МУҚАДАСОТИ МО

Рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон
Дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд шудааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчами давлатӣ, Нишони давлатӣ ва Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо бояд ба қадри ин муқаддасоти миллии худ бирасем. Хизмат зери Парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон дар сафҳои Артиши миллӣ қарз ва ифтихори ҳар як ҷавонмарди тоҷику тоҷикистонӣ дониста мешавад.
Матни Суруди миллӣ, шакли Нишони давлатӣ ва Парчами Ҷумҳурии Тоҷикистон бо санадҳои дахлдори давлатӣ тасдиқ гардидаанд. Дар матни мазкур тартиби истифодаи онҳо дар асоси низомномаҳои пешина шарҳ дода мешавад.
Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон
Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон рамзи давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона буда, ифодагари дӯстии пойдори ҳамаи халқу миллатҳои кишвар мебошад. Эҳтироми воло ва донистани Суруди миллӣ вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди кишвар аст.
Иҷрои Суруди миллӣ қоидаҳои худро дорад. Он бояд дар мавридҳо ва бо тартиби муқарраргардида иҷро шавад. Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистонро, тавре Эмомалӣ Раҳмон таъкид кардаанд, хуб аз ёд карда, бо овози зинда хондан лозим аст.
Дар матни низомномаи мавриди истинод иҷрои Суруди миллӣ дар ҳолатҳои зерин пешбинӣ шудааст:
– ҳангоми оғозу анҷоми иҷлосияҳои Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, иҷлосияҳои маҷлисҳои вакилони халқи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳо, шаҳри Душанбе, шаҳрҳо ва ноҳияҳо;
– ҳангоми баргузории маҷлису ҷамъомадҳои тантанавӣ ва ҷашнҳои ҷумҳуриявие, ки мувофиқи қонун иди умумихалқӣ эълон гардидаанд;
– дар оғози барномаҳои телевизиони ҷумҳурӣ дар рӯзҳои идҳои умумимиллӣ: 1 январ — Соли нав, 8 март — Рӯзи байналмилалии занон, 21–24 март — Иди Наврӯз, 9 сентябр — Рӯзи истиқлолияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 6 ноябр — Рӯзи Конститутсия;
– ҳамарӯза дар оғозу анҷоми барномаҳои радиои умумиҷумҳуриявии Тоҷикистон;
– ҳангоми баргузории ҷамъомаду ҷашнҳо ва чорабиниҳои дигари мақомоти давлатӣ, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, корхонаҳо, муассисаҳо ва ташкилотҳо, ки бо иҷозати Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон созмон дода мешаванд;
– дар маросимҳои барафроштани Парчами давлатӣ;
– ҳангоми пешвозгирӣ ва гусели сарварони давлатҳо ва ҳукуматҳои хориҷӣ, ки расман ба Тоҷикистон ташриф меоранд, баъди иҷрои суруди миллии давлатҳои онҳо;
– дар дигар ҳолатҳои пешбининамудаи қонунгузорӣ.
Ҳангоми иҷрои Суруди миллӣ иштирокдорон рост меистанд. Дар қисмҳои ҳарбӣ Суруди миллӣ мувофиқи низомномаи дахлдор ва муқаррароти оинномаҳои умумиҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон иҷро мешавад. Дар муассисаҳои тобеи вазоратҳо, кумитаҳои давлатӣ ва идораҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон низ онро тибқи тартиби муқарраргардида иҷро мекунанд.
Таҳқири Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон боиси ҷавобгарии пешбининамудаи қонунгузорӣ мегардад.
Нишони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон
Нишони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон рамзи истиқлолияти давлатии кишвар мебошад.
Нишони давлатӣ аз тасвири тоҷ ва нимдоираи иборат аз ҳафт ситора ташкил ёфтааст. Онҳо дар рӯйи нурҳои офтобе ҷой гирифтаанд, ки аз паси кӯҳҳои барфпӯш тулӯъ мекунад. Атрофи ин тасвирро чанбаре фаро гирифтааст, ки аз тарафи рост аз хӯшаҳои гандум ва аз тарафи чап аз шохаҳои пахтаи шукуфон иборат аст. Қисми болои чанбар бо тасмаи сераха печонида шуда, дар қисми поён, рӯйи курсӣ, китоби кушода ҷой гирифтааст.
Дар тасвири рангаи Нишони давлатӣ тоҷ, офтоб, кӯҳҳо, хӯшаҳои гандум, китоб ва курсӣ зарҳалӣ мебошанд. Появу баргҳои ниҳолҳои пахта сабз, рахҳои тасма сурх, сафед ва сабз ва муқоваи китоб сурханд. Нишони давлатӣ метавонад дар шакли сиёҳу сафед низ тасвир шавад.
Азбаски Нишони давлатӣ рамзи муқаддас аст, онро бояд эҳтиром кард ва ҳангоми истифодаи он талаботи муқарраргардидаро риоя намуд.
Дар низомномаи мавриди истиноди матн ҷойгир кардани тасвири Нишони давлатӣ дар ҷойҳои зерин зикр шудааст:
– болои биноҳои қароргоҳи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Маҷлиси миллӣ, Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, вазоратҳо ва кумитаҳои давлатӣ;
– болои биноҳои маҷлисҳои вакилони халқи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳо, шаҳри Душанбе, шаҳрҳо ва ноҳияҳо, мақомоти маҳаллии ҳокимияти иҷроия, мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот, судҳо ва мақомоти прокуратура;
– болои биноҳои намояндагиҳои дипломатӣ, консулӣ ва муассисаҳои тиҷоратии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар хориҷи кишвар;
– толорҳои маҷлисгоҳи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Маҷлиси миллӣ, Маҷлиси намояндагон ва раёсатҳои онҳо, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва маҷлисҳои вакилони халқи маҳаллӣ;
– утоқҳои кории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, раисони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳо, шаҳри Душанбе, шаҳрҳо ва ноҳияҳо;
– толорҳои ҷаласаҳои судӣ, биноҳои мақомоти сабти асноди ҳолати шаҳрвандӣ ва биноҳои бақайдгирии тантанавии таваллуд ва ақди никоҳ.
Дар матни аслӣ ҷой додани тасвири Нишони давлатӣ дар бланкҳои баъзе идораҳо, созмонҳо ва ташкилотҳои ҷамъиятию ғайридавлатӣ, муқоваи шаҳодатномаҳои хизматӣ ва шаҳодатномаҳои донишҷӯён мавриди интиқод қарор гирифтааст. Қонунияти чунин истифода бояд аз рӯйи санадҳои амалкунанда муайян карда шавад.
Тибқи низомномаи дар матн зикршуда, тасвири Нишони давлатӣ дар муҳру бланкҳои ҳуҷҷатҳои мақомоти зерин ҷой дода мешавад:
– Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон;
– Маҷлиси миллӣ, Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ ва раёсатҳои онҳо;
– Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, вазоратҳо ва кумитаҳои давлатӣ;
– маҷлисҳои вакилони халқи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳо, шаҳри Душанбе, шаҳрҳо ва ноҳияҳо;
– мақомоти маҳаллии ҳокимияти иҷроия ва мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот;
– судҳо ва мақомоти прокуратура;
– идораҳои нотариалии давлатӣ ва мақомоти сабти асноди ҳолати шаҳрвандӣ;
– корхонаҳо, муассисаҳо ва ташкилотҳое, ки қонунгузорӣ ба онҳо чунин ҳуқуқ додааст.
Тасвири Нишони давлатӣ дар нашрияҳои расмии Маҷлиси Олӣ, раёсатҳои палатаҳои он ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҷой дода мешавад.
Ҳамчунин, тасвири Нишони давлатӣ дар шиносномаҳои шаҳрвандӣ, дипломатӣ ва дигар шиносномаҳои дахлдор истифода шуда, дар сутунҳои марзии Сарҳади давлатӣ насб мегардад.
Тасвири Нишони давлатӣ, сарфи назар аз андоза ва шакли ранга ё сиёҳу сафеди он, бояд ба тарҳи тасдиқшуда мувофиқат кунад. Ҳангоми омода кардани тасвир барои иду ҷашнҳо низ шумораи ситораҳо ва ҷузъиёти дигари нишон набояд худсарона тағйир дода шаванд. Дар матни аслӣ, аз ҷумла, ба тасвири даҳ кӯраки шукуфон ва як кӯраки ношукуфтаи пахта ишора шудааст.
Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон
Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон рамзи истиқлолияти давлатии кишвар мебошад.
Парчам аз матои росткунҷае иборат аст, ки дар рӯйи он се рахи ранга ба таври уфуқӣ ҷой гирифтаанд. Рахи боло сурх, рахи мобайнӣ сафед ва рахи поён сабз аст. Паҳноии рахҳои сурху сабз баробар буда, паҳноии рахи сафед якуним баробари паҳноии ҳар яке аз онҳост.
Дар мобайни рахи сафед тоҷи зарҳалӣ тасвир шуда, болои он ҳафт ситора ба шакли нимдоира ҷой гирифтааст. Таносуби бару дарозии умумии парчам 1:2 мебошад.
Азбаски Парчами давлатӣ аз муқаддасоти давлатист, онро бояд эҳтиром кард. Ҳангоми насб ё барафроштани он тартиби ҷойгиршавии рангҳо ва талаботи дигари муқарраргардида бояд риоя шавад.
Дар низомномаи пешинаи мавриди истиноди матн тартиби зерини барафроштани Парчами давлатӣ оварда шудааст:
– дар болои биноҳои қароргоҳи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Маҷлиси Олӣ, Ҳукумат, судҳо, мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ ва мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот — ба таври доимӣ;
– дар болои биноҳое, ки иҷлосияҳои Маҷлиси миллӣ, Маҷлиси намояндагон ва маҷлисҳои вакилони халқи маҳаллӣ баргузор мешаванд — дар тамоми давраи баргузории иҷлосияҳо;
– дар ҷойи баргузории маҷлисҳои ҷамоат — дар тамоми давраи маҷлис;
– дар болои биноҳои вазоратҳо, кумитаҳо, идораҳои давлатӣ, корхонаҳо, муассисаҳо, ташкилотҳо, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва биноҳои истиқоматӣ — дар рӯзҳои ид ва рӯзҳои хотиравии муайяннамудаи қонун.
Дар болои биноҳо ва воситаҳои нақлиёти намояндагиҳои дипломатӣ ва консулӣ, инчунин муассисаҳои тиҷоратии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар хориҷи кишвар Парчами давлатӣ тибқи тартиби муқарраргардида барафрохта мешавад.
Ҳамчунин, дар матн барафроштани Парчами давлатӣ дар воситаҳои нақлиёте зикр шудааст, ки дар онҳо Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, раисони Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон ё Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон ба сифати шахси расмӣ ҳузур доранд.
Парчами давлатӣ дар биноҳои овоздиҳӣ дар рӯзҳои интихоботу раъйпурсӣ, толорҳои ҷаласаҳои судӣ, қисмҳои ҳарбӣ, посгоҳҳои марзӣ ва нуқтаҳои гумрукию гузаргоҳи Сарҳади давлатӣ низ тибқи тартиби дахлдор барафрохта мешавад.
Дар матни аслӣ ҳамчунин ба имкони барафроштани Парчами давлатӣ ҳангоми баргузории маросиму чорабиниҳои тантанавии мақомоти давлатӣ бо амри мақомоти ваколатдор ишора шудааст.
Муаллифи матн ҷойгир кардани Парчами давлатиро дар утоқҳои кории баъзе роҳбарони идораҳо, корхонаҳо ва ташкилотҳои ғайридавлатӣ мавриди баҳс қарор дода, ба банди 4-и Низомномаи пешинаи Парчами давлатӣ истинод кардааст. Дар он утоқҳои кории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, раисони Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон, Сарвазир, раисони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, вилоятҳо, шаҳри Душанбе, шаҳру ноҳияҳо ва утоқҳои қабули интихобкунандагон аз ҷониби вакилон номбар шудаанд.
Манбаи истиноди муаллиф: «Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон», соли 1999, № 12, моддаи 332. Аз ин истиноди пешина набояд бе санҷиши қонунгузории амалкунанда хулоса баровард, ки истифодаи Парчами давлатӣ дар утоқҳои дигар мамнуъ аст.
Ҳангоми мотам Парчами давлатӣ бо қарори мақомоти ваколатдор ба шакли мотамӣ барафрохта мешавад. Тартиби мушаххаси чунин истифода бояд мувофиқи санади дахлдор риоя гардад. Дар матни аслӣ ҷумлаи тавсифкунандаи ин тартиб нопурра омадааст.
Тасвири Парчами давлатӣ дар ҳавопаймоҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҷойгир карда мешавад. Муаллифи матн ҳамчун мисол ба тасвири кабутар бо рангҳои парчам дар қисми думии ҳавопаймоҳои ширкати ҳавоии «Тоҷикистон» ишора кардааст.
Парчами давлатиро дар ҷойҳои истироҳати шаҳрвандон, боғҳо, хиёбонҳо, гулгаштҳо ва болои биноҳои истиқоматӣ ба сифати ороиш низ истифода кардан мумкин аст, ба шарте ки нисбат ба он беҳурматӣ зоҳир нашавад ва талаботи қонун риоя гардад.
Кашидани тасвири парчам дар ҷойҳое, ки зери пой мемонад, ба эҳтироми ин рамзи давлатӣ мувофиқ нест. Дар матни аслӣ ҳамчунин аз ҳолатҳои пора кардан ё оташ задани парчамҳои давлатҳо ҳангоми эътирозҳо ёд мешавад.
Шахсоне, ки дар таҳқири Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон гунаҳкор дониста мешаванд, мутобиқи қонунгузорӣ ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд.
Ҳурмату эҳтиром ба муқаддасоти давлатӣ — Суруди миллӣ, Нишони давлатӣ ва Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон — қарзи шаҳрвандии ҳар як сокини Тоҷикистон мебошад.