Муҳандисии нармафзор дар давраи агентҳои барноманависӣ

Яке аз малакаҳои асосӣ дар муҳандисии зеҳни сунъӣ кор бо агентҳои барноманависӣ — Coding Agents аст. Тавоноии шумо дар роҳнамоии ин агентҳо, ҳам барои навиштани код ва ҳам барои корҳои дигар, аз қабили таҳлили додаҳо ё идоракунии фаъолияти низом, имкон медиҳад корҳои хеле бештареро анҷом диҳед.

Суръати пешрафти агентҳои барноманависӣ сабаб шудааст, ки ин малака низ босуръат тағйир ёбад — ҳатто зудтар аз бисёре аз малакаҳои дигари сатҳи баланд дар муҳандисии зеҳни сунъӣ. Агентҳои дорои коди пӯшида, монанди Claude Code, Codex ва Cursor, инчунин агентҳои дорои коди кушода, монанди OpenCode ва Pi, ҳам тавассути такмили муҳити идоракунандаи агент — Harness — ва ҳам тавассути беҳтар шудани моделҳо бо ҷаҳишҳои назаррас пеш мераванд.

Аз ин рӯ, барои ҳамеша хуб аз худ кардани тарзи истифодаи агентҳои барноманависӣ, раванди пайвастаи озмоиш, сохтан ва омӯзиш зарур аст.

Барои сохтани нармафзор бо ин агентҳо метавон як раванди кории нисбатан устуворро дар сатҳи умумӣ муайян кард. Марҳилаҳои асосии он чунинанд:

1. Банақшагирӣ — Planning

Ин марҳила ду қисм дорад:

1. Идеяпардозӣ ва баррасии аввалия, ки метавонад таҳқиқ, озмоиш ва шиносоӣ бо маҷмуаи коди мавҷударо дар бар гирад.
2. Навиштани мушаххасоти лоиҳа — Specification, ки талабот, тарҳи техникӣ ва меъмориро муайян мекунад. Пас аз он нақшаи иҷро таҳия мешавад.

Ҳамчунин метавонед нақшаро бозбинӣ кунед, то фарзияҳои асосиро зери савол гузоред ва масъалаҳое чун мушкилоти амниятӣ, мураккабсозии зиёдатӣ — Overengineering — ё дигар камбудиҳоро санҷед.

2. Иҷро — Execution

Дар ин марҳила нармафзорро месозед, месанҷед ва дурустии онро арзёбӣ мекунед. Дар ин кор бояд миёни мустақилияти агент ва назорати инсон тавозуни муносиб вуҷуд дошта бошад.

Ин марҳила чунин корҳоро дар бар мегирад:

1. Ба агент супоридани сохтани нармафзор бо дараҷаи муносиби мустақилият.
2. Санҷидани натиҷаи кори агент тавассути озмоишҳои худкор ва ё баррасии инсон.

3. Ҷойгиркунӣ ва назорат — Deployment & Monitoring

Дар ин марҳила:

1. Нармафзорро ба муҳити корӣ ҷойгир мекунед; эҳтимол тавассути раванди CI/CD ё марҳилаҳои тасдиқи инсон.
2. Аз агентҳо барои баррасии сабтҳои рӯйдодҳо, пайдо кардани мушкилот, пешниҳоди беҳбудиҳо ва ҳатто татбиқи онҳо истифода мебаред.

---

Ин раванди корӣ дар сатҳи умумӣ ба ҳамон усуле хеле монанд аст, ки пеш аз пайдоиши агентҳои барноманависӣ барои сохтани нармафзор истифода мешуд.

Аммо ҳоло таваҷҷуҳи мо ба навиштани худи код хеле камтар шуда, бештар ба масъалаҳои зерин равона шудааст:

• Қарор гирифтан дар бораи он ки чӣ бояд сохта шавад.
• Тарҳрезии меъморӣ.
• Навиштани мушаххасоти лоиҳа.
• Баррасӣ ва санҷиши дурустии натиҷа.

Вақти ҳар марҳила вобаста ба лоиҳа метавонад хеле фарқ кунад. Ҳатто мумкин аст баъзе марҳилаҳо умуман лозим нашаванд.

Масалан, мушаххасоти намунаи аввалияи лоиҳаи комилан нав — Greenfield Prototype — метавонад танҳо дар шакли як дастури кӯтоҳ ба агент навишта шавад. Аммо мушаххасоти лоиҳаи мавҷуда — Brownfield — бо корбарони зиёд метавонад барои навиштан ва санҷиш вақт ва диққати хеле бештар талаб кунад.

Илова бар ин, ин раванди корӣ комилан такрорӣ ва бознигаришаванда — Iterative аст. Таҳиягарони ботаҷриба медонанд, ки кай натиҷа ё бозхӯрди як марҳила бояд сабаби бозгашт ба марҳилаи пешина шавад.

Масалан, агар санҷиши дурустӣ ноком шавад, онҳо медонанд чӣ гуна агентро роҳнамоӣ кунанд, то низомро аз нав созад ё хатоҳоро бартараф намояд. Ё агар назорат мушкилеро ошкор кунад, медонанд чӣ гуна аз агентҳо бихоҳанд низомро ислоҳ ва дубора ҷойгир кунанд.

Барои истифодаи самараноки агентҳои барноманависӣ дар ин раванд малакаҳои асосӣ чунинанд:

• Роҳбарии раванди кор
• Фароҳам кардани мустақилияти агент
• Бозбинии кор
• Мутобиқсозии агент ва муҳити он
• Дарки асосҳои кори агентҳои барноманависӣ

---

Роҳбарии раванди кор

Шумо бояд бидонед, ки чӣ гуна дар ҳар марҳилаи раванди боло пеш равед.

Яъне бояд муайян кунед, ки дар ҳар марҳила чӣ қадар корро инсон ва чӣ қадарро агент анҷом диҳад ва кай барои бознигарӣ ба марҳилаи пешина баргаштан лозим аст.

Ин кор дарки амиқи тавозун ва гузаштҳоро миёни суръат, хароҷот, хатари техникӣ ва ҳаҷми меҳнати инсон талаб мекунад.

Аз ин рӯ, бояд тавонед қарор бигиред:

• Дар оғоз чӣ қадар таҳқиқ ва банақшагирӣ лозим аст.
• Кай масъулияти қисмҳои ҳассос бояд ҳамоно дар дасти инсон бимонад.
• Меъмориро чӣ гуна интихоб кунед.
• Дар ҳуҷҷатҳои банақшагирӣ, монанди мушаххасоти лоиҳа, чӣ қадар ҷузъиёт нависед.
• Корро чӣ гуна ба марҳилаҳои хурд ва санҷишпазир тақсим кунед.

---

Фароҳам кардани мустақилияти агент

Вақте дар марҳилаҳои гуногуни раванди кор аз агенти барноманависӣ истифода мекунед, бояд дараҷаи мустақилияти онро муайян намоед.

Оё бояд пайваста корашро назорат кунед ва ба таври интерактивӣ бо он дар муколама бошед? Ё қисми бузургтари корро ба он бисупоред?

Кай бояд ҳадафи мушаххасеро муайян кунед ва иҷозат диҳед агент дар як давраи такрории кор худаш пеш равад, то ба натиҷа бирасад?

Илова бар ин, бояд контексти агент — маълумот ва заминаи дар ихтиёри он бударо — бодиққат идора кунед.

Ҳангоми гузаштани лоиҳа аз марҳилаҳои гуногун бояд муайян кунед, ки кай нуктаҳои муҳими омӯхтаатон, бозхӯрди корбарон ва фарзияҳои лоиҳа сабт шаванд. Ин ҳатто фарзияҳоеро дар бар мегирад, ки дар миёнаи сохтани лоиҳа тағйир ёфтаанд. Агент бояд дар марҳилаҳои баъдӣ аз ин маълумот истифода карда тавонад.

Ҳамчунин бояд қарор бигиред, ки кай беҳтар аст чанд агентро ҳамзамон дар бахшҳои гуногуни як масъала ба кор андозед — хоҳ ин ҳамоҳангиро инсон анҷом диҳад, хоҳ агенти сатҳи болотар.

Бояд муайян кунед, ки таваҷҷуҳи инсон миёни чанд ҷаласаи ҳамзамони агентҳо чӣ гуна тақсим ва идора шавад.

Дар ниҳоят, бояд бидонед, ки чӣ гуна агентҳоро ба таври бехатар ба кор андозед: иҷозатҳоро танзим кунед ва барои амалҳои ҳассос нуқтаҳои назорату тасдиқ гузоред. Ҳамин тавр, таҳия бо суръати муносиб пеш меравад ва хатарҳое чун ифшои маълумот, аз даст рафтани додаҳо ё дигар осебҳо маҳдуд мемонанд.

---

Бозбинии кор

Натиҷаи кори агенти барноманависӣ ҳамеша муайян ва пешбинишаванда нест.

Мо пешакӣ намедонем, ки он чӣ идеяҳои хуб пешниҳод мекунад ё чӣ хатоҳое ба вуҷуд меорад.

Аз ин рӯ, бозбинӣ ва санҷиши дурустии натиҷа яке аз марҳилаҳои асосӣ аст. Ҳадаф ин аст, ки мутмаин шавем натиҷа ҳамон чизест, ки мехостем. Агар чунин набошад, бояд агентро дубора роҳнамоӣ кунем.

Бояд озмоиш ва санҷишро мувофиқи навъи вазифа тарҳрезӣ кунед ва дар ҳолати зарурӣ ҳам санҷиши рафтор — Behavioral Verification ва ҳам санҷиши функсионалӣ — Functional Verification анҷом диҳед.

Метавонед роҳҳои кори корбар — User Flows — ро низ бисанҷед. Ҳатто метавонед аз агент бихоҳед, ки ҳамчун далели муваффақият ё нокомӣ тасвирҳои экран пешниҳод кунад.

Барои арзёбиҳои сифатӣ ва рафторӣ низ метавон аз маҷмуаҳои арзёбӣ — Eval Sets ва дар баъзе мавридҳо аз усулҳое чун истифодаи модели забонии бузург ҳамчун довар — LLM-as-a-Judge истифода кард.

Ҳамчунин бояд муайян кунед, ки чӣ қадар аз ин озмоишҳо бояд худкор бошанд.

Дар баъзе равандҳои корӣ метавон тамоми озмоишу санҷишро комилан худкор кард, то агент тавонад кори худро санҷад ва муайян намояд, ки вазифаро бомуваффақият анҷом додааст ё не.

Албатта, бояд худи озмоишҳоро ҳам арзёбӣ кунед, то мутмаин шавед, ки воқеан ба ҳадафи шумо мувофиқанд. Агар мувофиқ набошанд, онҳоро беҳтар кунед.

Илова бар ин, метавонед аз бозбинии код тавассути агент — Agentic Code Review ва санҷишҳои амниятӣ ва меъмории бар зеҳни сунъӣ асосёфта истифода баред.

Вақте бозбинии зеҳни сунъӣ кофӣ нест, бояд баррасии ҳадафманди инсонро ба раванд ворид кунед: пеш аз ҳама баррасии рафтори код ва дар мавридҳои камтар баррасии худи кодро. Ҳамзамон бояд биандешед, ки чӣ гуна дар оянда ин бозбиниро бештар худкор кардан мумкин аст.

Дар ниҳоят, худи ҷойгиркуниро ҳам бояд санҷед. Ҳамчунин метавонед назорат ва идоракунии ҳодисаҳои носозиро бо ёрии агентҳо ба роҳ монед.

---

Мутобиқсозии агент ва муҳити он

Тавоноии шумо дар навсозии ҳам агент ва ҳам муҳите, ки агент дар он кор мекунад, имкон медиҳад агент контексти заруриро зудтар дарёфт кунад, ба абзорҳои муносиб дастрасӣ дошта бошад ва нармафзорро дурусту самаранок созад.

Бояд бидонед, ки чӣ гуна ин имкониятҳоро бо агент ҳамгиро кунед:

• Малакаҳои агент — Agent Skills
• Плагинҳо
• Серверҳои MCP

Баъзан лозим мешавад онҳоро ҳазф ё сода кунед. Масалан, вақте модели нав дигар ба малакаи пешина ниёз надорад.

Метавонед аз Hook-ҳо — механизмҳои иҷрои худкор ҳангоми рӯйдодҳои муайян — барои худкор кардани қисмҳои такрории раванди таҳия истифода баред. Масалан, барои оғоз кардани бозбинии худкори код ё равандҳои CI/CD.

Ҳамчунин бояд муҳитеро идора кунед, ки агент дар он кор мекунад.

Масалан, метавонед контексти доимии агентро дар файлҳое чун AGENTS.md ё CLAUDE.md навсозӣ кунед ва дар бораи масъалаҳои зерин ба он маълумот диҳед:

• Сохтори маҷмуаи код
• Фарзияҳои муҳими меъморӣ
• Услуби навиштани код
• Усулҳои дастрасӣ ба додаҳо

Бояд бидонед, ки чӣ гуна ҳолати корро миёни ҷаласаҳои гуногун ва агентҳои ҳамзамон нигоҳ доред ва таҷрибаҳои омӯхтаи агентро бо гузашти вақт ҷамъ кунед. Масалан, пас аз ҳар иҷро бозбинии таҷриба — Retrospective — гузаронед ва сабт кунед, ки чӣ чизҳо дуруст ё нодуруст кор карданд.

Ҳамчунин бояд тавонед дар маҷмуаи код қоидаҳои ягона ва сохторҳои ҳамоҳанг эҷод кунед, то агент ба осонӣ дар он роҳ ёбад. Гоҳ-гоҳ бояд қарзи техникии аз кори агент ба вуҷудомадаро низ бартараф кунед.

Ҳангоми кор дар гурӯҳ бояд ба ҳамоҳанг кардани контексти агентҳои таҳиягарони гуногун ҳам диққат диҳед.

---

Асосҳои кори агентҳои барноманависӣ

Дар ниҳоят, барои он ки дар тӯли ин раванд қарорҳои хуб қабул кунед, бояд тарзи кори агентҳои барноманависиро ба қадри кофӣ дарк намоед:

• Онҳо чӣ гуна дар маҷмуаи код ҷустуҷӯ мекунанд ва маълумоти заруриро меёбанд.
• Равзанаи контексти худро чӣ гуна идора мекунанд.
• Амалҳои гуногун, аз қабили даъвати абзорҳо ва истифодаи серверҳои MCP, ба контекст чӣ гуна таъсир мерасонанд.
• Агентҳо ва зерагентҳо чӣ гуна бо ҳам кор мекунанд.
• Чӣ гуна бо илова кардани муҳити идоракунандаи Harness дар атрофи модели забонии бузург — LLM — агент сохта мешавад.

Ин дониш имкон медиҳад агент дигар барои шумо як «қуттии сиёҳ» — Black Box набошад ва тавонед шаклҳои гуногуни нокомии онро шиносед. Масалан:

• Аз ҳад мураккаб кардани роҳи ҳалли як масъалаи сода.
• Аз даст додани дақиқӣ ва сахтгирӣ аз сабаби набудани раванди муайяни санҷиш.
• Пеш аз расидан ба ҳадаф бозистодан.
• Иҷрои амалҳое, ки метавонанд файлҳоро ҳазф кунанд ё ба додаҳои муҳити асосӣ осеб расонанд.

Ҳамчунин ин дониш кумак мекунад ҳолати агентро беҳтар дарк кунед ва бо пешниҳоди дастур ё контексти муносиб онро дурусттар роҳнамоӣ намоед.

Ҳангоми назорати иҷро низ ин фаҳмиш имкон медиҳад зудтар пай баред, ки агент аз роҳи асосӣ дур шудааст ва ба дахолати шумо ниёз дорад.

---

Ба назари ман, шабакаҳои иҷтимоӣ аксаран тарзи истифодаи агентҳои барноманависиро аз ҳад сода шарҳ медиҳанд.

Масалан, баъзан муфид аст, ки агентҳоро барои чанд соат комилан мустақил гузоред ва бигзоред миллионҳо ё ҳатто даҳҳо миллион токен истифода кунанд.

Аммо дар ҳоли ҳозир арзиши амалии вазифаҳои хеле тӯлонӣ — Long-Horizon Tasks, махсусан дар муқоиса бо хароҷоташон, аз ҳад зиёд нишон дода мешавад.

Дар муқобил, бештари истифодаҳои самараноки агентҳои барноманависӣ раванди мураккаб ва бисёр такроршаванда доранд. Тавоноии шумо дар дахолати саривақтӣ ва истифодаи доварии касбӣ одатан натиҷаҳои хеле беҳтар ба вуҷуд меорад.

Маҳорати кор бо агентҳои барноманависӣ шуморо ба як созандаи самаранок табдил медиҳад.

Ва ҳамин имкон медиҳад, ки дар баробари иҷрои кор, тамоми раванди сохтани маҳсулотро низ роҳбарӣ кунед.