Дунё ҳамчун ҷойи озмоиш ва зиндагии муваққатӣ

Замоне ду нафар ба кишваре рафтанд, ки мисли ҷаннат зебо буд. Ин кишвар ишорае ба ҳамин дунёст.

Онҳо диданд, ки мардум дарҳои хонаҳо ва мағозаҳои худро боз гузоштаанд ва чандон аз онҳо муроқибат намекунанд. Молу сарват дар ин ҷо ва он ҷо гӯё бесоҳиб монда буд.

Яке аз он ду нафар ба ҳар чизе, ки дилаш мехост, даст дароз мекард: дуздӣ менамуд, моли дигаронро ғасб мекард ва бо пайравӣ аз ҳавову ҳаваси худ ҳар гуна зулму нодонӣ содир менамуд. Аҳолии он кишвар низ зоҳиран ба корҳои ӯ чандон эътибор намедоданд.

Дӯсти ӯ гуфт:

— Чӣ кор мекунӣ?! Ту ҳатман ҷазои ин амалҳоятро хоҳӣ дид ва мумкин аст маро низ гирифтори бало кунӣ. Ин молҳо ҳама аз они подшоҳанд. Мардуми ин ҷо бо фарзандонашон ё сарбозони ӯянд ё маъмурони ӯ. Баъзеи онҳо низ дар корҳои мамлакат ба ҳайси кормандони ғайринизомӣ хизмат мекунанд. Аз ҳамин сабаб, онҳо ба кори ту чандон дахолат намекунанд. Аммо дар ҳақиқат, назму назорати сахте бар тамоми ин кишвар ҳукмфармост. Подшоҳ дар ҳама ҷо воситаҳои хабаргирӣ ва маъмурони худро дорад. Пас зудтар узр пурс ва аз фармони ӯ итоат кун.

Аммо он марди бехирад аз рӯйи якравӣ гуфт:

— Не, ин амвол аз они подшоҳ нест. Инҳо молҳои вақфшуда ва бесоҳибанд. Ҳар кас метавонад ҳар гуна ки хоҳад, аз онҳо истифода кунад. Ман ягон далеле намебинам, ки истифода бурдан аз ин неъматҳои зеборо манъ намояд.

Сипас он марди нодон гуфт:

— Ман то чизеро бо чашмони худ набинам, ба он бовар намекунам.

Ӯ бо зоҳирсозии файласуфона суханони зиёди беасос гуфт. Ҳамин тавр, байни он ду баҳси ҷиддие оғоз гардид.

Нахуст он марди саркаш гуфт:

— Подшоҳ кист? Ман ӯро намешиносам.

Дӯсташ ҷавоб дод:

— Ту медонӣ, ки ҳатто як деҳа бе сардор намешавад, як сӯзан бе созанда ва соҳиб нест ва ҳатто як ҳарф бе нависанда ба вуҷуд намеояд. Пас чӣ гуна мумкин аст, ки ин кишвари азим ва бениҳоят муназзам ҳоким ва соҳибе надошта бошад?

Мебинӣ, ки ҳар соат корвоне пур аз молу либосҳои қиматбаҳо ва зебо, гӯё аз ғайб меояд, бори худро холӣ мекунад ва меравад. Пас чӣ гуна мумкин аст, ки ин ҳама сарват соҳиби худро надошта бошад?

Чӣ гуна мумкин аст, ки эълонҳо ва фармонҳое, ки дар ҳама ҷо дида мешаванд, муҳру нишонаҳое, ки рӯйи ҳар чиз ба назар мерасанд ва парчамҳое, ки дар гӯшаҳои ин сарзамин парафшонанд, ба ҳеҷ молике тааллуқ надошта бошанд?

Маълум мешавад, ки ту танҳо ба хондани чанд китоби одӣ қонеъ шудаӣ, аммо осори динӣ ва исломиро мутолиа намекунӣ ва аз донишмандон низ намепурсӣ. Пас биё, то бузургтарин фармонро бароят бихонам.

Он марди саркаш гуфт:

— Фарз мекунем, ки подшоҳ вуҷуд дорад. Аммо истифодаи андаки ман аз ин молҳо чӣ зараре ба ӯ мерасонад? Магар хазинаи ӯ аз ин кам мешавад? Аз тарафи дигар, дар ин ҷо на зиндонеро мебинам ва на ҷазоеро.

Дӯсташ ҷавоб дод:

— Бубин, ин кишвар майдони озмоиш аст. Ҳамзамон, намоишгоҳи ҳунарҳо ва офаридаҳои аҷибу шигифтангези подшоҳ аст. Ин ҷо инчунин мусофирхонаест муваққатӣ ва нопойдор.

Магар намебинӣ, ки ҳар рӯз як қофила меояд ва қофилаи дигар мераваду нопадид мешавад? Ин мамлакат пайваста пур ва холӣ мегардад.

Пас аз муддате ин кишвар тағйир меёбад ва аҳолии он ба кишвари дигаре, ки доимӣ аст, кӯчонида хоҳанд шуд.

Оё мумкин аст, ки дар як низом ва салтанат, хусусан дар салтанати бошукӯҳе мисли ин, ба фармонбардороне, ки вазифаҳои худро ба беҳтарин шакл анҷом додаанд, мукофот дода нашавад ва барои исёнкорон ҳеҷ ҷазое вуҷуд надошта бошад?

Маълум аст, ки чунин нест. Агар дар ин ҷо мукофоту ҷазои комил дида нашавад, пас бешубҳа, дар ҷойи дигар маҳкамаи бузурге вуҷуд дорад, ки ҳар кас мувофиқи амалҳои худ подош ё ҷазо хоҳад гирифт.

Хулоса

Дар ин тамсил кишвари зебо рамзи дунё, подшоҳ рамзи Худованд, молу неъматҳо рамзи неъматҳои зиндагӣ ва кишвари доимӣ рамзи охират мебошанд.

Паёми асосӣ ин аст, ки инсон дар дунё соҳиби мутлақи чизҳо нест, балки муваққатан аз неъматҳо истифода мекунад. Набудани ҷазои фаврӣ маънои онро надорад, ки амалҳои инсон бе ҳисоб мемонанд. Дунё ҳамчун ҷойи озмоиш ва зиндагии муваққатӣ тасвир шудааст, ки пас аз он инсон ба зиндагии дигар мегузарад.