Хайём ва Убайди Зоконӣ

Яке аз суханвароне, ки ба қимати ганҷи сухан мерасиду аз неши ҳаҷваш ҳар сустмағзу фиребгар фурӯ мерехт ва аз ӯ шоҳон ҳазар доштанд, Убайди Зоконӣ (ваф. 1370) буд. Аз осори ин адиб чанд рубоиро мисол меорем, ки метавон онҳоро бо рубоиёти Хайём ҳамоҳанг ва дар пайравӣ аз онҳо эҷодшуда донист.

Хайём фармудааст: «Эй дӯст, биё, то ғами фардо нахӯрем», «Олам агар аз баҳри ту меороянд», «В-аз ғам хӯрдан фоида бешу кам чист?», «Эй чарх, дилам ҳамеша ғамнок кунӣ», «Чандин ғами молу ҳасрати дунё чист?», «То кай ғами он хӯрам, ки дорам ё на?», «В-аз дасти аҷал басе ҷигарҳо хун шуд», «... Дар дӯстии шишаву соғар нигаред, / Лаб бар лабу дар миёна хун афтода», «Гӯянд туро: “Биҳишт бо ҳур хуш аст”» ва ғайра.

Дар рубоиҳои зерини Убайд сохт, таркиб, мазмун, сабк, қолаб, ибороту калимот ва рӯҳи Хайёмро мебинем:

Эй дил, пас аз ин андӯҳи беҳуда махӯр,
З-ин беш ғами будаву нобуда махӯр.
Ҷон медеҳу доди тамаъи ҳирс мадеҳ,
Ғам мехӯру нони миннатолуда махӯр.

Дил сер шуд аз ғуссаи гардун хӯрдан,
Аз дасти ситам силии ҳар дун хӯрдан.
То чанд чу най ҳар нафасе нола задан,
То кай чу пиёла дам ба дам хун хӯрдан?

Аз кори ҷаҳон карона хоҳам кардан,
Рӯ дар маю дар муғона хоҳам кардан.
То халқи ҷаҳон даст бидоранд зи ман,
Девонагие баҳона хоҳам кардан.

Ҳарчанд биҳишт сад каромат дорад,
Мурғу маю ҳури сарвқомат дорад,
Соқӣ, бидеҳ ин бодаи гулранг ба нақд,
К-он насяи ӯ сар ба қиёмат дорад.

Ман тарки шароби ноб натвонам кард,
Хумхонаи худ хароб натвонам кард.
Як рӯз агар бодаи софӣ нахӯрам,
Даҳ шаб зи хумор хоб натвонам кард.

Сатрҳои зер, ки аз мағзи рубоиёти Убайди Зоконӣ баргузидем — «Дар зери лагадкӯби ғам андохтаанд», «Дар тобаву саҳну косаву кӯзаи мо, / На чарбу на ширишу на гарму на сард», «Ман шоҳиди май дораму боғе чу биҳишт» ва ғайра — ҳамҷӯри садои Хайёманд. Ин ҳамоҳангӣ аз таъсири рубоиёти Хайём ба эҷодиёти Убайд дарак медиҳад. Аз ин рӯ, Убайди муқтадирақида низ яке аз ҷавобгӯёни навпардоз ва эътиқодманди Хайём будааст.