сер мешавам ва аз гуруснагӣ наҷот меёбам ва ҳам дигарон аз гӯшти ту мехӯранд. Ба ин тартиб, ту низ ба ҳамнавъони худ некӣ мекунӣ. Асп фаҳмид, ки гург ҳанӯз аз одатҳои пешинааш даст накашидааст. Барои наҷоти ҷони худ ба фикри ҳилае афтод ва гуфт: — Амаки гург! Ман омодаам дар ин кори хайр ширкат кунам ва худро қурбон созам. Аммо дарде дорам, ки солҳост маро азоб медиҳад. Аз ту хоҳиш мекунам, ки аввал дардамро табобат кунӣ, баъд маро қурбон созӣ. Гург гуфт: — Дардат чист? Бигӯ, ҳатман чорае меёбам! Агар худам натавонам, назди рӯбоҳ меравам, то дарди туро табобат кунад. Асп гуфт: — Чанд сол пеш назди наълбанди нодоне рафтам, то сумҳоямро наъл занад. Аммо ӯ наълро нодуруст зада, мехро ба гӯшти поям халонд. Аз ҳамон рӯз ин дард маро азоб медиҳад. Аз ту хоҳиш мекунам, ки наздиктар биёӣ ва захми поямро бубинӣ. Гург гуфт: — Бисёр хуб, поятро баланд кун, то бубинам. Асп пои ақибашро баланд кард. Ҳамин ки гург сарашро наздик овард, асп бо тамоми қувват ба сари ӯ лагади сахте зад. Гург аз зарбаи лагад ба замин афтод ва дар ҳоли ҷон додан бо худ гуфт: — Эй гурги нодон! На падарат наълбанд буд, на модарат! Пас, туро чӣ ба наълбандӣ?! Асп, ки аз чанги гург наҷот ёфта буд, аз шодӣ ба рақс даромад ва ба гург гуфт: — Тавбаи гург марг аст! --- Панди ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки танҳо бо сухан ва ваъда инсон некӯкор намешавад. Агар касе иддао кунад, ки аз корҳои бади худ даст кашидааст, аммо рафтораш ҳамоно мисли пештара бошад, сухани ӯ эътимодбахш нест. Тавбаи ҳақиқӣ танҳо бо забон нест, балки бо пушаймонӣ, тарки кори бад ва ислоҳи рафтор собит мешавад. Мақоли «Тавбаи гург марг аст» дар бораи касоне гуфта мешавад, ки пайваста ваъдаи ислоҳ шудан медиҳанд, вале аз одатҳои бади худ даст намекашанд.

0

МОҲИГИР ВА САЙЁҲ

Рӯзе сайёҳе ба Мексика сафар кард ва дар яке аз деҳаҳои соҳилӣ моҳигиреро дид. Ӯ хост бо моҳигир ҳамсуҳбат шавад ва аз вай пурсид: — Шумо ҳар рӯз чанд соатро ба моҳигирӣ сарф мекунед? Моҳигир ҷавоб дод: — Чандон зиёд не, ҳамагӣ чанд соат. Сайёҳ пурсид: — Чаро вақти бештар сарф намекунед, то моҳии зиёдтар сайд кунед? Моҳигир гуфт: — Ҳамин миқдор моҳӣ барои таъмини эҳтиёҷоти оилаам кофист. Ба сайди бештар ниёз надорам. Сайёҳ боз пурсид: — Пас, боқимондаи рӯзатонро чӣ гуна мегузаронед? Моҳигир бо табассум ҷавоб дод: — Ба хона бармегардам, каме истироҳат мекунам, бо фарзандонам бозӣ мекунам ва ҳамроҳи ҳамсарам хӯрок мепазам. Бегоҳиҳо ба дидори дӯстонамон меравем, суҳбат мекунем, механдем, суруд мехонем ва аз зиндагӣ лаззат мебарем. Сайёҳ сухани моҳигирро бурида гуфт: — Ман соҳиби дараҷаи илмӣ ҳастам ва дар Донишгоҳи Ҳарвард кор мекунам. Метавонам ба шумо маслиҳати муфиде диҳам. Шумо бояд ҳар рӯз бештар моҳидорӣ кунед. Моҳиҳои зиёдатиро фурӯшед ва аз ҳисоби даромади он маблағ ҷамъ кунед. Сипас, барои худ як киштии моҳигирии калонтар бихаред. Моҳигир пурсид: — Баъд чӣ мешавад? Сайёҳ бо шавқ ҷавоб дод: — Бо киштии калонтар моҳии бештар сайд мекунед ва даромадатон зиёд мешавад. Баъд метавонед киштиҳои дигар бихаред ва тадриҷан соҳиби якчанд киштии моҳигирӣ шавед. Ба ҷойи он ки моҳиро ба миёнаравҳо фурӯшед, мустақиман бо корхонаҳои коркарди моҳӣ шартнома мебандед. Ҳатто метавонед корхонаи шахсии худро таъсис диҳед. Сайёҳ суханашро идома дод: — Баъдан метавонед ин деҳаи хурдро тарк карда, ба Мехико, Лос-Анҷелес ё ҳатто Ню-Йорк кӯчед. Аз он ҷо тиҷорати худро боз ҳам васеъ мекунед ва ба як соҳибкори бузург табдил меёбед. Моҳигир пурсид: — Барои расидан ба ин ҳама муваффақият чанд сол лозим мешавад? Сайёҳ ҷавоб дод: — Тақрибан бист ё бисту панҷ сол. Моҳигир боз пурсид: — Хуб, баъд аз ин чӣ мешавад? Сайёҳ бо табассум гуфт: — Вақте ки тиҷорататон хеле рушд мекунад, метавонед саҳмияҳои ширкати худро фурӯшед ва миллионҳо доллар ба даст оред! Моҳигир бо тааҷҷуб пурсид: — Миллионҳо доллар?! Аҷиб! Пас, баъд аз он чӣ кор мекунам? Сайёҳ бо хушҳолӣ ҷавоб дод: — Он гоҳ метавонед аз кор даст кашед ва ба нафақа бароед. Ба як деҳаи орому зебои соҳилӣ кӯчида, зиндагии осудаеро оғоз мекунед. Ҳар рӯз то дер мехобед, бо фарзандонатон бозӣ мекунед, бо ҳамсаратон хӯрок мехӯред ва бегоҳиҳо ба дидори дӯстонатон меравед. Якҷоя механдед, суруд мехонед ва аз зиндагӣ лаззат мебаред. Моҳигир лаҳзае ба сайёҳ нигарист ва бо табассум гуфт: — Аз маслиҳататон бисёр миннатдорам! Аммо магар ман ҳоло ҳамин гуна зиндагӣ надорам? Ман аллакай бо фарзандонам бозӣ мекунам, бо ҳамсарам вақт мегузаронам, бо дӯстонам хушҳолӣ мекунам ва аз зиндагии худ розӣ ҳастам. Пас, чаро бояд бисту панҷ соли умрамро бо заҳмату ташвиш сипарӣ кунам, то дар охир ба ҳамон зиндагие бирасам, ки имрӯз дорам? Сайёҳ аз шунидани ин суханон хомӯш монд. --- Панди ҳикоят Бисёр вақт инсон тамоми умри худро барои ба даст овардани сарвату муваффақият сарф мекунад, то рӯзе ба оромишу хушбахтӣ бирасад. Аммо гоҳе дар ин талошҳо фаромӯш мекунад, ки хушбахтие, ки дар оянда меҷӯяд, шояд аллакай дар зиндагии имрӯзааш вуҷуд дошта бошад. Сарвату муваффақият арзишманданд, аммо набояд барои ба даст овардани онҳо он чизҳоеро қурбон кунем, ки зиндагиро зебо ва пурмаъно месозанд. Ҳадафи зиндагӣ танҳо бештар кор кардан ва бештар пул ба даст овардан нест, балки дуруст истифода бурдани умр, қадр кардани наздикон ва эҳсоси қаноатмандӣ аз зиндагӣ низ ҳаст.

0

СУЛТОН САНҶАР ВА РУБОИИ ФАРИДИ КОТИБ

Ҳангоме ки Султон Санҷар бо мақсади забт кардани сарзаминҳои Мовароуннаҳр ба роҳ баромад, ҳамаи хонҳо бо ҳам иттифоқ баста, дар саҳрои Насаф ба лашкари ӯ ҳуҷум карданд. Дар ин муҳориба Султон Санҷар шикаст хӯрд. Вақте ки султон ба соҳили дарёи Ҷайҳун расид, бисёр ғамгин ва андӯҳгин буд. Фариди котиб, ки аз шогирдони Анварӣ ва марди шоиру донишманд буд, дар он лашкар ҳузур дошт. Ӯ дар назди султон истода буд, ки султон ба вай рӯ оварда, фармуд: — Эй Фарид, дидӣ, ки чӣ гуна ба ман чашми бад расид? Акнун дар бораи ин воқеа бадеҳатан рубоие бигӯй, то бори ғаму андӯҳ аз дилам сабук шавад. Фарид дарҳол ин рубоиро суруд: Рубоӣ Шоҳо, зи синони ту ҷаҳоне шуд рост, Теғи ту чиҳил сол зи аъдо кин хост. Гар чашми баде расид, он ҳам зи қазост, К-он кас, ки ба як ҳол бимондаст, Худост. Ин рубоӣ ба Султон Санҷар тасаллии бузурге бахшид ва боиси оромиши хотири ӯ гардид. Султон аз суханони Фарид бисёр хушнуд шуд ва ба ӯ мукофоти фаровон дод. --- Шарҳи вожаҳо: Мовароуннаҳр — сарзамини таърихии Осиёи Марказӣ, асосан миёни дарёҳои Ому ва Сир. Насаф — номи қадимии шаҳри Қаршӣ дар Ӯзбекистони имрӯза. Ҷайҳун — номи қадимии дарёи Ому. Малул ва маҳзун — ғамгин ва андӯҳгин. Бадеҳа — шеъре, ки шоир бе омодагии пешакӣ, дарҳол эҷод мекунад. Синон — нӯги найза. Аъдо — душманон. Қазо — тақдир, ҳукми илоҳӣ. Сила — ҳадя ё мукофоте, ки ба шоир ё донишманд дода мешавад. Панди ҳикоят: Дар зиндагӣ пирӯзиву шикаст, шодиву ғам ва комёбиву нокомӣ ҳамеша яксон намемонанд. Ҳеҷ ҳолате дар ин ҷаҳон ҷовидонӣ нест. Танҳо Худованд аст, ки тағйир намеёбад. Инсон набояд аз пирӯзӣ мағрур ва аз шикаст ноумед гардад.

0

ТАВАККУЛ БА ХУДО

Рӯзе зиндиқе* аз Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) пурсид: — Чӣ далеле ҳаст, ки ин ҷаҳон офаридгор дорад? Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) фармуд: — Оё боре ба киштӣ савор шудаӣ? Гуфт: — Бале! Имом пурсид: — Оё боре дар баҳр ба хатар дучор шудаӣ? Зиндиқ гуфт: — Боре ба киштӣ савор шуда будам. Ногоҳ киштӣ шикаст ва ман ба тахтапорае часпидам. Мавҷи баланде бархост ва маро аз он тахтапора ҷудо кард. Дар миёни баҳри бекарон танҳо мондам. Ногаҳон мавҷи сахте бархост ва маро ба соҳил андохт. Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) фармуд: — Ҳангоме ки дар киштӣ будӣ, ба киштӣ эътимод доштӣ. Вақте ки киштӣ шикаст ва ба тахтапора часпидӣ, умедат ба он тахтапора буд. Аммо ҳангоме ки аз тахтапора ҷудо шудӣ ва дар миёни баҳр танҳо мондӣ, ба кӣ умед доштӣ? Зиндиқ хомӯш монд. Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) фармуд: — Офаридгори ту ҳамон Зотест, ки дар он лаҳзаи ноумедӣ ба Ӯ рӯ оварда будӣ. Ту дар он ҳолат ба фазлу раҳмати Ӯ умед баста будӣ. Зиндиқ бо шунидани ин суханон бедиранг имон овард ва ба шарафи ислом мушарраф гардид. --- Шарҳи вожаҳо: Таваккул — ба Худованд эътимод кардан, дар баробари анҷом додани кӯшишҳои зарурӣ ба Ӯ умед бастан. Зиндиқ — истилоҳи таърихӣ барои шахсе, ки ба ақидаҳои динии пазируфташуда мухолифат мекард ё онҳоро инкор менамуд. Сонеъ — созанда, офаридгор. Панди ҳикоят: Ин ҳикоят таъкид мекунад, ки инсон дар лаҳзаҳои сахтӣ ва нотавонӣ ба Худованд рӯ меорад ва ба раҳмати Ӯ умед мебандад. Таваккул маънои даст кашидан аз кӯшишро надорад, балки эътимод ба Худованд дар баробари талошу чораҷӯиро ифода мекунад.

0

ПИСАРЕ, КИ САГ ШУД

Яке аз бузургон рӯзе дар масҷиде рафт, то ду ракъат намоз бигузорад ва замоне бо муноҷот бо Худо бипардозад. Дар масҷид иддае аз кӯдакони мадрасае буданд. Иттифоқро вақти нон хӯрдани кӯдакон буду ду кӯдак ба наздики он бузург нишаста буданд: яке писари сарватманде буду дигаре писари шахси фақире ва ду зарф дар ҷулуи онҳо буд. Дар зарфи писари сарватманд нону ҳалво буд ва дар занбили он дигаре нони холӣ. Писари сарватманд нону ҳалво мехӯрд ва писари фақир аз ӯ миқдоре ҳалво хост. Писари сарватманд гуфт: – Агар туро миқдоре ҳалво бидиҳам, саги ман мешавӣ? Гуфт: – Бошад! Гуфт: – Порс (бонги саг, ав-ав) кун, то туро ҳалво бидиҳам. Он бечора садои саг даровард ва писари сарватманд ҳалво ба ӯ дод. Ва ин кор чандин мартаба анҷом гирифт. Ва он шахси бузург дар эшон наззора мекарду мегирист. Шахсе аз ӯ пурсид: – Эй бузург, туро чӣ расид, ки гирён шудӣ? Гуфт: – Нигоҳ кунед, ки шикампарастӣ ва қаноат накардан ба мардум чӣ мекунад? Чӣ мешуд, агар он кӯдак ба нони хушки худ  қонеъ мешуду тамаъи ҳалвои он кӯдакро намекард, то саги одаме ҳамчун худаш намешуд?!

0

Ҳафт чиз бе ҳафт чиз суд надорад

Ҳакиме аз ҳакимон гуфтааст: Ҳафт чиз бе ҳафт чизи дигар суд надорад: Аввал — тарс бе парҳез аз гуноҳ. Агар касе гӯяд: «Ман аз Худои таъоло метарсам», вале аз гуноҳ парҳез накунад, он тарси ӯ ҳеҷ суде надорад. Дуюм — умед бе кӯшиш. Агар касе гӯяд: «Ман ба раҳмати Худои таъоло умед дорам», вале тоату ибодат накунад, он умед ба ӯ суде намерасонад. Сеюм — ният бе амал. Агар касе нияти анҷом додани кори некеро ба забон орад, вале дилаш аз он ғофил бошад ва барои анҷом додани он кӯшиш накунад, он нияташ суде надорад. Чорум — дуо бе ҷидду ҷаҳд ва исрор. Агар касе аз Худои таъоло чизе бихоҳад, вале дар дуои худ ҷиддият ва исрор надошта бошад, он дуояш суде надорад. Панҷум — истиғфор бе пушаймонӣ. Агар касе ба забон «Астағфируллоҳ» гӯяд, вале дар дил аз гуноҳҳои худ пушаймон набошад, он истиғфораш суде надорад. Шашум — некӯкории ошкор бе покии ботин. Агар касе дар назди мардум худро некӯкору солеҳ нишон диҳад, вале дар пинҳонӣ корҳои ношоиста анҷом диҳад, он некӯкории зоҳирӣ ба ӯ суде намерасонад. Ҳафтум — ибодат бе ихлос. Агар касе худро дар тоату ибодати бисёр ба ранҷ андозад, вале он ибодатро барои ризои Худо анҷом надиҳад, он ибодаташ суде надорад. Хулоса: Арзиши амал танҳо ба зоҳири он нест, балки ба ният, ихлос ва рафтори инсон низ вобаста аст. Тарси ҳақиқӣ инсонро аз гуноҳ бозмедорад, умеди ҳақиқӣ ӯро ба амал водор мекунад ва тавбаи самимӣ бо пушаймонӣ ва ислоҳи рафтор ҳамроҳ аст. Ибораи «суд надорад» дар ин ҷо ба маънои таъкид бар аҳамияти ихлос ва амал омадааст, на ҳукми қатъӣ дар бораи қабул ё рад шудани ибодат ва дуо аз ҷониби Худованд.

0

САБҚАТ

Паёмбари Худо (с) фармуданд: Худованд ҳангоми офаридани мавҷудот ба китобе, ки дар пушти Арш қарор дошт, чунин навишт: «Ба дурустӣ, раҳмати Ман бар ғазабам сабқат кардааст!»

0

УМЕДВОРӢ

Муаллими башарият (с) фармуданд: «Вақте доду фарёди ду касе аз дӯзахиён авҷ мегирад, Худованд мефармояд: — Онҳоро аз дӯзах берун оваред! Чун аз оташи дӯзах бароварда мешаванд, Худованд аз онҳо мепурсад: — Чаро фарёд мезанед? Онҳо мегӯянд: — Ба хотири он ки моро авф намоӣ ва мавриди раҳмату омурзиш қарор бидиҳӣ. Он гоҳ Ҳақ Таъоло мефармояд: — Раҳмати Ман барои шумо дар он аст, ки худро ба оташ андозед. Дар ин ҳол яке аз онҳо худро ба оташ меандозад ва Худованд оташро бар ӯ сарду саломат мегардонад. Сипас Худованд аз он бандае, ки худро ба оташ наандохт, мепурсад: — Чаро аз оташ худдорӣ намудӣ ва худро мисли он ҳамраҳат ба дӯзах наандохтӣ? Банда посух медиҳад: — Худоё, умед дорам, ки баъди берун овардан маро дубаро ба он ҷо намефиристӣ. Аллоҳ Таъоло мефармояд: — Умеди туро амалӣ гардонидам. Дар пайи ин ҳар дуи онҳо мавриди раҳмату омурзиш қарор гирифта, ба биҳишт ворид мегарданд».

0
ДунёЗеҳн26 рӯз пеш

ШАФҚАТУ МЕҲРУБОНӢ

Боре ба ҳузури Расули Худо (с) як гурӯҳ асир оварда шуд. Дар миёни онҳо зане буд, ки зоҳиран чизеро гум карда, дар пайи ёфтанаш талош мекард. Баногоҳ аз миёни издиҳом кӯдакеро пайдо намуда, дарҳол ба оғӯшаш гирифт ва сару рӯяшро бӯса кард. Расули Худо (с), ки шоҳиди ин манзара шуда буд, ба асҳоб фармуд: — Магар мумкин аст, ки ин зан фарзанди худро ба оташ андозад?! Саҳобаҳо гуфтанд: — На, савганд ба Худо, асло чунин намекунад. Сипас Расули Худо (с) фармуд: — Огоҳ бошед, ки шафқату меҳрубонии Худованд нисбат ба бандагонаш аз меҳру шафқати ин зан нисбат ба фарзандаш чандин маротиб афзунтар аст!

0
ДунёЗеҳн26 рӯз пеш

ҲАҚ

Аз Анас ибни Молик (р) ривоят аст, ки боре Расули Худоро (с) дидем, ки табассум мекард, ба сурате ки дандонҳояш намудор шуданд. Чун сабаби болидагияшро пурсидем, фармуд: Ду нафар аз умматонам ба ҳузури Ҳақ Таъоло меоянд ва яке мегӯяд: — Худоё, ман бар ин бандаат ҳақ дорам. Ҳаққамро аз ӯ ситонида, ба ман бидеҳ. Аллоҳ Таъоло ба он банда мефармояд: — Ҳаққи ӯро бидеҳ! Банда мегӯяд: — Парвардигоро! Ман савобе надорам, ки ба ӯ бидиҳам. Сипас Худованд ба даъвогар мегӯяд: — Ӯ савобе надорад, ки ба ту бидиҳад. Пас чӣ талабе дорӣ? Банда мегӯяд: — Дар он сурат, бигзор аз гуноҳони ман ба ӯ дода шавад. Пас Худованд мегӯяд: — Ба боло нигар ва биҳиштро бубин! Банда ба боло нигоҳ карда, биҳиштро мебинад ва. мегӯяд: — Худоё, қасрҳоеро мебинам, ки аз ёқуту марҷон сохта шудаанд. Магар инҳо барои паёмбаре ва ё барои сиддиқу шаҳиде омода шудаанд?! Худованд мефармояд: — Инҳо барои касоне омода шудаанд, ки дар дунё музди ин ҳамаро пардохтаанд. Банда мепурсад: — Музди инҳоро чӣ касе пардохта метавонад? Худованд мефармояд: — Агар хоҳӣ, ту низ метавонӣ сазовори инҳо бошӣ. Банда мегӯяд: — Худоё, ман чӣ гуна метавонам сазовори чунин лутфу марҳамате бошам? Ҳақ Таъоло мефармояд: — Дар сурати аз даъвоят гузаштан ва бахшидани ҳаққе, ки бар ин бандаам дорӣ. Банда мегӯяд: — Ман аз даъвоям даргузаштам ва ҳаққи худро ба ӯ бахшидам. Сипас Худованди Мутаъол мефармояд: — Ҳамроҳи бародарат вориди биҳишт шавед! Дар ҳамин ҳол Расули Худо (с) фармуд: — Аз Худованд битарсед, аз Худованд битарсед ва муносибати байни ҳамдигарро дуруст ба роҳ монед! Бинед, ки Ҳақ Таъоло худ бевосита муъминонро ба ҳам меорад.

0