Шумо барои китобхонӣ аз кадом усулҳо ва воситаҳо истифода мекунед?

Китобхонҳои каме ҷиддитару касбӣ ҳеҷ лаззатеро болотар аз китобхонӣ намедонанд ва ҳатман дар вақти холии ҳаррӯзаашон барои ин кор фурсат ҷудо мекунанд. Аммо чаро мо наметавонем мисли онҳо китоб бихонем? Барои гирифтани китобу хондани он чунон танбалӣ ва муқовимати аҷибе дорем, ки гӯё китоб ба мо зарар мерасонад!

Кор то ҷое расидааст, ки агар ба дӯстонатон пешниҳод кунед, ки ба ҷойи берун рафтан ин вақтро ба китобхонӣ бахшед, ҳатман барои муддати дароз мавзуи ҳазлу хандаи онҳо мешавед. Чаро ҳар рӯз чанд соат дар Инстаграм мегардем, вале наметавонем ним соат китоб бихонем?

Ҳамаамон медонем, ки китобхонӣ кори олиест, аммо наметавонем онро оғоз кунему пайваста идома диҳем. Дар ин навишта мехоҳам таҷрибаҳои худро дар бораи роҳҳои ба одат табдил додани китобхонӣ баён кунам. Агар шумо ҳам мисли ман бо ин мушкил дастбагиребон бошед, ҳамроҳам бошед.

Пеш аз оғози ҳар кор мехоҳем бидонем, ки чаро бояд онро анҷом диҳем. Барои ба одат табдил додани китобхонӣ низ бояд аввал бифаҳмем, ки одамон аслан барои чӣ китоб мехонанд. Умуман, одамонро аз рӯйи ҳадаф ва сабаби китобхониашон метавон ба ду гурӯҳ ҷудо кард. Шумо метавонед ба яке аз ин гурӯҳҳо ё ба ҳарду тааллуқ дошта бошед.

1. Шефтагони китоб

Ин одамон китоб мехонанд, зеро аз хондани китоб лаззат мебаранд! Хеле аҷиб аст, ҳамин тавр не?!

Онҳо ҳар китоберо, ки диққаташонро ҷалб кунад ва барояшон ҷолиб бошад, мехонанд. Ҳатман ҳам барои рушди шахсӣ ё беҳтар кардани малакаҳояшон китоб намехонанд. Сабаби китобхонии онҳо ҳамон аст, ки шуморо соати шаши саҳар барои тамошои қисми охирини филм аз хоб бедор мекард, то мабодо дар Твиттер ё ҷойи дигар воқеаҳои онро пешакӣ фаҳмед. Онҳо ҳам ба ҳамон андоза аз ин кор лаззат мебаранд.

Росташ, дарк кардани сабаби китобхонии ин гурӯҳ осон нест. Барои ба ин дараҷа расидан, бояд мисли онҳо чанд моҳро дар китобхонӣ гузаронед ва дар танҳоӣ дар бораи зиндагиятон ва вақтҳое, ки дар Телеграму бахши ҷустуҷӯии Инстаграм беҳуда сарф кардед, фикр кунед. Тасвири зер метавонад тарзи анҷоми ин корро беҳтар нишон диҳад.

2. Ҷӯяндагони дониш

Ин гурӯҳ китоб мехонанд, то ба саволҳои зеҳнашон ҷавоб пайдо кунанд. Бисёре аз мо аз кӯдакӣ саволҳои гуногун доштаем, вале шояд аз сабаби бепарвоӣ аз пайи посухашон нарафтаем. Ин одамон маҳз барои ҳамин китоб мехонанд: барои дарки ҳадаф ва маънои зиндагӣ, тақвияти қобилиятҳои зеҳнӣ ва беҳтар кардани малакаҳояшон. Сабаби китобхонии онҳо рушд ва пешрафти шахсӣ аст.

Пас, чаро бояд китоб бихонем? Ман барои худам ду сабаби муҳим дорам, ки ин ҷо дар бораи онҳо мегӯям.

1. Биёед як ҳисоби сода кунем

Агар хушбинона ҳисоб кунем, ки ҳар моҳ як китоб мехонем, дар як сол 12 китоб мешавад! Фарз кунем синни миёнаи хонандагони ин навишта 25 сол аст. Ҳатто 20 сол мегирем. Ҳамчунин фарз кунем, ки то 70-солагӣ зинда мемонему чашмонамон хуб мебинанд ва ин одатро пайваста идома медиҳем.

Бо ҳамаи ин фарзҳо, пас аз 50 соли китобхонии мунтазам ҳамагӣ 600 китоб хондаем!

Вақте бори аввал ба ин рақам фикр кардам, хеле тарсидам ва он муддате зеҳнамро банд кард. Яъне аз миёни ин ҳама китоб дар соҳаҳои гуногун ва шоҳкориҳои адабиёт, таърих, фалсафа, санъат ва ғайра, саҳми мо танҳо ҳамин қадар мешавад.

Биёед қабул кунем, ки бо вазъи ҳозираи мо ин рақам ҳам хушбинона аст ва эҳтимол ба он ҳам намерасем. Ин маънои бебаҳра мондан аз китобҳои олиеро дорад, ки баъзеашон аз ду ҳазор сол пеш то ба мо расидаанд.

Бори аввал аз худ пурсидам: «Оё мехоҳам бо ин ҳама саволи беҷавоб дар бораи зиндагӣ ва ҷаҳони атрофам аз дунё биравам? Қиссаи гузаштагон ва инсонҳои нотакрореро, ки рӯйи ин сайёра зиндагӣ кардаанд, нахонам? Бо таҷрибаву ҷаҳонбинии онҳо ошно нашавам? Аз фалсафаҳои гуногун бебаҳра монаму нигоҳам ба ҷаҳон дар ҳадди маълумоти ҳозираам маҳдуд бошад?»

Ин барои ман тарснок буд.

2. Мо танҳо як бор имкони зиндагӣ дорем

Дар ин сайёра ба мо танҳо як бор имкони зиндагӣ дода шудааст. Вақте аз дунё меравем, аз миёни имкониятҳои бешумори зиндагӣ танҳо якеро таҷриба кардаем.

Албатта, агар ман ба ҷойи компютер муҳандисии ҳавоӣ ва кайҳониро меомӯхтам ё дар деҳаи дурдасти Бразилия омӯзгори рақси самба мебудам, зиндагии дигаре медоштам. Аммо ҳоло ин ҷояму ин мақоларо менависам.

Китобҳо ба мо имкони аҷибе медиҳанд: зиндагӣ кардан дар таҷрибаҳое, ки худамон ҳеҷ гоҳ имкони аз сар гузаронданашонро надоштаем ва нахоҳем дошт. Онҳо болҳои сафари мо ба сарзаминҳо ва замонҳои гузаштаву оянда мешаванд, ки худамон ба онҳо расида наметавонем.

Ҳар китоб қиссаи дигар, эҳсоси дигар, маззаи дигар ва зиндагии дигар дорад. Бо хондани китобҳо метавонем қиссаҳои гуногунро зиндагӣ кунем, омӯзем, бо шодии қаҳрамонҳояшон бихандем ва бо мушкилоташон ашк бирезем. Аз таҷрибаҳояшон барои беҳтар шудан истифода барему аз иштибоҳҳояшон дарс бигирем. Ба ростӣ, китобҳо мавҷудоти шигифтангезанд.

(Ин банд бо фарзияи он навишта шудааст, ки дар ояндаи наздик имкони интиқоли мустақими ҳар гуна огоҳӣ ва маълумоти дилхоҳ аз компютер ба мағз пайдо намешавад.)

Ғайр аз ин ду маврид, сабабҳои зиёди дигаре барои фоидабахш будани китобхонӣ ҳастанд, ки ҳамаамон медонем. Он чи намедонем, ин аст, ки китобхониро чӣ гуна оғоз кунем.

Ин мушкили воқеист ва танҳо бо гуфтани сабабҳои зарурати китобхонӣ ҳал намешавад. Беҳтар аст бештар дар бораи роҳҳои ҳалли он суҳбат кунем. Дар идома чанд нуктаро баррасӣ мекунем, ки китобхониро бароямон осонтар мекунанд.

1. Одатҳои хурд эҷод кунед

Одатҳои хурд яке аз роҳҳои умедбахши ҳалли ин мушкиланд. Ҳамаи мо борҳо ба худ ваъда додаем, ки аз шанбеи оянда ҳар рӯз 25 саҳифа китоб мехонем. Фикр мекунам, анҷоми ин қиссаро медонем ва борҳо таҷриба кардаем! Аммо чаро чунин мешавад?

Чаро ба ҷойи ҳадафи хондани 25 саҳифа, ҳар шаб хондани як сатрро интихоб накунем? Бале, дуруст фаҳмидед: як сатр!

Эҷоди одати нав кори душвор аст ва шароити хоси худро талаб мекунад. Барои ҳамин аксар вақт дар тағйир додани одатҳоямон муваффақ намешавем. Аммо одатҳои хурд барои иҷро шудан ирода ва талоши зиёд намехоҳанд. Фалсафаи онҳо ин аст, ки корро он қадар хурд кунем, ки анҷом доданаш дигар душвор набошад.

Агар ин навиштаро то ҳамин ҷо хонда бошед, хотирҷамъ бошед: бо хондани як сатр мушкил надоред ва метавонед аз ин усул истифода баред.

Шояд хондани 20 саҳифа душвор бошад, аммо як саҳифа чӣ? Як банд чӣ? Ҳатто як сатр ҳам барои оғоз хеле хуб аст.

Вақте қарор аст ҳар рӯз 20 саҳифа бихонеду ин корро намекунед, дар охир аз худ норозӣ мешавед ва ба худ мегӯед: «Ман аз уҳдаи ин кор намебароям, наметавонам китоб бихонам». Аммо як сатр ҳадафест, ки қариб дар ҳар шароит метавон иҷро кард. Бовар кунед, барои оғоз олист.

Ҳамин тавр, аз худ интизориҳои аз ҳад зиёд надоред ва вақте он як сатрро мехонед, ҳис мекунед, ки кори пешбинишударо анҷом додаед. Аз худ розӣ мешавед.

Эҳтимол бо як сатр қаноат намекунеду бештар мехонед. Дере намегузарад, ки мебинед як моҳ пайваста китоб хондаед ва китобхонӣ дигар мисли пеш душвор нест.

2. Оҳиста, вале пайваста пеш равед

Медонем, ки яке аз муҳимтарин сабабҳои муваффақият дар ҳар кор устуворӣ аст. Ҳар рӯз як саҳифа хондан беҳтар аз он аст, ки як рӯз 20 саҳифа бихонему баъд дигар китобро накушоем.

Кам бихонед, аммо ҳамеша бихонед. Ҳамин тавр китобхониро ба одат табдил медиҳед.

3. Аз китобҳои сода оғоз кунед

Вақте мехоҳед кӯҳнавардиро оғоз кунед, аз Дамованд сар намекунед. Вақте давиданро оғоз мекунед, рӯзи аввал 10 километр намедавед.

Ба ҳамин далел, китобхониро ҳам аз «Бенавоён», «Граф Монте-Кристо», «Се мушкетёр», «Дар ҷустуҷӯи замони аздастрафта», «Ҷанг ва сулҳ» ё «Мазҳакаи илоҳӣ» оғоз накунед.

Пешниҳод мекунам, дар оғоз ба он ки дигарон чӣ мехонанд ё ҳоло кадом китоб машҳур шудааст, зиёд аҳамият надиҳед. Ба китобфурӯшӣ ё сомонаи фурӯши китоб сар бизанед ва ҳар китоберо, ки писандатон омаду ба он шавқ пайдо кардед, интихоб кунед.

«Ҳарри Поттер» бошад ё китоби дигар — фарқе надорад. Муҳим он аст, ки шумо аз хонданаш лаззат баред.

Беҳтараш китобе гиред, ки саҳифаҳои кам дошта бошаду зуд тамом шавад. Ҳатман китоби 200-саҳифагӣ лозим нест. Вақте китобро ба охир мерасонед, эҳсоси хуб пайдо мекунед ва барои идома додан ҳавасманд мешавед.

4. Агар китобе писандатон наомад, идома надиҳед

Лозим нест ҳар китоберо, ки ба даст мегирем, ҳатман то охир бихонем. Дар ин бора ҳеҷ маҷбурият ё уҳдадории ахлоқӣ вуҷуд надорад.

Агар баъд аз оғози китоб дидед, ки писандатон нест, онро оромона канор гузореду китоби дигар гиред.

5. Ҷумлаҳои муҳимро қайд кунед

Бо ранг ҷудо кардан ё зери ҷумлаҳои муҳим хат кашидан метавонад барои идомаи хондан ба шумо ангеза диҳад. Ғайр аз ин, бознигарии китоб ҳам осонтар мешавад.

Кори дигари ҷолиб навиштани ёддошт дар ҳошияи китоб аст. Агар дар ҷое бо андешаи муаллиф розӣ набошед, аз он бетафовут нагузаред. Бинависед: «Ман дар ин сана бо ин сабаб ба назари муаллиф розӣ нестам».

Агар баъд аз чанд сол боз ҳавасатон карду китобро кушодед, метавонед бубинед, ки назари шумо дар ин муддат тағйир ёфтааст ё ҳамон хел мондааст.

6. Санаи оғоз ва анҷоми китобро дар саҳифаи аввал нависед

Муддате аст, ки ин корро мекунам ва аз натиҷааш хеле розиям. Вақте китобро оғоз мекунед, санаашро дар саҳифаи аввал нависед. Бо ин усул барои худ як навъ мусобиқа ва уҳдадорӣ эҷод мекунед, ки китобро зудтар ба охир расонед.

Бовар кунед, таъсир дорад. Охир, намехоҳед байни санаи оғоз ва анҷоми китоб шаш моҳ фосила бошад! :))

Ғайр аз ин, ҳар боре китобро дубора ба даст мегиред, дидани ин санаҳо хотираҳоро зинда мекунад ва эҳсоси хуб мебахшад. Усули сода ва коромад аст.

7. Дар бораи китоб суҳбат кунед ё бинависед

Биёед корро душвор накунем. Ин пешниҳодро вақте иҷро кунед, ки худи китобхонӣ дигар бароятон мушкил набошад ва навиштан ё суҳбат кардан ҳам бори иловагӣ нашавад.

Аммо агар ҳоло дар як ҳафта беш аз чор ё панҷ бор барои мутолиа китоб ба даст гиред, навиштан ё суҳбат дар бораи китобҳои хондаатон ва шунидани назари дигарон метавонад барои идомаи роҳ ва беҳтар кардани китобхониатон ангезаи зиёд диҳад.

8. Китобҳои сатҳӣ нахонед

Баъзе китобҳо бештар аз ҳисоби таблиғ машҳур шудаанд, на аз ҳисоби муҳтавояшон. Хондани чунин китобҳо метавонад завқи китобхонии шуморо тағйир диҳад, вақтатонро бигирад ва дар охир, масалан, танҳо умеди беасосе нисбат ба оянда ба шумо диҳад.

9. Аз воситаҳои нав истифода баред

Тавре медонед, имрӯз барои ҳар кор воситаҳои зиёде ҳастанд, ки иҷрои онро осон мекунанд. Китобхонӣ ҳам истисно нест.

Яке аз воситаҳое, ки ман истифода мекунам ва эҳтимол шумо ҳам номашро шунидаед, Goodreads аст. Гудридз шабакаи иҷтимоии китобхонҳост. Дар ин сомона метавонед дар бораи китобҳо маълумоти гуногун пайдо кунед.

Метавонед баҳои китобҳоро бинед, худатон ба онҳо баҳо диҳед, андешаҳои корбарони дигарро хонед ва китобҳои хондашуда, дар ҳоли мутолиа ва китобҳоеро, ки мехоҳед дар оянда бихонед, ба рӯйхатҳо ҷудо кунед. Ҳамин тавр, ҳамеша ба онҳо дастрасӣ доред ва аз дидани рӯйхатҳову тартиб доданашон лаззат мебаред.

Воситаҳои дигари зиёде ҳам ҳастанд, ки бо ҷустуҷӯ пайдо мекунед.

10. Хулосаи китобҳоро бихонед ё китобҳои шунаво гӯш кунед

Ростӣ, баъзе аз мо воқеан барои китобхонӣ вақт надорем! Ин масъала ҷиддӣ аст. Он қадар даргири зиндагӣ мешавем, ки китоб ба охири рӯйхати корҳоямон меравад.

Агар шумо ҳам аз ҳамин гурӯҳ бошед, барои шумо низ роҳе ҳаст! :)

Имрӯз воситаҳои онлайни зиёде ҳастанд, ки ба ҷойи худи китоб хулосаи мураттаби онро пешниҳод мекунанд. Яке аз онҳо Blinkist аст, ки, ба гуфтаи муаллиф, китоби 400-саҳифагиро дар 40 саҳифа хулоса мекунад.

Роҳи дигари хуб гӯш кардани подкастҳоест, ки хулосаи китобҳоро ба шакли шунаво ва ҷолиб нақл мекунанд.

Бубахшед, ки ҳамаи баҳонаҳоятонро барои китоб нахондан аз байн бурдам! :))

11. Барои худ чолиши китобхонӣ муайян кунед

Одатан корҳое, ки рӯйи коғаз намеоянд, иҷро ҳам намешаванд. Як бор ин ҷумларо дар ҷамъе иштибоҳан чунин гуфтам: «Корҳое, ки рӯйи коғаз намеоянд, навишта намешаванд!» Ва то муддати дароз мавзуи ҳазли он ҷамъ шудам.

Банақшагирӣ ба мо кумак мекунад, ки корҳоро осонтар анҷом диҳем. Барои китобхонӣ ҳам роҳҳои ҷолиби гуногун ҳастанд.

Содатарин роҳ ин аст, ки муайян кунед дар як сол чанд китоб хондан мехоҳед. Ин кор ба шумо ҳадафи равшан медиҳад ва ангезаи китобхониатонро зиёд мекунад.

Гудридз дар оғози ҳар сол чунин чолишро роҳандозӣ мекунад ва аз корбаронаш мехоҳад, ки шумораи китобҳои хонданӣашонро муайян кунанд. Дар охири сол метавонед бубинед, ки то чӣ андоза ба ҳадафатон расидаед.

Ман имсол хондани 30 китобро ҳадаф гузоштам ва умедворам аз уҳдааш мебароям! :)

Китобхонҳо як кори ҷолиби дигар ҳам мекунанд: ҳар сол барои худ чолиши китобхонӣ — Book Challenge — месозанд, то мутолиа шавқовартар шавад. Ин чолишҳо мавзуъҳо ва шартҳои гуногун доранд.

Дар анҷом аз хоҳарам Фотима, ки худ шефтаи китоб аст, барои андешаҳо ва пешниҳодҳояш дар бораи ин навишта сипосгузорам.

Шумо барои китобхонӣ аз кадом усулҳо ва воситаҳо истифода мекунед? Хушҳол мешавам, ки таҷрибаатонро бо ман ҳам дар миён гузоред! :)