Микросервис чист ва кай набояд аз он истифода кунем?

Агар дар соҳаи таҳияи нармафзор фаъолият дошта бошед, эҳтимол борҳо ибораи Microservice Architecture — меъмории микрохизматрасониҳо-ро шунидаед.

Ин меъморӣ барои он пешбинӣ шудааст, ки низомҳои бузургро ба қисмҳои хурдтару мустақил ҷудо кунад, таҳия ва ҷойгиркунии алоҳидаи хизматрасониҳоро имконпазир созад ва васеъ кардани иқтидори низомро осонтар намояд.

Аммо як саволи муҳим вуҷуд дорад:

Оё Микросервис ҳамеша интихоби беҳтар аст?

Ҷавоби кӯтоҳ: не.

Баъзан истифодаи микрохизматрасониҳо ба ҷойи ҳалли мушкилот ба лоиҳа печидагиҳои нав илова мекунад.

Дар ин мақола мебинем, ки Микросервис маҳз чист, чӣ бартариҳо дорад ва муҳимтар аз ҳама, кай беҳтар аст аз он истифода накунем.

---

Микросервис чист?

Дар меъмории анъанавӣ мумкин аст тамоми барнома дар доираи як лоиҳаи ягона сохта шавад.

Масалан, фарз кунед мағозаи интернетие дорем, ки аз ин бахшҳо иборат аст:

• Корбарон — User
• Маҳсулот — Product
• Фармоишҳо — Order
• Пардохтҳо — Payment
• Огоҳиномаҳо — Notification
• Идоракунӣ — Admin

Ҳамаи ин бахшҳо дар дохили як барнома ҷойгиранд.

Чунин меъмориро одатан Monolithic Architecture — меъмории монолитӣ меноманд.

Дар меъмории микрохизматрасониҳо ҳамин низом метавонад ба чанд хизматрасонии мустақил тақсим шавад.

Ҳар хизматрасонӣ барои бахши мушаххаси низом масъул аст. Масалан:

Ин хизматрасониҳо метавонанд мустақилона таҳия шаванд, ба муҳити корӣ ҷойгир гарданд ва иқтидорашон зиёд карда шавад.

---

Чаро аслан аз микрохизматрасониҳо истифода кунем?

Фарз кунед мағозаи интернетии хеле бузурге дорем.

Бахши пардохт ногаҳон ба захираҳои бештар ниёз пайдо мекунад, аммо бахши корбарон чунин ниёз надорад.

Дар меъмории микрохизматрасониҳо метавонем танҳо иқтидори Payment Service-ро зиёд кунем.

Ё фарз кунед як гурӯҳ дар бахши фармоишҳо кор мекунад ва гурӯҳи дигар дар бахши пардохтҳо.

Ҳар гурӯҳ метавонад дар хизматрасонии худ кор кунад, бе он ки ҳатман тамоми барномаро тағйир диҳад.

Пас, микрохизматрасониҳо дар шароити муносиб метавонанд чунин бартариҳо дошта бошанд:

1. Мустақилияти хизматрасониҳо

Ҳар хизматрасонӣ метавонад давраи ҳаёти мустақили худро дошта бошад.

2. Васеъ кардани мустақили иқтидор

Метавонем танҳо иқтидори хизматрасониҳоеро зиёд кунем, ки ба захираҳои бештар ниёз доранд.

3. Мустақилияти гурӯҳҳо

Гурӯҳҳои гуногун метавонанд дар бахшҳои гуногуни низом кор кунанд.

4. Ҷойгиркунии мустақил

Тағйир додани як хизматрасонӣ ҳатман маънои аз нав ҷойгир кардани тамоми низомро надорад.

5. Ҷудо кардани масъулиятҳо

Ҳар хизматрасонӣ масъулияти мушаххас дорад.

Аммо инҳо танҳо як тарафи масъалаанд.

---

Мушкил аз куҷо оғоз мешавад?

Микрохизматрасониҳо бе хароҷот нестанд.

Вақте як монолитро ба чанд хизматрасонӣ тақсим мекунем, дар асл қисми печидагии дохили кодро ба зерсохтор ва шабака мегузаронем.

Дар монолит робитаи байни фармоиш ва пардохт метавонад танҳо даъвати як функсия бошад:

Фармоиш → Пардохт

Аммо дар меъмории микрохизматрасониҳо ин раванд метавонад чунин шавад:

Хизматрасонии фармоиш → HTTP / gRPC → Хизматрасонии пардохт → Пойгоҳи додаҳо

Акнун масъалаҳои зерин ба миён меоянд:

• Таъхири шабака — Network latency
• Пайдо кардани хизматрасониҳо — Service discovery
• Тасдиқи шахсият — Authentication
• Санҷиши ҳуқуқи дастрасӣ — Authorization
• Кӯшиши такрорӣ — Retry
• Муҳлати интизорӣ — Timeout
• Механизми қатъи муваққатии дархостҳо ҳангоми нокомӣ — Circuit breaker
• Сабти рӯйдодҳо — Logging
• Пайгирии дархостҳо дар низоми тақсимшуда — Distributed tracing
• Миёнарави паёмҳо — Message broker
• Ҷойгиркунӣ — Deployment
• Назорати ҳолати низом — Monitoring
• Идоракунии ҳамоҳанги контейнерҳо — Container orchestration
• Идоракунии хатогиҳо дар низоми тақсимшуда

Яъне як масъалаи сода метавонад ногаҳон ба масъалаи низомҳои тақсимшуда — Distributed Systems табдил ёбад.

---

Пас, кай набояд аз микрохизматрасониҳо истифода кунем?

1. Вақте лоиҳа хурд аст

Агар гурӯҳи хурд дошта бошед ва барномаи нисбатан содае созед, эҳтимол ҷудо кардани он ба 10 хизматрасонии мустақил ба печидагии иловагӣ намеарзад.

Масалан, барнома чунин бахшҳо дорад:

• Корбарон
• Маҳсулот
• Фармоишҳо
• Пардохтҳо
• Огоҳиномаҳо

Агар тамоми низом чанд ҳазор корбар дошта бошад, шояд панҷ ҷойгиркунии алоҳида, чанд пойгоҳи додаҳо, миёнарави паёмҳо ва низоми назоратӣ аз ниёзи воқеии лоиҳа бештар бошанд.

Дар чунин шароит монолити хуб метавонад комилан кофӣ бошад.

2. Вақте ҳанӯз соҳаи фаъолияти низомро намешиносед

Яке аз хатоҳои маъмул ин аст, ки пеш аз фаҳмидани тарзи кори низом онро ба микрохизматрасониҳо тақсим кунем.

Масалан, аз ҳамон рӯзи аввал бигӯем:

• Хизматрасонии корбарон
• Хизматрасонии фармоишҳо
• Хизматрасонии пардохтҳо
• Хизматрасонии маҳсулот
• Ва ғайра

Аммо пас аз чанд моҳ фаҳмем, ки марзҳои байни ин хизматрасониҳо нодуруст муайян шудаанд.

Дар ин ҳолат тағйир додани меъморӣ метавонад хеле гарон афтад.

Баъзан беҳтар аст аввал низомро ба шакли содатар созем ва баъд, бо шинохти беҳтари домен — соҳаи фаъолияти низом, марзҳои хизматрасониҳоро муайян кунем.

3. Вақте гурӯҳ хурд аст

Микрохизматрасониҳо одатан вақте арзиши бештар пайдо мекунанд, ки гурӯҳҳо ва масъулиятҳо низ то андозае мустақил бошанд.

Агар се барномасоз дошта бошед ва онҳо бояд дар 15 Микросервис кор кунанд, эҳтимол ба ҷойи содатар шудани лоиҳа бо шумораи зиёди махзанҳои код, равандҳои худкор, ҷойгиркуниҳо ва танзимот рӯ ба рӯ хоҳед шуд.

Ба ибораи дигар:

Микросервис танҳо қарори меъморӣ нест; он қарори ташкилӣ ва амалиётӣ ҳам ҳаст.

4. Вақте зерсохтори муносиб надоред

Фарз кунед 20 хизматрасонӣ доред, аммо:

• Назорати муносиб надоред.
• Сабти мутамаркази рӯйдодҳо надоред.
• CI/CD надоред.
• Пайгирии тақсимшудаи дархостҳо надоред.
• Тарзи идоракунии маълумоти махфӣ, аз ҷумла калидҳо ва рамзҳо, муайян нест.
• Ҷойгиркунии барнома дастӣ анҷом мешавад.

Дар чунин шароит ёфтан ва ислоҳ кардани хатогӣ метавонад хеле душвор шавад.

Масалан, корбар мегӯяд:

«Пардохт анҷом нашуд».

Акнун бояд ин бахшҳоро санҷед:

1. Дарвозаи API — API Gateway
2. Хизматрасонии фармоишҳо — Order Service
3. Хизматрасонии пардохтҳо — Payment Service
4. Провайдери пардохт — Payment Provider
5. Миёнарави паёмҳо — Message Broker

Мушкил маҳз дар куҷост?

Бе имкони муносиби мушоҳида ва таҳлили ҳолати низом — Observability — пайдо кардани ҷавоб метавонад вақти зиёд гирад.

5. Вақте ҳадафи асосӣ танҳо «муосир будан» аст

Яке аз бадтарин сабабҳои истифодаи микрохизматрасониҳо ин аст:

«Азбаски ширкатҳои бузург аз микрохизматрасониҳо истифода мекунанд, мо ҳам бояд истифода кунем».

Amazon, Netflix, Uber ва дигар ширкатҳои бузург ниёзҳои хоси худро доранд.

Меъморие, ки барои низоми дорои ҳазорҳо дархост дар як сония ва садҳо таҳиягар муносиб аст, ҳатман барои ширкати навпое бо се таҳиягар муносиб нест.

Меъморӣ бояд аз ниёзҳои низом барояд, на аз мӯди рӯз.

---

Оё монолит бад аст?

Не.

Ин яке аз тасаввуроти нодурусти маъмул аст.

Монолит метавонад комилан хуб тарҳрезӣ шавад.

Мушкил вақте пайдо мешавад, ки монолит ба Big Ball of Mud — тӯдаи бесарусомони код табдил ёбад: яъне ҳама чиз ба ҳама чиз вобаста бошад ва тағйир додани як бахш ба бахшҳои зиёди дигар таъсир расонад.

Монолите, ки дуруст тарҳрезӣ шудааст, метавонад:

• Осонтар ба муҳити корӣ ҷойгир шавад.
• Хатогиҳояш осонтар пайдо ва ислоҳ шаванд.
• Дар марҳилаи аввал зудтар таҳия гардад.
• Хароҷоти камтари зерсохтор дошта бошад.
• Барои гурӯҳҳои хурд хеле муносиб бошад.

Пас, интихоб байни монолит ва микрохизматрасониҳо интихоб байни «меъмории хуб» ва «меъмории бад» нест.

---

Роҳи миёна: монолити модулӣ

Миёни монолит ва микрохизматрасониҳо як интихоби ҷолиб вуҷуд дорад:

Modular Monolith — монолити модулӣ

Дар ин меъморӣ барнома ҳамоно ҳамчун як воҳиди ягона ҷойгир мешавад, аммо код аз рӯйи соҳаҳои фаъолият ба модулҳои мушаххас тақсим мегардад.

Масалан, барнома чунин модулҳо дорад:

• Модули корбарон — User Module
• Модули маҳсулот — Product Module
• Модули фармоишҳо — Order Module
• Модули пардохтҳо — Payment Module
• Модули огоҳиномаҳо — Notification Module

Ҳар модул масъулияти муайян дорад ва вобастагиҳо назорат мешаванд.

Бартарии бузурги ин усул дар он аст, ки метавонед аввал бо содагии монолит оғоз кунед ва агар дар оянда воқеан зарурат пайдо шавад, баъзе модулҳоро ба хизматрасонии мустақил табдил диҳед.

Масалан, модули пардохтро аз монолити модулӣ ҷудо карда, ба Payment Service — хизматрасонии пардохт табдил медиҳед.

Яъне шарт нест аз рӯзи аввал ҳама чизро ба низоми тақсимшуда табдил диҳем.

---

Пас, кай микрохизматрасониҳо мантиқитар мешаванд?

Ягон рақами сеҳрноке вуҷуд надорад, масалан: «Вақте ба як миллион корбар расидӣ».

Аммо одатан омилҳои зерин метавонанд нишон диҳанд, ки меъмории тақсимшуда сазовори баррасии бештар аст:

• Бахшҳои гуногуни низом барои зиёд кардани иқтидор ниёзҳои гуногун доранд.

• Гурӯҳҳои сершумор ба мустақилият дар таҳия ва ҷойгиркунӣ ниёз доранд.

• Баъзе соҳаҳои фаъолияти низом давраҳои ҳаёти гуногун доранд.

• Ҷойгир кардани тамоми барнома ба омили боздоранда табдил ёфтааст.

• Марзҳои соҳаҳои фаъолияти низом хуб шинохта шудаанд.

• Ташкилот зерсохтор ва имкониятҳои муносиби DevOps дорад.

• Хароҷоти печидагии низоми тақсимшуда асоснок аст.

Нуктаи муҳим ин аст:

Микросервис ҳадаф нест. Микросервис абзор аст.

---

Пеш аз интихоби микрохизматрасониҳо ин саволҳоро бипурсед

Пеш аз он ки лоиҳаро ба чандин хизматрасонӣ тақсим кунед, аз худ бипурсед:

• Оё воқеан ба мустақилияти хизматрасониҳо ниёз дорем?
• Оё гурӯҳи мо тавоноии идора кардани низоми тақсимшударо дорад?
• Оё ниёзҳои бахшҳои гуногуни низом барои зиёд кардани иқтидор фарқ мекунанд?
• Оё марзҳои соҳаҳои фаъолияти низомро хуб мешиносем?
• Оё зерсохтори муносиб барои назорат ва ҷойгиркунӣ дорем?
• Оё бартариҳои микрохизматрасониҳо аз печидагии онҳо бештар хоҳанд буд?

Агар ҷавоби ин саволҳо равшан набошад, шояд беҳтар аст ҳоло меъмории содатареро интихоб кунед.

---

Хулоса

Микрохизматрасониҳо метавонанд барои низомҳои бузург ва ташкилотҳои мураккаб роҳи ҳалли хеле тавоно бошанд.

Аммо хурд кардани хизматрасониҳо ҳатман маънои беҳтар кардани низомро надорад.

Баъзан он чи воқеан ба мо лозим аст, 20 Микросервис нест, балки як монолити хуб тарҳрезишуда ва модулӣ аст.

Ба назари ман, яке аз муҳимтарин принсипҳои меъмории нармафзор ин аст:

Аввал масъаларо ҳал кун, баъд меъмориро мураккаб кун.

Агар монолити сода ниёзҳои лоиҳаро қонеъ кунад, истифодаи микрохизматрасониҳо танҳо барои он ки «меъмории муосиртар» ба назар мерасанд, метавонад печидагии нолозим эҷод кунад.

Меъмории хуб меъморие нест, ки технологияҳои бештар дорад; меъмориест, ки бо камтарин печидагӣ ниёзи воқеии низомро қонеъ мекунад.