Бахшиш ва адолат

Оё касе буд, ки Расули Худо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ӯро барои бадие, ки шахсан ба худашон карда буд, набахшида бошанд?

Ҳангоми мутолиаи сирати Паёмбар (с) мебинем, ки бахшиш яке аз хусусиятҳои барҷастаи ахлоқи эшон буд. Ҳазрати Оиша (р) дар бораи рафтори Паёмбар (с) нуктаи бисёр муҳимро баён кардааст: агар бадие танҳо ба шахси худи эшон мерасид, одатан мебахшиданд ва аз он мегузаштанд. Аммо агар масъала ба ҳуқуқи Худо ва ҳуқуқи ҷомеа вобаста мешуд, муносибат дигар буд.

Яъне миёни ҳаққи шахсӣ ва ҳаққи ҷомеа фарқ гузошта мешуд.

Вақте сухан аз ҳаққи шахсӣ мерафт

Паёмбар (с) дар масъалаҳое, ки ба шахси худашон дахл дошт, бисёр бахшанда буданд.

Таҳқир, озор ва бадиҳое, ки ба худи эшон мерасид, аксаран бо сабру гузашт ҷавоб дода мешуд. Ин рафтор бо таълимоти Қуръон низ мувофиқ буд, зеро Қуръони Карим инсонҳоро борҳо ба афв, гузашт ва чашмпӯшӣ даъват мекунад.

Бахшиш дар ин маъно танҳо ин нест, ки инсон бигӯяд: «Туро бахшидам». Балки мақоми болотари он ин аст, ки кина ва хоҳиши интиқомро низ аз дил дур кунад.

Намунаи Ҳазрати Абубакр (р)

Яке аз мисолҳои машҳур ба ҳодисаи туҳмат нисбат ба Ҳазрати Оиша (р) вобаста аст.

Яке аз шахсоне, ки дар паҳн шудани ин туҳмат саҳм дошт, аз хешовандони Ҳазрати Абубакр (р) буд ва ӯ пештар ба он шахс кумаки молиявӣ мекард.

Пас аз ин ҳодиса Ҳазрати Абубакр (р) тасмим гирифт дигар ба ӯ кӯмак накунад.

Аммо Қуръон мусулмононро ба афву гузашт ташвиқ кард. Ҳазрати Абубакр (р) баъд аз ин ба кумаки худ идома дод.

Ин ҳодиса нишон медиҳад, ки дар ахлоқи исломӣ бахшиш танҳо сухан нест; инсон метавонад ҳатто баъд аз озор дидани худ ба некӣ идома диҳад.

Ҳуқуқи ҷомеа масъалаи дигар аст

Аммо вақте масъала танҳо шахсӣ набуд ва ба ҳуқуқи ҷомеа дахл мекард, Паёмбар (с) наметавонистанд онро танҳо ба хотири гузашти шахсии худ нодида гиранд.

Зеро агар ҷиноятҳое, ки ҳуқуқи дигаронро поймол мекунанд, ҳамеша беҷавоб монанд, амнияти ҷомеа аз байн меравад.

Аз ҳамин сабаб, миёни бахшидани ҳаққи шахсӣ ва иҷрои адолат дар ҳаққи ҷомеа фарқ вуҷуд дошт.

Бо вуҷуди ин, ҳатто дар чунин мавридҳо низ майли Паёмбар (с) то ҷое ки имкон дошт, ба раҳмату бахшиш буд.

Бахшиш баъд аз фатҳи Макка

Пас аз фатҳи Макка чанд нафар аз касоне, ки солҳои дароз бо мусулмонон душманӣ карда буданд, аз тарси ҷазо фирор карданд.

Баъзе аз онҳо гумон мекарданд, ки дигар роҳи бозгашт надоранд.

Аммо саҳобагон барои баъзе аз онҳо назди Паёмбар (с) миёнаравӣ мекарданд ва амон мехостанд. Дар бисёр мавридҳо Паёмбар (с) ин миёнаравиро қабул мекарданд.

Аз ҷумла шахсоне чун Икрима ибни Абуҷаҳл ва Сафвон ибни Умайя баъдтар амон ёфта, ба ҷомеаи мусулмонон баргаштанд.

Ин нишон медиҳад, ки мақсади асосӣ интиқом набуд, балки кушодани роҳи бозгашт ва ислоҳ буд.

Икрима ибни Абуҷаҳл

Икрима фарзанди яке аз душманони сахти Паёмбар (с) буд.

Пас аз фатҳи Макка ӯ фирор кард. Аммо баъд барои ӯ амон гирифта шуд ва ӯ баргашт.

Паёмбар (с) ӯро қабул карданд.

Ин ҷо як нуктаи муҳим ҳаст: инсон барои гуноҳи падар ё хонаводааш ҷавобгар нест. Ҳатто касе, ки худ дар гузашта мухолиф буд, метавонад роҳи худро дигар кунад ва зиндагии наверо оғоз намояд.

Икрима баъдтар аз мусулмонони содиқ гардид.

Ваҳшӣ ва бахшиши бузург

Ҳазрати Ваҳшӣ шахсе буд, ки дар ҷанги Уҳуд Ҳазрати Ҳамза (р), амаки дӯстдоштаи Паёмбар (с)-ро кушта буд.

Ин ҳодиса барои Расули Худо (с) бисёр дарднок буд.

Бо вуҷуди ин, вақте Ваҳшӣ баъдтар Исломро қабул кард, ӯ низ қабул гардид.

Ин яке аз намунаҳои равшани он аст, ки бахшиши Паёмбар (с) то чӣ андоза васеъ буд.

Ҳаббор ибни Асвад

Аз мисолҳои дигар Ҳаббор ибни Асвад аст.

Ӯ дар ҳодисае, ки бо Ҳазрати Зайнаб (р), духтари Паёмбар (с), рух дод, нақш дошт. Зайнаб (р) ҳангоми сафар мавриди озор қарор гирифт ва сахт осеб дид.

Пас аз фатҳи Макка Ҳаббор тарсид ва фирор кард.

Аммо баъдтар, вақте шунид, ки дигарон бахшида шудаанд, қарор кард ба назди Паёмбар (с) баргардад.

Ӯ омад ва аз Паёмбар (с) бахшиш хост.

Расули Худо (с) ӯро низ бахшиданд.

Ин бахшиш махсусан таъсирбахш аст, зеро сухан танҳо аз душмани сиёсӣ ё ҳарбӣ намерафт; ин ҳодиса ба оилаи худи Паёмбар (с) осеб расонда буд.

Бо вуҷуди ин, эшон роҳи интиқоми шахсиро интихоб накарданд.

Умми Ҳонӣ ва амон додан

Дар рӯзи фатҳи Макка Умми Ҳонӣ (р), аз хонаводаи Ҳазрати Алӣ (р), ба шахсе амон дод.

Вақте масъала ба назди Паёмбар (с) расид, эшон амони додаи ӯро эътироф карданд.

Ин ҳодиса нишон медиҳад, ки ҳатто дар шароити пирӯзӣ ва қудрат ҳам Паёмбар (с) ба аҳду паймон ва ҳифзи ҷони инсонҳо аҳамияти ҷиддӣ медоданд.

Қудрат ва бахшиш

Бахшидан вақте осон аст, ки инсон қудрати ҷавоб додан надорад.

Аммо бахшиши ҳақиқӣ он вақт бештар маъно пайдо мекунад, ки инсон қудрати интиқом гирифтан дорад, вале роҳи гузаштро интихоб мекунад.

Дар рӯзи фатҳи Макка Паёмбар (с) дар мавқеи қудрат буданд. Бисёре аз касоне, ки солҳо эшон ва ёронашонро озор дода буданд, акнун дар ихтиёри мусулмонон қарор доштанд.

Бо вуҷуди ин, сиёсати умумии эшон интиқоми фарогир набуд.

Баръакс, бисёриҳо амон ёфтанд ва имкони оғози зиндагии нав ба онҳо дода шуд.

Паёмбари раҳмат

Ҳангоми мутолиаи сирати Паёмбар (с), набояд танҳо ҷангҳо ва рӯйдодҳои низомиро бинем.

Зиндагии эшон пур аз намунаҳои дигар низ ҳаст:

— бахшиш;

— сабр;

— нармӣ;

— меҳрубонӣ;

— ҳифзи заифон;

— қабул кардани тавба;

— ва додани имкони дубора ба инсон.

Агар танҳо ҷангҳои таърихиро бихонем ва ин ҷанбаҳои ахлоқии зиндагии Паёмбар (с)-ро нодида гирем, тасвири нопуррае аз сирати эшон ба даст меояд.

Паёмбар (с) танҳо раҳбари як ҷомеа набуданд; эшон намунаи ахлоқ ва раҳмат низ буданд.

Хулоса

Аз зиндагии Расули Худо (с) як асли муҳимро метавон омӯхт:

Дар ҳаққи шахсии худ бахшанда бош, аммо дар масъалаи ҳуқуқи дигарон адолатро фаромӯш накун.

Паёмбар (с) вақте худ озор медиданд, бисёр вақт мебахшиданд. Аммо вақте ҳуқуқи ҷомеа ва дигар инсонҳо миён меомад, масъала танҳо бахшиши шахсӣ набуд.

Бо вуҷуди ин, ҳатто дар чунин ҳолатҳо низ эшон то ҷое ки роҳи ислоҳ, тавба ва бозгашт вуҷуд дошт, раҳмату гузаштро дӯст медоштанд.

Ин аст яке аз ҷанбаҳои бузурги сирати Расули Худо (с):

қудрат доштанд, аммо бахшишро дӯст медоштанд; озор медиданд, аммо кина намепарвариданд; ва барои касе, ки воқеан роҳи бозгаштро меҷуст, дари раҳматро намебастанд.