Саъд ва ду дирҳам

Ривоят мекунанд, ки дар замони Паёмбари Ислом ҳазрати Муҳаммад (с) марде бо номи Саъд зиндагӣ мекард. Ӯ бисёр камбағал буд ва аз ҷумлаи асҳоби Суффа ба шумор мерафт.

Саъд марди ибодаткор буд. Ҳар рӯз панҷ вақт намозашро дар масҷид, аз паси Расули Худо (с), адо мекард.

Паёмбар (с) аз тангдастӣ ва камбағалии Саъд андӯҳгин мешуданд. Рӯзе ба ӯ фармуданд:

— Эй Саъд! Агар рӯзе моле ба дастам бирасад, туро аз муҳтоҷӣ раҳо хоҳам кард.

Муддате гузашт, вале чизе ба дасти Паёмбар (с) нарасид, ки ба Саъд кумак кунанд.

Рӯзе, чунон ки дар ин ривоят омадааст, ҳазрати Ҷабраил (а) бо ду дирҳам назди Паёмбар (с) омад ва гуфт:

— Эй Расули Худо! Худованд аз андӯҳи ту барои камбағалии Саъд огоҳ аст. Агар мехоҳӣ, ки ӯ аз тангдастӣ раҳо шавад, ин ду дирҳамро ба ӯ бидеҳ ва бигӯ, ки бо он хариду фурӯш кунад.

Паёмбар (с) ду дирҳамро гирифтанд.

Ҳангоме ки барои намози пешин аз хона берун шуданд, Саъдро диданд, ки дар назди яке аз ҳуҷраҳо истодааст.

Аз ӯ пурсиданд:

— Эй Саъд! Оё метавонӣ тиҷорат кунӣ?

Саъд ҷавоб дод:

— Ё Расулаллоҳ! Савганд ба Худо, ки барои тиҷорат сармояе надорам.

Паёмбар (с) ду дирҳамро ба ӯ дода, фармуданд:

— Ин ду дирҳамро бигир ва бо он хариду фурӯш кун.

Саъд пулро гирифт ва ҳамроҳи Паёмбар (с) ба масҷид рафт. Пас аз адои намозҳои пешину аср, Расули Худо (с) ба ӯ фармуданд:

— Эй Саъд! Акнун бирав ва дар ҷустуҷӯи рӯзии ҳалол кӯшиш кун.

Саъд ба бозор рафт ва ба хариду фурӯш оғоз кард.

Мувофиқи ривоят, Худованд ба тиҷорати ӯ баракат дод. Ҳар чизеро, ки ба як дирҳам мехарид, ба ду дирҳам мефурӯхт. Ҳамин тавр, сармояаш рӯз ба рӯз зиёд мешуд.

Пас аз муддате Саъд дар назди масҷид дӯконе кушод ва молҳои худро дар он ҷо ба фурӯш гузошт.

Оҳиста-оҳиста тиҷорати ӯ пеш рафт ва сарваташ афзуд. Харидорон зиёд шуданд ва ӯ тамоми вақти худро ба хариду фурӯш мебахшид.

Пештар Саъд ҳанӯз пеш аз садои азон ба намоз омода мешуд. Аммо акнун, вақте ҳазрати Билол (р) азон мегуфт ва Паёмбар (с) ба масҷид меомаданд, Саъд ҳанӯз машғули тиҷорат буд ва ҳатто вузӯ нагирифта буд.

Рӯзе Паёмбар (с) ба ӯ фармуданд:

— Эй Саъд! Чунин менамояд, ки дунё туро ба худ машғул сохта, аз намоз боздоштааст.

Саъд ҷавоб дод:

— Ё Расулаллоҳ! Чӣ кор кунам? Магар молу сарвати худро раҳо кунам, то талаф шавад? Ба як нафар мол фурӯхтаам ва бояд пулашро бигирам. Аз шахси дигар мол харидаам ва бояд онро қабул карда, пулашро бипардозам.

Паёмбар (с) диданд, ки Саъд чунон ба ҷамъоварии молу сарват машғул шудааст, ки дигар ба ибодат мисли пештара аҳамият намедиҳад.

Ин ҳолат Расули Худоро бештар аз замони камбағалии Саъд андӯҳгин сохт.

Рӯзе, тибқи ҳамин ривоят, ҳазрати Ҷабраил (а) боз назди Паёмбар (с) омад ва гуфт:

— Эй Расули Худо! Кадом ҳолати Саъдро бештар меписандӣ: камбағалии пешинаашро ё сарватмандии имрӯзаашро?

Паёмбар (с) фармуданд:

— Ҳолати пешинаашро беҳтар медонам, зеро сарвати имрӯза ӯро аз ибодат ва ёди охират ғофил кардааст.

Ҷабраил (а) гуфт:

— Оре, муҳаббати аз ҳад зиёд ба молу сарват метавонад инсонро аз ёди охират дур созад. Агар мехоҳӣ, ки Саъд ба ҳолати пешинааш баргардад, ҳамон ду дирҳамро аз ӯ бозпас бигир.

Паёмбар (с) аз хона берун шуда, назди Саъд рафтанд ва фармуданд:

— Эй Саъд! Оё он ду дирҳаме, ки ба ту дода будам, ба ман бармегардонӣ?

Саъд гуфт:

— Ё Расулаллоҳ! Агар дусад дирҳам ҳам бихоҳед, бо камоли майл медиҳам.

Паёмбар (с) фармуданд:

— Не, ман фақат ҳамон ду дирҳамро мехоҳам.

Саъд ду дирҳамро баргардонд.

Мувофиқи ривоят, дере нагузашта тиҷорати Саъд рӯ ба таназзул ниҳод. Оҳиста-оҳиста молу сарваташро аз даст дод ва ба ҳолати пешинаи худ баргашт.

Панд ва маънии ҳикоят

Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки молу сарват худ ба худ чизи бад нест. Аммо агар инсон чунон ба ҷамъоварии сарват машғул шавад, ки ибодат, ахлоқ ва вазифаҳои худро фаромӯш кунад, он сарват метавонад сабаби зиёни ӯ гардад.

Сарвати ҳақиқӣ танҳо доштани пулу мол нест, балки қаноат, оромии дил ва фаромӯш накардани Худованд аст.

Дар Қуръони Карим омадааст:

«Эй касоне, ки имон овардаед! Молу фарзандонатон шуморо аз ёди Аллоҳ ғофил насозанд. Ва ҳар кас чунин кунад, пас онҳо зиёнкоронанд».

Сураи Мунофиқун, ояти 9.

Шарҳи калимаҳои душвор

ҳадиси 38, боби «Ан-Наводир»