Чаро дар баъзе ҳадисҳо фармони куштани сагҳо омадааст?

Дар баъзе китобҳои ҳадис ривоятҳое ҳастанд, ки дар онҳо аз фармони куштани сагҳо сухан меравад. Ҳамчунин ривоятҳое вуҷуд доранд, ки дар онҳо дар бораи саги сиёҳ сухан гуфта шудааст.

Барои бисёре аз одамон фаҳмидани чунин ҳадисҳо душвор аст. Саволе ба миён меояд: агар Ислом дини раҳмат бошад ва Пайғамбар ﷺ нисбат ба ҳайвонот меҳрубонӣ мекарданд, пас чаро чунин фармон дода шудааст?

Барои фаҳмидани масъала набояд танҳо як ҳадисро ҷудо аз дигар ривоятҳо бихонем. Бояд муҳит, сабаби гуфта шудани ҳадис ва дигар суханону амалҳои Пайғамбар ﷺ-ро низ ба назар гирем.

Муҳити Мадина чӣ гуна буд?

Мадинаи замони Пайғамбар ﷺ-ро набояд бо шаҳрҳои муосир муқоиса кард.

Он замон сагҳои бесоҳиб дар кӯчаҳо зиёд буданд. Дар баъзе ривоятҳо омадааст, ки сагҳо ҳатто ба ҷойҳои зисти мардум ва масҷидҳо медаромаданд.

Дар чунин муҳит зиёд шудани ҳайвоноти бесоҳиб метавонист барои амният ва беҳдошти ҷомеа мушкил эҷод кунад.

Аз ин рӯ, баъзе донишмандон фармони куштани сагҳоро бо як вазъияти муайян ва муваққатии ҷомеаи Мадина вобаста медонанд, на ҳамчун дастури умумӣ барои куштани ҳамаи сагҳо дар ҳамаи давру замон.

Барои фаҳмидани ҳадис заминаи он муҳим аст

Дар омӯзиши Қуръон мафҳуме бо номи «асбоби нузул» вуҷуд дорад. Яъне донистани он ки оят дар кадом шароит ва бо кадом сабаб нозил шудааст.

Дар илми ҳадис низ фаҳмидани сабаб ва шароити гуфта шудани сухани Пайғамбар ﷺ аҳамияти калон дорад. Инро баъзан «асбоби вуруд» меноманд.

Ҳамаи ҷузъиёти ҳодисаҳои он давра дар ҳар як ривоят зикр нашудаанд. Ровӣ баъзан танҳо худи сухани Пайғамбар ﷺ-ро нақл мекард, зеро одамони ҳамон давра заминаи ҳодисаро медонистанд.

Имрӯз, пас аз гузаштани садсолаҳо, мо бояд ривоятҳои гуногунро якҷо дида, аз онҳо тасвири умумӣ ҳосил кунем.

Оё Пайғамбар ﷺ фармуданд, ки ҳамаи сагҳоро бикушанд?

Дар ҳадисҳо ривоятҳое ҳастанд, ки нишон медиҳанд фармони аввал баъдтар маҳдуд карда шудааст.

Аз Пайғамбар ﷺ ривоят шудааст, ки фармуданд:

«Агар сагҳо уммате аз умматҳо намебуданд, фармон медодам, ки онҳоро бикушанд...»

Маънои муҳими ин сухан он аст, ки сагҳо низ махлуқоти Худованд ва бахше аз низоми офариниш мебошанд.

Ҳамчунин дар ривоятҳои фиқҳӣ байни саги хатарнок ва саге, ки ба мардум зарар намерасонад, фарқ гузошта шудааст.

Аз ин рӯ, аз маҷмӯи ривоятҳо чунин бармеояд, ки масъала куштани тамоми сагҳо дар ҳама ҷо ва ҳама замон набудааст.

«Саги сиёҳ шайтон аст» чӣ маъно дорад?

Дар баъзе ривоятҳо нисбат ба саги сиёҳи якранг таъбири сахт омадааст.

Ин гуна матнҳоро набояд бе шарҳи уламо ба маънои он гирифт, ки худи ҳайвон аз ҷинси шайтон аст.

Дар забони арабӣ ва дар матнҳои динӣ баъзан калимаи «шайтон» барои мавҷуди саркаш, бисёр зараровар ё ваҳшатангез низ истифода мешавад.

Аз ин рӯ, барои фаҳмидани чунин ривоятҳо бояд ба шарҳи муҳаддисон ва фақеҳон муроҷиат кард ва аз хулосаи шитобкорона худдорӣ намуд.

Раҳмати Пайғамбар ﷺ нисбат ба саг

Барои фаҳмидани муносибати Ислом ба сагҳо, ривоятҳои дигарро низ бояд дид.

Пайғамбар ﷺ қиссаи шахсеро нақл кардаанд, ки саги сахт ташнаро дид. Ӯ ба чоҳ фуромад, об баровард ва сагро сероб кард.

Худованд ба сабаби ҳамин раҳму шафқат ӯро бахшид.

Ин ҳадис нишон медиҳад, ки некӣ кардан ҳатто ба ҳайвоне чун саг метавонад сабаби савоб ва мағфирати Худованд гардад.

Дар ривояти дигар шахсе аз назди саги ташнае мегузарад ва мегӯяд:

«Ин саг ҳамон гуна ташна шудааст, ки ман ташна шуда будам».

Ӯ ба саг об медиҳад ва Худованд амалашро мепазирад.

Саҳобаҳо пурсиданд:

— Эй Расули Худо, оё барои некӣ ба ҳайвонот низ савоб ҳаст?

Пайғамбар ﷺ ҷавоб доданд:

«Дар ҳар ҷондори зинда савоб аст».

Ин қоида муносибати умумии Исломро нисбат ба ҳайвонот ба хубӣ нишон медиҳад.

Раҳмати Пайғамбар ﷺ ба саги модар ва бачаҳояш

Намунаи дигаре аз меҳрубонии Пайғамбар ﷺ нисбат ба ҳайвонот ҳангоми ҳаракати мусулмонон барои Фатҳи Макка дар соли 8-уми ҳиҷрӣ нақл шудааст.

Дар роҳ Пайғамбар ﷺ саги модареро диданд, ки дар канори роҳ хобида, ба бачаҳояш шир медод. Аз он хавф буд, ки ҳангоми гузаштани лашкари бузург саг ё бачаҳояш осеб бинанд.

Пайғамбар ﷺ яке аз саҳобагонро назди онҳо гузоштанд, то онҳоро муҳофизат кунад ва сипоҳ тавре аз он ҷой гузарад, ки ба саг ва бачаҳояш зараре нарасад.

Ин ҳодиса махсусан муҳим аст, зеро дар он сафар ҳазорон нафар ба сӯи Макка ҳаракат мекарданд. Бо вуҷуди чунин шароит, Пайғамбар ﷺ ҳатто амнияти як саги модар ва бачаҳояшро нодида нагирифтанд.

Ин ривоят нишон медиҳад, ки ҳадисҳои марбут ба куштани баъзе сагҳоро наметавон ҳамчун душмании умумии Ислом нисбат ба сагҳо фаҳмид. Муносибати умумии Пайғамбар ﷺ нисбат ба ҳайвонот бар раҳмат, ҳифз ва пешгирӣ аз озори беҳуда асос ёфта буд.

Оё нигоҳ доштани саг ҷоиз аст?

Ислом ҳамаи истифодаҳои сагро манъ накардааст.

Қуръони Карим аз ҳайвоноти шикории таълимдодашуда ёд мекунад. Фақеҳон низ нигоҳ доштани сагро барои баъзе ниёзҳо, аз ҷумла:

• шикор;

• муҳофизати чорво;

• посбонӣ ва муҳофизат;

ҷоиз донистаанд.

Аз ин рӯ, масъалаи саг дар Ислом танҳо бо «ҳаром» ё «куштан» хулоса намешавад.

Чаро фаришта ба хонае, ки саг ҳаст, ворид намешавад?

Дар ҳадисҳои саҳеҳ омадааст, ки фариштагони раҳмат ба хонае, ки дар он саг ё тасвирҳои муайян ҳастанд, ворид намешаванд.

Бо такя ба ин ва дигар ривоятҳо, бисёре аз фақеҳон нигоҳ доштани сагро бе зарурат дар дохили хона писандида надонистаанд.

Аммо ин масъала аз муносибати бераҳмона бо ҳайвон комилан ҷудост.

Яъне, мумкин аст нигоҳ доштани саг дар дохили хона аз нигоҳи фиқҳӣ маҳдудият дошта бошад, аммо ин ҳаргиз маънои озор додан, гурусна гузоштан ё бе сабаб куштани ҳайвонро надорад.

Зарфи лесидаи саг

Дар ҳадисҳо омадааст, ки агар саг аз зарфе бинӯшад ё онро лесад, зарф бояд шуста шавад.

Дар баъзе ривоятҳо ҳафт бор шустан ва истифодаи хок низ зикр шудааст.

Фақеҳони мазҳабҳои гуногун дар ҷузъиёти ин масъала назари яксон надоранд. Аз ин рӯ, тарзи пок кардани зарф вобаста ба мазҳаби фиқҳӣ метавонад фарқ кунад.

Ин масъала пеш аз ҳама ба аҳкоми покӣ ва ибодат вобаста аст, на ба арзиши худи ҳайвон.

Пас ҳикмати фармони куштани баъзе сагҳо чӣ буд?

Бо ҷамъ кардани ривоятҳои гуногун метавон гуфт, ки фармони куштани сагҳо дар як марҳилаи муайян эҳтимолан ба масъалаҳои амниятӣ ва иҷтимоии ҷомеаи Мадина вобаста буд.

Баъдтар ин фармон маҳдуд шуд ва сагҳое, ки барои шикор, муҳофизат ва дигар ниёзҳои воқеӣ истифода мешуданд, истисно гардиданд.

Муҳим он аст, ки ин ривоятҳоро ба маънои иҷозаи умумӣ барои куштани сагҳо нафаҳмем.

Хулоса

Муносибати Ислом ба ҳайвонот бар раҳмат асос ёфтааст.

Пайғамбар Муҳаммад ﷺ мардумро аз азоб додани ҳайвонот манъ мекарданд ва барои некӣ кардан ба онҳо ваъдаи савоб медоданд.

Ривоятҳое, ки дар бораи куштани сагҳо омадаанд, бояд дар заминаи таърихӣ ва дар канори дигар ҳадисҳо фаҳмида шаванд.

Аз онҳо наметавон чунин натиҷа гирифт, ки Ислом сагҳоро махлуқоти бад мешуморад ё куштани онҳоро бе сабаб иҷозат медиҳад.

Саг низ махлуқи Худованд ва қисми низоми офариниш аст. Ҳатто дар ҳадисе, ки аз маҳдуд кардани сагҳо сухан меравад, Пайғамбар ﷺ таъкид мекунанд, ки онҳо низ «уммате аз умматҳо» мебошанд.

Пас роҳи дуруст ин аст, ки ҳам аҳкоми динӣ риоя карда шаванд ва ҳам раҳму шафқат нисбат ба махлуқоти Худованд аз даст наравад.