Маликушшуаро Муҳаммад Тақии Баҳор - Шеърҳо 1

Шеър ва назм

Шеър донӣ чист? — Марвориде аз дарёи ақл,
Шоир он афсунгаре, к-ин турфа марворид суфт.

Санъату саҷъу қавофӣ ҳаст назму нест шеър,
Эй басо нозим, ки назмаш нест илло ҳарфи муфт!

Шеър он бошад, ки хезад аз дилу ҷӯшад зи лаб,
Боз дар дилҳо нишинад ҳар куҷо гӯше шунуфт.

Эй басо шоир, ки ӯ дар умри худ назме насохт!
В-эй басо нозим, ки ӯ дар умри худ шеъре нагуфт!

Шуҷоати адабӣ

Мурдан андар шуҷоати адабӣ
Беҳтар аз чоплусию чалабӣ!

Ман бар онам, ки нест зери сипеҳр
Сифате чун шуҷоати адабӣ.

Нуҷабои ҷаҳон шуҷоонанд,
Ба шуҷоат-дар аст мунтаҷабӣ.

Рост бошу мадор бок аз кас,
Ин бувад хӯи мардуми асабӣ.

Сахтрӯӣ зи гурбузӣ беҳтар,
Аҳмадӣ хубтар зи Булаҳабӣ.

Чашм бардор аз он касон, ки сухан
Бехигӯшӣ кунанду зерилабӣ.

Сухани рост ба мазҳаби ман
Беҳ зи сесад намози нимшабӣ!

Гуфтаи омиёна, лек сареҳ,
Беҳ зи ҳафтод хутбаи арабӣ!

Тифли густох назди ман бошад
Пиру он пири чарбгӯй сабӣ.

Дар ҷаҳонанд бихрадону радон
Камтару бештар ҷабону ғабӣ.

Ту аз он мардумони камтар бош,
Ин бувад маънии фузунталабӣ.

Магузин мазҳаб аз барои заҳаб,
Эй ҳаводори давраи заҳабӣ!

Ёри аҳримананд макру дурӯғ,
Инчунин гуфт Зардуҳушти набӣ.

Аз ҳасаб мардро шараф хезад,
Чист фахри шарофати насабӣ?

Ҳон, ту густохию шуҷоатро
Ҳарзалойӣ магиру беадабӣ!

Боадаб бошу рост бошу сареҳ,
Раҳи ҳақ ҷӯй аз он чӣ металабӣ!

Дуруд ба Пушкин

Дуруд бар туву фазлу камолат, эй Пушкин!
Ба табъи нозуку лутфи хаёлат, эй Пушкин!

Наёфт умри ту бо рӯзи мурданат поён,
Кунун бувад саду панҷоҳ солат, эй Пушкин!

Туӣ зи мо саду панҷоҳ поя болотар,
Барем рашк ба ҷоҳу ҷалолат, эй Пушкин!

Маро ҳанӯз назоида моми даҳр, аммо
Расидаӣ ту ба авҷи камолат, эй Пушкин!

Ҷанини даҳраму хун мемакам зи нофи ҳаёт,
Ту ҷовидонию набвад заволат, эй Пушкин!

Ба боли нағмаи мавзуни худ биболу бипар
Сӯи абад, ки кушодаст болат, эй Пушкин!

Бичам бар авҷи асири ҷалоли хешу мабош
Ба ёди зиндагии пурмалолат, эй Пушкин!

Саодати башар армону идеоли ту буд,
Дуруд бар туву бар идеолат, эй Пушкин!

Ба Айраҷ

Марсия дар вафоти шоири машҳури Эрон Айраҷ Мирзо, ки, мувофиқи матни пешниҳодшуда, соли 1923 аз бемории сакта даргузашта буд.

Айраҷ, рафтию ашъори ту монд,
Кӯч кардӣ туву осори ту монд!

Чун кунад қофила кӯч аз саҳро,
Мениҳад оташе аз хеш ба ҷо.

Бор бастӣ ту зи сарманзили ман,
Оташат монд, вале дар дили ман.

Баъди умре дили ёрон бурдан,
Дили мо сӯхтӣ аз ин мурдан!

Чун кабӯтарбачаи парвозӣ,
Баркушудӣ пару кардӣ бозӣ.

Авҷ бигирифтию бол афшондӣ,
Ногаҳон рафтию боло мондӣ.

Тани зори ту фурӯхуфт ба хок,
Рӯҳи поки ту гузашт аз афлок.

Сӯи афлок шуд он рӯҳи хафиф,
Ҳар латифе гузарад сӯи латиф.

Буд дар назми ҷаҳон софу сареҳ
Мурданат сакта, вале ғайри малеҳ.

Мавқеи сактаат ин давр набуд!
Суҳбати мову ту ин тавр набуд!

Хома пӯшид сияҳ дар ғами ту,
Нома шуд ҷомадар аз мотами ту.

Шеър бевазн шуду қофия хор,
Саҷъу радфу равӣ афтод зи кор.

Шаҷари фазлу адаб бебар шуд,
Фалаки дониш беахтар шуд.

Ёфт абёт ба мисраъ тақлил,
Шуд матолеъ ба мақотеъ табдил.

Қалами шоирӣ аз кор афтод,
Адабиёт зи миқдор афтод.

Дар азои ту қалам хун бигрист,
Натавон гуфт, ки ӯ чун бигрист.

Хома дар марги ту шуд мӯякунон,
Лиқа дар сӯги ту шуд мӯйканон.

Дафтар аз ҳаҷри ту бешерозаст,
В-аз ғамат доғи мураккаб тозаст.

Хома чун шуд зи азоят хабараш,
Теғ бар сар заду бишкофт сараш.

Аз сараш хуни сияҳ берун рехт,
Бар варақ аз буни мижгон хун рехт.

Рафт дар марги ту қудрат зи хаёл,
Маза аз нуктаву маънӣ з-амсол.

Рафтию лаззати дониш бурдӣ,
Завқҳоро ба димоғ афсурдӣ.

Кайф аз афюну нишот аз май шуд,
Давраи ишқу ҷавонӣ тай шуд.

Андар оҳанг дигар пӯя намонд,
Дар лаби тор ба ҷуз мӯя намонд.

Бе ту рафт аз ғазалиёт фурӯғ,
Бе ту шуд ошиқию ишқ дурӯғ.

Бе ту риндию назарбозӣ мурд,
Ростӣ, Саъдии Шерозӣ мурд.

Мурдию ахтари мо кард ғуруб,
Лек шуд марги ту аз баҳри ту хуб.

Доштанд орзуи суҳбати ту
Молеру Корнелу Расин, Руссо.

Ба ту гуфтанд, ки бархезу биё,
Ваҳшию Аҳлию Ҷомию Зиё.

Гӯш кардию ба як чашм задан
Шудӣ он ҷо, ки бибоист шудан.

Бо чунон ҳавза, ки он ҷо дорӣ,
Чӣ ғам аз ғамкадаи мо дорӣ?

Андар он боғ, ки бар шохаи гул
Ошён сохтаӣ чун булбул,

Зери сар кун зи раҳи меҳру вафо
Гӯшае баҳри пазироии мо.

Аз мост, ки бар мост!

Ибораи «авҷи асири ҷалол» ва байти дорои номҳои «Молер, Корнел, Расин, Руссо» ба муқоиса бо нусхаи асл ниёз доранд. Аз шеъри «Аз мост, ки бар мост!» танҳо унвон фиристода шудааст.

Аз мост, ки бар мост!

Ин дуди сияҳфом, ки аз боми ватан хост,
Аз мост, ки бар мост!
В-ин шуълаи сӯзон, ки баромад зи чапу рост,
Аз мост, ки бар мост!

Ҷон гар ба лаби мо расад, аз ғайр нанолем,
Бо кас насиголем.
Аз хеш бинолем, ки ҷони сухан ин ҷост:
Аз мост, ки бар мост!

Як тан чу мувофиқ шуд, як дашт сипоҳ аст,
Бо тоҷу кулоҳ аст.
Мулке чу нифоқ овараду яккаву танҳост,
Аз мост, ки бар мост!

Мо кӯҳначанорем, ки аз бод нанолем,
Бар хок биболем.
Лекин чӣ кунем? Оташи мо дар шиками мост,
Аз мост, ки бар мост!

Ислом гар ин рӯз чунин зору заиф аст,
З-ин қавми шариф аст.
На ҷурм зи Исо, на тааддӣ зи калисост,
Аз мост, ки бар мост!

Даҳ сол ба як мадраса гуфтему шунуфтем,
То рӯз нахуфтем.
В-имрӯз бидидем, ки он ҷумла муаммост,
Аз мост, ки бар мост!

Гӯем, ки бедор шудем — ин чӣ хаёлест?
Бедории мо чист?
Бедории тифлест, ки муҳтоҷ ба лолост,
Аз мост, ки бар мост!

Аз шимию ҷуғрофию таърих нафурем,
Аз фалсафа дурем.
В-аз «қола» ва «ин қулту» ба ҳар мадраса ғавғост,
Аз мост, ки бар мост!

Гӯянд: «Баҳор аз дилу ҷон ошиқи Ғарб аст,
Ё кофири ҳарбист».
Мо баҳс наронем дар он нукта, ки пайдост:
Аз мост, ки бар мост!