ИСТИФОДАИ МЕТОДҲОИ ИНТЕРАКТИВӢ АЗ ТАРАФИ ОМЎЗГОРОНИ ОЯНДА ДАР РАВАНДИ ТАЪЛИМ

Дар Паёми навбатии худ санаи 21-уми декабри соли 2021 Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қайд карданд, ки «... мо дар ҳазорсолаи сеюм ва асри пешрафти бесобиқаи илму технологияҳо, яъне дар асре, ки тамоми ҷанбаҳои ҳаёт тавассути саводу дониш ва илму технологияҳо идора карда мешаванд, зиндагӣ дорем».

Ин нуктаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро мо омўзгорони ҷавон барои худ ҳамчун нуктаи муҳим барои татбиқи воситаву технологияҳои интерактивии таълим қабул карда, дар раванди дарс барои самаранокии раванди таълим амалӣ менамоем.

Ҳоло дар соҳаи маориф бо ҷорӣ намудани технологияҳои нав чӣ дар соҳаи таъминоти иттилоотию компютерӣ ва ҳам технологияҳои нави педагогӣ ҷорӣ намудани фанҳои нави таълимӣ зарурати тағйир додани усулҳои таълимро ба миён овард. Дар раванди таълим методҳои интерактивии таълим босуръат ҷорӣ карда мешаванд.

Ҷорӣ намудани методҳои интерактивии таълим яке аз самтҳои муҳимтарини такмили омодагии донишҷўён дар муассисаи таҳсилоти олии муосир мебошад. Навовариҳои асосии методӣ имрўз бо истифодаи методхои интерактивии таълим алоқаманданд. Аммо мафҳуми «омўзиши интерактивӣ» бо тарзҳои гуногун фаҳмида мешавад.

Калимаи "интерактивӣ" ба мо аз забони англисӣ "interact" омадааст. «Inter-муқобил», «act-амал кардан» аст. Омўзиши интерактивӣ ин ҷараёни омўзиши он дар ҳамкории мутақобилаи омўзгор ва донишҷў сурат мегирад.

Мақсади омўзиши интерактивӣ фароҳам овардани шароити мусоиди таълим мебошад, ки дар он донишҷў муваффақияти худ, камолоти зеҳнии худро эҳсос мекунад, ки худи раванди таълимро самаранок мегардонад.

Истифодаи усулҳои интерактивии таълим дар омода намудани омўзгорони оянда қаблан мушаххас омўхта нашудааст. Дар баробари ин дар омода намудани омўзгорони оянда аз усулҳои интерактивӣ истифода мешаванд. Соҳаи маориф торафт васеъ паҳн шуда истодааст. Тадқиқотҳо гузаронида шудаанд (В.А. Канн-Калик, Н.В. Клюева, Е.В. Сидоренко, Л.А. Петровская), ки аз таъсири усулҳои интерактивии таълим ба худбаҳодиҳӣ, некўаҳволӣ, ниёзҳо, муносибати субъектҳои раванди таълим шаҳодат медиҳанд. Бо назардошти аҳаммиятнокӣ, таҳияи нокифоя, аҳамияти назариявӣ ва амалии масъалаи ба миён гузошташуда мавзўи тадқиқот «Усулҳои интерактивии таълим дар худомузии омўзгорони оянда» интихоб карда шуд.

Ба гуфтаи Ю.Ю. Гавронская «...дар таълими интерактивӣ на танҳо таъсири мутақобилаи байни субъектҳо, балки таъсири мутақобилаи субъекти омўзишро бо ҷузъҳои дигари он ба назар гирифтан лозим аст. Ин имкон медиҳад, ки интерактивӣ дар омўзиш ҳамчун хусусияти ҳамкории субъекти раванди таълим бо муҳити таълимӣ , ки мустақиман ё миёнаравӣ тавассути омўзиш сурат мегирад, муайян карда шавад».

Дар замони ҳозира, ақидаҳо дар бораи имкониятҳои методҳо ва шаклҳои таълими интерактивӣ дар шуури педагогии омўзгорони оянда ташаккул ёфта, бо муносибатҳо ва дигар танзимкунандагони ғайр аз рафтор, ки дар ҷараёни фаъолияти касбии онҳо ташаккул меёбанд, мухолифат хоҳанд кард. Гузашта аз ин, дар амалияи омўзгорони оянда, ки шахсан ё аз ҷиҳати касбӣ ба кор дар шароити ҳамкории мураккабу пуршиддат бо гурўҳ дар асоси муносибатҳои воқеии ҳамкориҳо асос ёфтаанд ва интиқод, ошкорбаёнӣ, эҳтироми ҳамдигарро дарбар мегиранд. Ҳамин тариқ, дар ҷараёни омода намудани омўзгорони оянда ба таҳия ва истифодаи шаклу усулҳои таълими интерактивӣ, фарогирии фаъолонаи онҳо ба равандҳои ҳамкории психологӣ салоҳиятноки педагогӣ зарур аст.

С.Г. Вершловский таъкид мекунад, ки «... кор бо хонандагон аз усулу шаклҳои таълими интерактиви истифода бурда, диққати онҳоро ҷалб кардан лозим аст, ки дар раванди таълими интерактивӣ омўзгорони оянда якчанд мавқеи асосиро ишғол менамояд. Ў дар ҳар кадоми онҳо машғулиятҳои муайянеро иҷро мекунад, ки ба дараҷаи баланди маҳорати педагогии ў имконият медиҳанд».

Мафҳуми интерактивӣ на танҳо дар тавсифи ҳамкории байнисубъективӣ, балки роҳу воситаҳои гуногуни ҳамкории одамон бо муҳити иттилоотӣ ё унсурҳои алоҳидаи он (телевизиони интерактивӣ, бозии интерактивӣ, интерактивии таълимӣ, барномаи компютерӣ, тахтаи интерактивӣ) васеъ паҳн шудааст.

Технологияҳои интерактивӣ дар омўзиш ҳамчун хусусияти ҳамкории субъекти раванди таълим бо муҳити таълимӣ, ки мустақиман тавассути омўзиш сурат мегирад, муайян карда мешавад.

Бо мақсади ташаккули малакаҳои амалии омўзгорони оянда дар ташкили таълими интерактивӣ ба онҳо вариантҳои гуногуни истифодаи воситаҳои равонӣ-техникӣ, иҷтимоӣ-техникӣ ва психотехникии ташкил ва худташкили раванди таълим пешниҳод карда мешавад.

Воситаи асосии равонӣ ва техникии ташкили ҷараёни кор дар технологияи интерактивӣ технологияи ҳалли масъалаҳои гуруҳӣ мебошад, ки маҷмўи расму амалиётҳо мебошад, ки татбиқи онҳо ҳалли вазифаҳои гузошташударо таъмин менамояд. Омўзгорони оянда ба чунин усули ташкили кори гуруҳӣ, таваҷҷуҳи зиёд доранд. Омўзгорон дар вазифаи ташкилотчӣ ҳамкории онҳое, ки бо маводҳои таълимӣ ба донишҷўён таълим дода мешаванд, муқаррар менамояд, иҷрои супоришҳои мустақилона ва гуруҳии характери тадқиқотиро мутобиқ менамояд. Дар раванди муҳокимаи умумӣ донишҷўён муяссар мешаванд, ки хусусиятҳои зерини ҳамкориро дар таълими интерактивӣ мустақилона муайян намоянд. Донишҷўён қобилияти мубориза бурдан бо мушкилоти душвори таълимӣ, истифодаи воситаҳои мувофиқи психологӣ ва нишон додани хушбинӣ ва назари воқеӣ ба вазъиятҳоро азхуд мекунанд. Ин таъсир барои омўзгорони оянда ниҳоят муҳим аст, зеро касби омўзгорӣ яке аз маъмултарин аст ва бинобар ин имкон намедиҳад, ки донишҷўён дар марҳилаи гирифтани маълумоти касбӣ аз рўи нишондодҳои баланди шахсӣ, ки меъёри маҳорати касбии педагогиро ташкил медиҳанд, интихоб карда шаванд. Ташхиси натиҷаҳои татбиқи усулҳои интерактивии таълим дар донишҷўён имкон медиҳад, ки дар ин раванд тағйироти воқеии сифатҳои шахс ба вуҷуд меояд.

Ҳоло ҷомеа на танҳо мутахассисони баландихтисос, маълумотнок, бофарҳанг, балки ашхосеро низ тақозо мекунад, ки масъулияти баланд, ташаббускор, қобилияти баёни нуқтаи назари худ, баҳс кардан, роҳҳои оптималии ҳалли мушкилоти гуногунро пайдо кардан, малакаи муоширати таҳаммулпазирро доранд, инчунин инкишофи босуръати техника дар соҳаи маориф вазифаҳои нав мегузорад, ки аз нав дида баромадани мазмуни таълим, шаклу усулҳои таълимро талаб мекунанд.

Ҳамин тариқ, ба хулосае омадан мумкин аст, ки омода намудани муаллимони оянда ҷиҳати таҳия ва истифодаи шаклу усулҳои таълими интерактивӣ ҳатман имкон медиҳад, ки онҳо дар ҳолатҳои ҳамкории мутақобилаи касбию педагогӣ фаъолона фаро гирифта шаванд. Охирин шавқу ҳавасро ба омўзиш ба таври назаррас афзоиш медиҳад, фаъолияти баланди донишҷўён ва омўзгорони ояндаро пешакӣ муайян мекунад, қобилияти ҳалли масъалаҳои воқеии педагогиро такмил медиҳад, донишҳои педагогӣ, психологӣ, иҷтимоӣ-педагогӣ, ахлоқӣ ва дигар донишҳои назариявиро афзун менамояд, тафаккури касбиро инкишоф медиҳад, муносибати эҷодӣ ба ҳалли проблемаҳои психологию педагогӣ проблемаҳо, ирода, ба васеъ шудани чахонбинии иҷтимоии шунавандагон мусоидат мекунад.