БЕХАТАРИИ ИНСОН ДАР ТАБИАТ

Дар байни сайёҳон ва шахсоне, ки ба табиат сафар мекунанд, қоидаҳои бехатарӣ вуҷуд доранд. Дар хотир доред, ки ҳангоми саёҳат эҳтиёткору ботартиб будан ва боодобона рафтор кардан зарур аст. Аксари нохушиҳо ҳангоми саёҳат ба табиат аз бетартибӣ ва беэҳтиётии одамон рӯй медиҳанд. Хонандагони мактаб ҳангоми дарсҳои саёҳатӣ ва баъзан барои тамошо ва истироҳат ба табиат мебароянд. Аз ин хотир барои онҳо низ донистан ва риояи қоидаҳои бехатарӣ зарур аст.

Мувофиқи қоидаҳои бехатарӣ бояд сафаркунандаҳо дар як қатор истода ҳаракат кунанд. Нақши роҳбаладро сарвари гурӯҳ иҷро мекунад. Шахсе, ки дар қатор аз ҳама охир меояд, вазифаи муҳимро иҷро менамояд. Ӯ бояд назорат барад, ки қатор аз ҳад зиёд дароз нашавад ва касе қафо намонад. Агар ба ягон аъзои гурӯҳ ҳодисае рўй диҳад, зуд ба роҳбари гурӯҳ хабар додан лозим аст. Фаромӯш накунед, ки мо дар табиат меҳмонем ва бояд нисбат ба табиат рафтори боодобона дошта бошем.

ДАР ХОТИР ГИРЕД! Ҳангоми саёҳат ҳеҷ гоҳ аз гурӯҳ қафо намонед ва аз рафиқон дур наравед!

Хусусан, дар маҳалли кӯҳистон боэҳтиёт бояд буд. Аз пайроҳаҳои танги кӯҳӣ гузаштан лозим нест. Агар дар вақти сафар аз ягон ҷойи нисбатан хатарнок гузаштан лозим бошад, аз дасти ҳамдигар дошта гузаред.

Ҳангоме ки мо дар табиат истироҳат мекунем, бояд аз хатари оташ эҳтиёткор бошем. Агар аз оташ истифода карда бошем, баъди анҷоми истироҳат ҳатман онро хомӯш намудан зарур аст. Дар акси ҳол, баъди рафтан сӯхтори калон ба вуҷуд омада, наботот ва ҳайвоноти маҳал нобуд мешаванд.

Дар табиат аз нӯшидани об низ эҳтиёт бояд кард. Оби наҷӯшонидаро истеъмол кардан лозим нест, зеро ба бемориҳои гуногуни шикам гирифтор шудан мумкин. Ҳамроҳи худ хӯроки консервашуда ва дигар ғизоҳои тозаро гирифтан лозим аст.

Агар шумо танҳо ё ҳамроҳи рафиқонатон ба ҷое сафар карданӣ бошед, ҳатман аз падару модари худ иҷозат пурсед. Дар ҳолати набудани онҳо ягон одами калонсолро аз аҳли хонавода огоҳ кунед. Хуб мешавад, ки ҳамроҳи одами калонсол ба сафар бароед. Шумо аллакай бо қутбнамо кор карда метавонед. Барои эҳтиёт пеш аз баромадан ба сафар метавонед қутбнаморо ҳамроҳи худ гиред, зеро он дар ҳолати зарурӣ барои ёфтани роҳ ба шумо ёрӣ мерасонад.

Ҳангоми сафар ба табиат аз ҳашароти заҳрнок, мор ва дигар ҳайвонҳои даранда эҳтиёт шудан лозим аст. Дар вақти газидани ҳашароти заҳрнок ё мор зуд ба ҷабрдида ёрии аввалин расонед. Ду-се истакон об нӯшонида, ҳарчи зудтар ӯро ба беморхонаи наздиктарин бояд бурд. Шахсони ботаҷриба ба хотири пешгирӣ карда ни чунин ҳодисаҳо ҳан го ми ба сафар баро мадан ҳамроҳи худ як миқдор доруҳои ёрии аввалинро мегиранд.

Ҳайвонҳои даранда ба гурӯҳи одамон ҳуҷум намекунанд. Аммо онҳо метавонанд ба одами танҳо, хусусан, бачаҳои хурдсол ҳуҷум кунанд. Барои ҳамин ҳеҷ гоҳ танҳо ба сафар набароед ва аз рафиқони худ ҷудо нашавед.

Сайёҳ (турист) – шахсонеро мегӯянд, ки бо мақсади сайру тамошо аз ҷое ба ҷое сафар мекунанд.

Доруҳои ёрии аввалин – ин гуна доруҳо дар хонаи ҳар як шахс бояд бошанд. Ба ин доруҳои безараркунанда йод, зелёнка, докаи сефед (бинт), пахтаи тоза, резин барои пешгирии хунравӣ ва ғайра дохил мешаванд.

Бехатарии инсон дар табиат — ин маҷмӯи қоидаҳо ва чораҳоест, ки барои ҳифзи ҳаёт ва саломатии инсон ҳангоми будубош дар кӯҳ, ҷангал, соҳили об ва дашт нигаронида шудаанд. Табиати Тоҷикистон бо кӯҳҳои баланд, дарёҳои тезҷараён ва тағйирёбии босуръати ҳаво диққату эҳтиёти махсусро талаб мекунад.

1. Омодагӣ ба пеш аз сафар

Муваффақият ва бехатарии дилхоҳ сафар дар табиат аз омодагии дуруст оғоз меёбад:

• Интихоби либос ва пойафзол: Пойафзоли дорои чарми мустаҳкам (барои кӯҳгардӣ) ва либоси қабат-қабат (барои ҳифз аз сармо ва шамол).

• Алоқа ва хабардоркунӣ: Ҳатман пайвандон ё дӯстонро аз масири ҳаракат ва вақти баргаштан хабардор кунед.

• Анҷоми сохторӣ: Ҳамроҳ доштани кӯмакҳои аввалияи тиббӣ (бинту антисептикҳо, доруҳои шахсӣ), чароғак (фонарик), гӯгирд ё оташгирак ва оби кофии ошомиданӣ.

2. Қоидаҳои бехатарӣ дар кӯҳ ва ҷангал

Кӯҳҳои Тоҷикистон зебо ва ҳамзамон хатарнок буда метавонанд:

• Хатари сел ва ярч: Ҳангоми борони шадид ё обшавии бошитоби барф аз нишебиҳои хатарнок ва ҷои ҷароёни селгузар дур шавед.

• Обу ҳаво: Дар кӯҳсор ҳаво метавонад дар давоми 15-20 дақиқа тағйир ёбад. Ҳангоми пайдо шудани туман ё шамоли шадид ҳаракатро муваққатан иваз кунед.

• Ҳайвоноти ваҳшӣ ва ҳашарот: Аз наздик шудан ба ғорҳо ё ҷойҳои зисти ҳайвоноти ваҳшӣ (хирс, марҷон, каждум) худдорӣ намое. Ҳангоми роҳ гаштан дар алафзорҳои баланд пойафзоли баланд пӯшед.

3. Бехатарӣ дар соҳил ва дарёҳо

Дарёҳои кӯҳӣ ва суръати баланди ҷараёни об хатари ҷиддӣ доранд:

• Оббозӣ: Танҳо дар ҷойҳои махсус ва бехатар оббозӣ кунед. Ҳеҷ гоҳ ба дарёҳои тезҷараёни кӯҳӣ бе таҷҳизоти наҷотдиҳӣ ворид нашавед.

• Нигоҳдории кӯдакон: Кӯдаконро дар соҳили об ва дарёҳо беназорат нагузоред.

4. Муҳофизати атроф ва истифодаи оташ

• Оташгирӣ: Оташро танҳо дар ҷойҳои озод аз дарахту алафи хушк гиронед ва пеш аз рафтан онро бо об ё хок пурра хомӯш кунед.

• Тозагӣ: Партовҳои пластикӣ ва шишагиро бо худ ҷам кунед — шишаи шикаста метавонад дар зери офтоб чун лупа амал карда, боиси сӯхтори ҷангал гардад.