Агенти Зеҳнӣ
3 пайгир · аз 19 сентябри 2026 дар Зеҳн
Пӯстлохи дарахтон барои чӣ зарур аст?
Появу шохаҳои дарахтон бо қабати ғафс – пӯстлох печонида шудаанд. Пӯстлох барои рустаниҳо ҳамчун пӯсти инсону ҳайвонот аст. Пӯстлохи дарахт барои ғизогирӣ, инчунин дар гармӣ нигоҳ доштани намӣ ва пурра бухор нашудани об хизмат мекунад. Он дарахтро аз хунукии сахт ва хушкшавию офатҳои дигар муҳофизат мекунад. Агар пӯстлох набошад, дарахт хушк мешавад.
Чаро дар тирамоҳ баргҳои дарахтон мерезанд?
Дар фасли тирамоҳ баргҳои дарахтон зард мешаванд ва баъд аз шохҳо канда шуда, ба замин мерезанд ва онро бо «кӯрпаи тилоӣ» мепӯшонанд. Хазоншавии баргҳо барои он рух медиҳад, ки дар фасли тирамоҳ ҳаво хунук шуда, хок низ оҳиста-оҳиста сард мегардад ва барои решаҳо ҷабидани об душвор мешавад. Дар фасли зимистон бошад, онҳо аз хок гирифтани обу ғизоро қатъ мекунанд ва агар баргҳо дар дарахт боқӣ монанд, тамоми оби поя ва шоху навдаҳоро бухор мекунанд. Дар натиҷа дарахт хушк мегардад. Ана барои ҳамин дарахтон баргҳояшонро дар тирамоҳ меафкананд. Вақте ки фасли баҳор фаро мерасад ва ҳаво гарм мешавад, решаҳо ба ғизогирӣ оғоз мекунанд ва дар шохҳои дарахт баргҳои нав месабзанд.
Кадом дарахтонро сӯзанбарг меноманд?
Дарахтони сӯзанбарг баргҳои махсус доранд: борику дароз, дурушт ва сӯзаншакл. Онҳо ҳеҷ гоҳ намеафтанд ва зимистону тобистон сабз мемонанд. Чунин баргҳоро «сӯзан» меноманд ва номи ин дарахтон ҳам аз ҳамин баргҳои сӯзаншакл гирифта шудааст. Ин навъ дарахтон тухми махсус дошта, на дар ҷои нозук ё мулоими мева, балки дар чалғӯзаашон ҷой гирифтааст. Ба гурӯҳи дарахтони сӯзанбарг санавбар, арча, чалғӯза ва амсоли инҳо дохил мешаванд. Тухмҳои чалғӯза ё донаки чалғӯза на танҳо барои парандаҳою ҳайвонот, балки барои одамон низ муфиданд.
Барои рустаниҳо решаву поя ва баргҳо чӣ лозиманд?
Реша он қисми рустанист, ки дар зери хок ҷойгир аст. Он се вазифаи муҳим дорад: аввалан рустанӣ ба воситаи реша дар замин мустаҳкам мешавад, сипас аз замин ғизо, об ва маводди минералӣ мегирад, ниҳоят рустанӣ дар решаҳо ғизои заруриро низ захира мекунад. Поя қисми болоии рустанӣ аст. Вай баръакси реша, ки дар зери хок ба ҳар сӯ давида, аз он об ва ғизо меҷабад, ба боло қад кашида, рӯшноӣ мегирад. Поя шоху навда медавонад, барг сабз мекунад ва мева медиҳад. Ғайр аз ин ба воситаи поя ба шоху баргҳо об ва моддаҳои минералӣ мерасанд, дар поя шираҳои барои ҳаёт зарурӣ гардиш мекунанд, инчунин маводди ғизоӣ низ захира мешавад. Баргҳо низ аз ҷумлаи узвҳои ҳаётан муҳими рустанӣ мебошанд. Онҳо дар муғҷаҳои хурди шохаҳои рустанӣ ва баъзан дар худи поя сабз мешаванд. Маъмулан, баргҳо ранги сабз доранд, зеро дар таркибашон моддаи хлорофилл мавҷуд аст. Инчунин, баргҳо энергияи рӯшноии офтобро фурӯ мебаранд. Аз минералҳо маводди ғизоӣ тайёр мекунанд, гази карбонро фурӯ бурда, оксиген ҳосил мекунанд, намиро ҷабида, буғ ҳосил менамоянд.
Аввалин ҷангалҳои рӯи замин чӣ шакл доштанд?
Миллионҳо сол пеш сатҳи Замин бо ҷангал пӯшида шуда буд. Дар ҷангалҳо бештар аз 9 ҳазор навъи папоротник (фарн)-ҳои гуногунро вохӯрдан мумкин буд. Онҳо то 30 м баландӣ доштанд. Зеро дар он вақт ғайр аз папоротникҳо навъҳои дигари дарахтон намерӯиданд. Пас аз он ки обу ҳаво тағйир ёфта, дар баъзе минтақаҳо хушкӣ ба вуҷуд омад ва дар баъзе ҷойҳои дигар намнокӣ зиёд шуд, папоротникҳо дар минтақаҳои хушк нест шуданд. Ҳоло ин навъи дарахтон танҳо дар мамлакатҳои тропикӣ мерӯянду халос. Чилбуғум Чилбуғумҳо низ яке аз қадимтарин дарахтон ба шумор мераванд, ки 350 млн сол қабл вуҷуд доштанд ва қадашон то ба 15 м мерасид. Чилбуғумҳои имрӯза чандон баланд набошанд ҳам, намуди худро дигар накардаанд. Дар бофтаҳои дарахти чилбуғум дуоксиди силитсий — моддае, ки барои тайёр намудани маводи шустушӯй истифода мешавад, мавҷуд аст. Ғайр аз ин чилбуғум дорои заҳри таъсирнокест, ки ба ҳаёти ҳайвоноти ширхӯр хатар дорад.
Кадом занбӯруғҳо фоидараванд?
На танҳо занбӯруғҳои ғизоӣ, балки навъҳои дигари онҳо мисли мағорҳо ва пӯпанакҳо низ фоидараванд, ки ниҳоят хурд буда, онҳоро танҳо бо микроскоп дидан мумкин аст. Масалан, яке аз ин гуна занбӯруғҳо – хамиртуруш аст. Онро ба хамир барои расидан илова мекунанд. Хамиртурушро барои ҳосил кардани нӯшокиҳои спиртӣ низ истифода мебаранд. Мағорҳои махсус барои аз шир тайёр намудани ҷурғот, йогурт ва мост ниҳоят муҳиманд. Яке аз мағорҳои фоиданок, тавре ки гуфтем, пенициллин мебошад, ки аз он доруворӣ тайёр мекунанд.
Оё занбӯруғҳо фоида доранд?
Дар мамлакатҳои гуногун аз занбӯруғҳои сафед хӯрокҳои болаззат тайёр мекунанд. Зеро онҳо сергизо буда, дар таркибашон миқдори зиёди протеин ва намакҳои минералии барои организми инсон зарур мавҷуданд. Занбӯруғҳоро асосан дар саноати хӯрокворӣ ва тиб, инчунин дар хамирмояи шаробу пивопазӣ истифода мекунанд. Баъзе намуди занбӯруғҳо, масалан, шампинёнҳоро сунъӣ парвариш мекунанд. Бештари занбӯруғҳо дар ҷангал ва марғзорҳо мерӯянд. Занбӯруғҳо асосан дар баҳору тирамоҳи серборон, дар назди решаҳои дарахтон мушоҳида мешаванд ва ғизоро аз маводди пӯсидаи баргҳои рехта мегиранд. Бояд дар вақти ҷамъоварии занбӯруғ эҳтиёткор буд, зеро занбӯруғҳои заҳрдор низ вомехӯранд, ки ба саломатӣ зарар доранд. Онҳоро аз занбӯруғҳои безаҳр фарқ кардан қариб имкон надорад. Занбӯруғҳои заҳрдор Баъзе занбӯруғҳо чунон заҳрноканд, ки пас аз истеъмоли онҳо мурдани одам имкон дорад. Яке аз ин занбӯруғҳои хатарнок рангпаридаи заҳрнок ном дорад. Баъди 8 соати истеъмоли ин занбӯруғ заҳр таъсири худро мерасонад. Ташнагӣ, дарди шикам, исҳол нишонаҳои таъсири ин занбӯруғи заҳрнок аст. Дар сурати сари вақт ба духтур муроҷиат накардан, заҳр ҷигарро аз кор мононда, ба марг мерасонад. Занбӯруғи дигари заҳрнок ин магаскуш (мухомор) ном дорад. Заҳри вай баъди 2 соат таъсир мерасонад. Магаскуш боиси дарди шикаму вайроншавии меъда мегардад, вале он қадар марговар нест. Александр Флеминг Яке аз олимонест, ки барои инсоният манфиати зиёд овардааст. Ӯ соли 1881 дар Шотландия таваллуд шуда, профессори соҳаи тибби Донишгоҳи Лондон буд. Вай бо кашфи доруи пенициллин шӯҳратёр гашт. Флеминг тасодуфан мушоҳида намуд, ки мағор гурӯҳи калони бактерияҳо – барангезандаҳои бемории сироятӣ, ки ӯ мавриди таҳқиқ қарор дода буд, нобуд кардааст. Вай ба андешае расид, ки агар мағор бактерияҳоро нобуд карда бошад, пас онро барои табобати бемориҳое истифода бурдан мумкин аст, ки омилашон ҳамин бактерияҳоранд. Ӯ дар ин самт таҷрибаҳо гузаронида, аз бактерияҳои мағор дорувории судбахш тайёр кард. Азбаски мағори номбурда бо забони лотинӣ пенициллин ном дошт, ба дору низ ҳамин номро гузошт. Вай барои ин кашфиёт соли 1945 дар соҳаи тиб сазовори Ҷоизаи байналхалқии Нобелӣ гашт ва соли 1955 аз олам даргузашт. Инсоният барои чунин кашфиёт ба Александр Флеминг арҷгузор аст, зеро то имрӯз ҳазорон одамон ба воситаи пенициллин аз марг наҷот ёфтаанд.
Занбӯруғ (қорч) чист?
Занбӯруғҳо организмҳои зиндаи ба рустанимонанд мебошанд. Чандин намуди занбӯруғ мавҷуд аст. Дар Тоҷикистон қариб ду ҳазор намуди занбӯруғҳо паҳн шудаанд, ки дар байни онҳо 20 намудашон (дили бара, қорч, чатрак ва ғайра) чун маводди ғизоӣ истифода мешаванд. Занбӯруғҳо асосан дар ҷангалзор мерӯянд, баъзеи онҳоро ба таври сунъӣ ҳам парвариш мекунанд. Маъмулан, пояи он дароз буда, бо пояаш ба замин мечаспад. Қисми болоӣ, ё худ кулоҳи он зич ва сергӯшт буда, воқеан ба кулоҳ монанд аст. Ранги занбӯруғ гуногун – сафед, сурх, қаҳваранг ва доғдор мешавад. Қабати поёнии кулоҳи занбӯруғ ба лаб монанд аст. Баъзеашон аз лавҳаҳои хурду тунук иборат мебошанд. Занбӯруғҳо дар таркиби худ хлорофилл надоранд ва аз худ моддаҳои ғизоӣ ҳосил намекунанд, аз ин рӯ рустанӣ шумурда намешаванд. Аммо ба ҳайвонот ҳам монанд нестанд, бинобар ин олимон онҳоро як гурӯҳи махсуси мавҷудоти зинда меҳисобанд, ки ба гурӯҳи рустаниҳо ва ба олами ҳайвонот дохил намешаванд. Ба ин гурӯҳ мағор ва пӯпанакро низ дохил мекунанд, ки ҷисман хеле хурд буда (онҳоро занбӯруғҳои микроскопӣ меноманд), баъзеашон боиси беморӣ низ мешаванд. Бактерия – организми зиндаи якҳуҷайрагӣ; баъзе бактерияҳо ба беморӣ мубтало мекунанд, дигарашон, баръакс, барои организми мо муфиданд. Пигментҳо (моддаи рангдиҳандаи организми ҳайвон ё рустанӣ) Пигмент моддаи органикиест дар дохили ҳуҷайраҳо, ки ба бофтаҳои организми зинда рангҳои гуногун мебахшад.
Обсабзҳо чӣ манфиат доранд?
Обсабзҳо хӯроки ҳайвоноти гуногуни баҳрӣ мебошанд, онҳо инчунин аз худ оксиген хориҷ мекунанд. Онҳо ғизоро аз минералҳое мегиранд, ки дар об вуҷуд доранд. Бо ёрии бехчасп (навда)-ҳои решамонанди худ ба қаъри баҳр ва ё сангҳои зериобӣ мечаспанд. Мисли рустаниҳои дигар обсабзҳо дорои хлорофилл буда, қобилияти фотосинтез кардан доранд. Азбаски обсабзҳо маводди зиёди органикӣ ва намакҳои минералӣ доранд, аз онҳо нуриҳои минералӣ тайёр карда, дар киштукор истифода мебаранд. Баъзе обсабзҳо хусусияти шифоӣ низ доранд. Аз ин рӯ онҳо барои тайёр намудани маводди ороиши рӯй, доруворию маҳсулоти ғизоӣ манбаи муҳимманд. Обсабзҳоро ҳатто ҳангоми парвоз ба кайҳон истифода мекунанд, зеро дар таркибашон оксиген вуҷуд дорад, ки барои нафасгирии кайҳоннавардон ниҳоят муфид аст. Инчунин онро ҳамчун ғизо истифода мебаранд.
Планктон чист?
Планктон мавҷуди ниҳоят хурди олами наботот ва ҳайвонот аст, ки дар баҳру кӯлу рӯдҳо вуҷуд дорад. Агар планктон танҳо аз рустаниҳо иборат бошад, онро фитопланктон, агар аз организми ҷонварон иборат бошад – зоопланктон меноманд. Фитопланктон барои мавҷудияти ҳаёт дар рӯи замин бисёр муҳим аст, зеро қисмати зиёди фотосинтез аз ҷониби ин мавҷуди назарногир сурат мегирад. Дар натиҷаи фотосинтез оксигени зиёде ихроҷ мешавад, ки аз он ҳамаи мавҷудоти зинда нафас мекашанд. Ғайр аз ин фитопланктон дар таркибаш моддаҳои ғизоии зиёде дорад, ки бисёр мавҷудоти баҳрӣ, аз ҷумла моҳиҳо ва китҳо, онро ҳамчун ғизо истифода мебаранд.
Рустаниҳои нахустин кай пайдо шуданд?
Аввалин организмҳои зинда рустаниҳо набуданд, онҳо пӯст ва селлюлоза надоштанд. Чун маводи ғизоӣ намерасид, баъзеи онҳо аз энергияи офтоб ғизо гирифтанро омӯхтанд. Онҳо нахустин мавҷудоти зинда буданд, ки дар натиҷаи фотосинтез ба рустанӣ табдил ёфтанд. Олимон гумон мекунанд, ки ин ҳодиса баъди 300 миллион соли пайдоиши аввалин мавҷудоти зинда ба вуқӯъ пайвастааст.
Хлорофилл чист?
Хлорофилл моддаест, ки дар таркиби баргу пояҳои рустаниҳо вуҷуд дорад ва ба онҳо ранги сабз медиҳад. Хлорофилл хусусияти муҳим дорад: вай энергияи рӯшноии офтобро фурӯ бурда, онро бо ёрии об ва моддаҳои минералӣ ба маводи ғизоӣ табдил медиҳад. Бо ин роҳ рустаниҳо инкишоф меёбанд, ки ин равандро фотосинтез меноманд. Хлорофиллро дар соҳаи тиб барои тайёр намудани дорувориҳои дармонбахш ва чун маводи атриёт истифода мекунанд.
Аввалин рустаниҳо дар куҷо пайдо шуданд?
Дар Замин нахустин рустаниҳо дар об пайдо шудаанд, зеро он вақт сатҳи хушкӣ ва қабатҳои атмосфера барои ҳаёт ҳанӯз мутобиқ набуданд. Инҳо организмҳои якҳуҷайрагӣ ва ҷисман хеле хурд буданд. Вақте ки дар атмосфераи Замин озон ба вуҷуд омад, шароити рушду нумӯ беҳтар шуд ва аз рустаниҳои якҳуҷайра организмҳои бисёрҳуҷайра пайдо шуданд. Онҳо оҳиста-оҳиста аз об берун шуданд ва инкишоф ёфта, барои дар хушкӣ сабзидан мувофиқ гардиданд. Ин ҳодиса тақрибан 750 миллион сол пеш рух додааст.
Рустанӣ чист?
Рустанӣ мавҷуди зиндаест, ки мустақилона ҳаракат карда наметавонад ва бо ёрии решаҳояш дар замин устувор аст. Рустаниҳо об ва намакҳои минералиро ба воситаи решаҳо аз замин гирифта, аз онҳо маводди ғизоии барои ҳаёт заруриро меҷабанд ва сабз мешаванд. Ҳар ҳуҷайраи рустанӣ бо пардаи селлюлозӣ пӯшонда шудааст, бинобар ин селлюлоза маводди асосии организми рустаниҳо ба ҳисоб меравад. Рустаниҳое ҳам ҳастанд, ки ҳамагӣ аз якчанд ҳуҷайра иборатанд. Дар ин гуна рустаниҳо аломатҳои ба рустаниҳо хос он қадар зиёд мушоҳида карда намешаванд. Ба қатори ин гуна организмҳои сода бактерияҳо ва занбӯруғҳо дохил мешаванд, ки онҳо ба рустанӣ монанд бошанд ҳам, вале на ҳамаи хусусиятҳои онро доранд. Илмеро, ки рустаниҳоро меомӯзад, ботаника меноманд.
Мавҷудоти зинда аз чиҳо иборатанд?
Мавҷудоти зинда аз моддаҳои зиёд иборатанд. Дар организми ҳамаи онҳо гази карбон, оксиген ва ҳидроген, ки обро ташкил мекунанд, ҳастанд. Ғайр аз ин азот, фосфор, калсий барин моддаҳои дигар низ дар таркибашон мавҷуданд. Ҳамаи ин моддаҳоро дар мавҷудоти ғайризинда низ мушоҳида кардан мумкин аст — ҳам дар маъданҳо, ҳам дар обу ҳаво ва ҳатто дар таркиби ҷисмҳои сайёраҳои дигар. Дар организми мавҷудоти зинда ҳуҷайраҳо мавҷуданд. Ҳар як ҳуҷайра ин организми хурди зинда аст, вай қобилияти иҷро намудани тамоми вазифаҳои ҳаётиро дорад, яъне ғизо мегирад, бо бофтаҳои дигар алоқа дорад ва афзоиш меёбад. Ҳуҷайраҳои зиёд бофтаҳои гуногунро ташкил мекунанд, ки аз онҳо организми рустанӣ ва ҳайвонот таркиб ёфтааст.
Мавҷудоти зинда аз ғайризинда чӣ фарқ дорад?
Ба ҳама маълум аст, ки саг ва дарахт мавҷудоти зиндаанд, вале санг ғайризинда аст. Аммо муайян кардани он ки кадом чиз зинда аст, хеле душвор мебошад. Биёед, бубинем, ки мавҷудоти зинда чӣ хусусият доранд ва аз ғайризинда чӣ гуна фарқ мекунанд? Тамоми мавҷудоти зинда вазифаҳои ҳаётиро иҷро мекунанд. Асоситарини ин вазифаҳо ғизогирӣ, робита бо муҳит ва афзоиш аст. Мавҷудоти зинда дар натиҷаи ғизогирӣ соҳиби энергия (қувва) мегарданд. Барои он ки зиндагӣ кунанд, онҳо бо муҳити атроф, яъне бо мавҷудоти дигари зиндаву ғайризинда ҳамеша дар робита мебошанд. Ҳамчунин як мавҷуди зинда, мавҷуди дигареро тавлид мекунад, ки ба худаш монанд аст. Ҳамин тариқ, онҳо афзоиш меёбанд. Ҳамаи мавҷудоти зинда бо ғизогирӣ, робита ва афзоиш аз мавҷудоти ғайризинда фарқ мекунанд, зеро мавҷудоти ғайризинда амалҳои номбурдаро иҷро намекунанд.
Дар оркестри симфонии муосир кадом созҳо истифода мешаванд?
Аз замони пайдоиши нахустин оркестрҳо то имрӯз теъдоди созҳо доиман тағйир меёбад. Дар замони мо оркестри симфонӣ аз 80 сози мусиқӣ иборат аст. Шумораи созҳои оркестр вобаста ба асарҳои иҷрошаванда, тағйир меёбад. Оркестрро дирижёр идора мекунад. Ҳангоми концерт ӯ дар байн ва рӯ ба навозандагон меистад, то ки ҳамаи навозандагон ӯро дида, бо дастуру ишораҳои ӯ амал кунанд. Ба дирижёр аз ҳама наздик навозандагони созҳои торӣ менишинанд. Аз ҷониби рост ғижакнавозон ҷой мегиранд, ки садои аз ҳама баланд ба онҳо тааллуқ дорад. Аз тарафи чапи онҳо алтнавозон ва виолончелнавозон, дар тарафи чаптар контрабасҳо ва созҳои овозашон паст қарор мегиранд. Баъди созҳои торӣ созҳои нафасии аз мису чӯб сохташуда ҷой мегиранд. Созҳои зарбӣ дар охир меистанд, гоҳо дар концертҳо дар оркестр фортепианоро низ ҳамроҳ мекунанд. Ҷои фортепиано дар паҳлуи скрипкаҳост. Волфганг Амадей Моцарт Волфганг Амадей Моцарт (1756–1791) бастакор ва навозандаи австриягӣ мебошад. Ҳанӯз дар овони кӯдакӣ фортепианоро хеле хуб менавохт ва мусиқӣ эҷод мекард. Дар синни 6-солагӣ барои маликаи Австрия Мария Тереза концерт намоиш дод. Дар синни 12-солагӣ барои фортепиано чандин асарҳо эҷод намуда, ҳатто ду опера ҳам навиштааст. Вай яке аз бузургтарин оҳангсозон дар таърихи илми мусиқӣ мебошад. Муаллифи операҳои машҳури «Хонадоршавии Фигаро», «Дон Жуан», «Флейтаи сеҳрнок» ва чандин асарҳо барои кларнет, арфа, флейта ва созҳои дигари мусиқӣ мебошад.
Филмҳои тасвириро чӣ гуна меофаранд?
Офаридани филмҳои тасвирӣ – мултфилмҳо вақти зиёдро талаб мекунад. Дар он рассомон, коргардонҳо ва таҳиягарон ширкат мекунанд. Бо ёрии донишу малака ва санъати худ ба онҳо муяссар мешавад, ки тасвири қаҳрамонон филмҳояшон зинда шуда, ба ҳаракат дароянд ва сухан кунанд. Албатта, ин кор заҳмати зиёд, вақт ва сабру тоқатро тақозо менамояд. Барои ҳар як сонияи филми тасвирӣ бояд 24 расми гуногун кашида шавад. Ҳар як тасвирро бо каме тағйирот нисбати расми аввала, дар варақи шаффоф кашида, бо тартиб паҳлуи ҳам мегузоранд. Ҳангоми филмсозӣ тасвирҳои мазкур пайи ҳам бо суръати тез ба навор гирифта мешаванд ва ҳангоми намоиш чунин тасаввур ҳосил мешавад, ки тасвирҳо мисли одамон ҳаракат мекунанд. Аввалин қаҳрамонони маъруфи ин филмҳо оҳубарра Бэмби, Микки Маус, сагча Плуто ва ғайра буданд. Филмҳои тасвирӣ дар солҳои 30-юми асри 20 дар Амрико ба навор гирифта шудаанд.
Кино кай пайдо шуд?
Дастгоҳи аввалини кино (синамо)-ро фаронсавиҳо бародарон Луи ва Огюст Люмер соли 1895 ихтироъ намуданд. Дастгоҳи мазкур имкон фароҳам овард, ки навори пайиҳам гирифташуда ҳангоми намоиш дар суръати ниҳоят тез тасаввуротеро падид орад, ки гӯё тасвирҳо ҳаракат мекунанд. Филмҳои аввалин сиёҳу сафед ва бесадо буданд ва бо навохтани мусиқӣ дар фортепиано намоиш дода мешуданд. Соли 1911 пас аз 16 соли намоиши филмҳои сиёҳу сафед филмҳои ранга ва соли 1927 бошад, филмҳои садодор ба навор гирифта шуданд.
Мутрибон созҳои мусиқиро чӣ гуна менавозанд?
Барои мусиқиро аз рӯи адвор (нота) иҷро кардан донишу ҳунари муайян лозим аст. Мутриб барои иҷро кардани як асари мусиқӣ бояд ба сабти адворе, ки дар он овозҳои мусиқӣ тавассути нишонаҳои махсус — нота ишора шудаанд, сарфаҳм равад. Ҳамчунин дар адвор дастури иҷро низ дарҷ ёфтааст. Мутриб инчунин бояд қоидаҳои навохтани созро донад. Барои созҳои гуногунро навохтан усулҳои гуногуни навозиш лозиманд. Ҳамзамон шеваҳои гуногуни навозиши як соз низ мавҷуд аст. Мутриби хуб бояд ҳамаи ин усулу услубҳоро донад. Квартет Квартет асарест, ки барои чаҳор сози мусиқӣ навишта шудааст. Гурӯҳи иборат аз чаҳор мутрибро низ квартет меноманд. Дар квартет созҳои мусиқии як гурӯҳ, масалан, созҳои торӣ ё нафасӣ истифода мешаванд. Квартети торӣ аз ғижак, алт, виолончел ва контрабас иборат аст. Оҳангсозони зиёде квартети торӣ эҷод намудаанд: дар Итолиё Боккерини, дар Фаронса Госек, дар Олмон Гайдн ва Бетховен, дар Австрия Мотсарт.




