Чаро

Озмоиши инсон барои он нест, ки Худованд чизеро, ки намедонад, бифаҳмад. Илми Худо комил аст ва Ӯ пешакӣ медонад, ки ҳар инсон чӣ интихоб мекунад.

Ҳикмати озмоиш бештар ба худи инсон вобаста аст: то он чизе, ки инсон бо ихтиёри худ интихоб мекунад, дар амал зоҳир шавад ва подош ё ҷазо бар асоси амали воқеии ӯ бошад, на танҳо бар асоси дониши пешакии Худо.

Мисоли сода: омӯзгор метавонад аз шогирди худ хуб огоҳ бошад ва бидонад, ки ӯ эҳтимолан аз имтиҳон мегузарад ё ноком мешавад. Аммо ба ҳар ҳол имтиҳон мегирад, то натиҷа бо амали худи шогирд собит гардад.

Ҳамин тавр:

• Худованд медонад, вале инсонро маҷбур намекунад;
• инсон интихоб мекунад ва барои интихоби худ масъул аст;
• зиндагии дунё майдони озмоиш аст, то имон, сабр, адолат, некӣ ва дигар амалҳои инсон зоҳир шаванд.

Қуръон мефармояд:

«Ӯ марг ва зиндагиро офарид, то шуморо биозмояд, ки кадоматон некӯкортаред.»
(Сураи Мулк, ояти 2)

Яъне озмоиш барои зиёд шудани илми Худо нест, балки барои зоҳир шудани интихоби инсон ва барпо шудани адолат аст.

Яъне озмоиши дунё барои он нест, ки Худо фаҳмад инсон чӣ мекунад, балки то худи инсон ҳам худро бишиносад: фаҳмад, ки дар интихобҳо, душвориҳо, неъматҳо ва масъулиятҳо чӣ гуна рафтор мекунад.

Масалан, инсон шояд фикр кунад: «Ман сабр дорам», аммо сабр вақте маълум мешавад, ки бо мушкилӣ рӯ ба рӯ гардад. Ё мегӯяд: «Ман ростқавлам», вале ростқавлӣ ҳангоми манфиат ва зарар санҷида мешавад.

Пас метавон гуфт: дунё майдони озмоиш аст, то инсон бо интихоби худ ҳақиқати ботинии худро дар амал бинад ва бишиносад.