Аз куҷо калимаи «барқ» бавуҷуд омад?

Қувваи барқие, ки бо аккумуляторҳо ё динамо-мошинҳо истеҳсол мегарданд, бо воситаи симҳои металлӣ ҷараён ёфта, барои гармидиҳӣ, рӯшноидиҳӣ ё барои коркунии механизмҳои гуногун истифода мешаванд.
Калимаи «барқ» решаи юнонӣ дошта, маънояш қаҳрабо (янтарь) аст. Аллакай дар қадимулайён олими математеки юнонӣ Фалес тасаввурот оид барқро дошт. Чӯбиқаҳрабоиро бар пашм молида, ӯ онро гӯё бо барқи статикӣ заряднок менамуд. Ҳангоми ба сар наздик намудани ин чӯб, он ба худ мӯйҳои сарро ба худ мекашид.
Хеле дертар аз ин ҳодиса одамон барқро ба воситаи элементи галванӣ ба даст оварданро ёд гирифтанд (он қувваи барқи домиро медиҳад). Минбаъд генератори барқ, ки ҷараёни тағйирёбандаи барқро медиҳад кашф намуданд. Дар хати ноқилгузаронӣ заряд аз атом ба атом бо заррачаҳои хуррдтарин – электронҳо, мегузарад. Нерӯи барқӣ дар сатҳи саноатӣ дар стансияҳои гармидиҳӣ ё гидроэлектростансияҳо коркард мешаванд.

Қувваи барқ (ё нерӯи барқ) яке аз шаклҳои асосии энергия мебошад, ки дар табиат ва ҳаёти инсон нақши ниҳоят муҳим мебозад. Он ҷараёни ҳаракати мураттоби зарраҳои дорои заряди барқӣ (одатан электронҳо) дар ноқилҳо мебошад.

Қисматҳои асосии ин мафҳум чунинанд:

• Манбаъҳои тавлид: Қувваи барқ дар нерӯгоҳҳо тавлид мешавад. Онҳо намудҳои зерин доранд:

  • Нерӯгоҳҳои барқи обӣ (НБО): Бо ёрии қувваи оби дарёҳо кор мекунанд (мисоли бузург дар Тоҷикистон – НБО-и Норак ва Роғун).

  • Нерӯгоҳҳои барқи тепловозӣ (НБТ ё ТЭЦ): Бо сӯхтани ангишт, газ ё маводи нафтӣ энергия ҳосил мекунанд.

  • Нерӯгоҳҳои барқи атомӣ (НБА): Бо роҳи реаксияи ядроӣ барқ медиҳанд.

  • Манбаъҳои барқароршаванда: Нерӯи офтобӣ ва бодӣ, ки имрӯзҳо хеле маъмул шуда истодаанд.

• Интиқол ва тақсим: Энергияи барқ тавассути хатҳои баландвоси барқӣ (ЛЭП) ба масофаҳои дур интиқол ёфта, ба воситаи зеристгоҳҳо ба шиддати мувофиқ барои истеъмолкунандагон фароварда мешавад.

• Аҳамият дар ҷомеа: Бе қувваи барқ тасаввур кардани ҳаёти муосир ғайриимкон аст. Он барои равшанӣ, кор кардани асбобҳои маишӣ, пешрафти саноат, нақлиёт, алоқа ва технологияҳои иттилоотӣ истифода мешавад.

• Сарфаҷӯӣ: Истифодаи oқилона ва сарфакоронаи қувваи барқ барои ҳифзи муҳити зист ва сармояи иқтисодӣ аҳамияти калон дорад.