Қадри умр дар илму амали нек

Умр гаронбаҳотарин сарвати инсон аст. Ҳар рӯзи он, ки сипарӣ мешавад, дигар барнамегардад. Аз ин рӯ, инсон бояд андеша кунад, ки вақт ва неруи худро ба чӣ сарф менамояд ва аз зиндагии ӯ ба худу дигарон чӣ манфиате мерасад. Ҳикматҳои пешниҳодшуда моро ба қадршиносии умр, истифодаи дурусти мол, пайвастани дониш бо амал ва риояи адолат даъват мекунанд.

Сухани «Мол аз баҳри осоиши умр аст, на умр аз баҳри гирд кардани мол» маънои амиқ дорад. Инсон меҳнат мекунад, то рӯзгори обод дошта бошад, ниёзҳои хонаводаашро таъмин намояд ва дар лаҳзаҳои зарурӣ ба дигарон ёрӣ расонад. Аммо баъзан ҷамъ кардани сарват чунон машғулияти асосӣ мегардад, ки кас саломатӣ, оромӣ ва наздикони худро фаромӯш мекунад. Дар чунин ҳолат мол, ки бояд воситаи осоиш бошад, сабаби ташвишу ранҷ мегардад.

Дар ҳикмати «Некбахт он, ки хӯрду кишт» ду паҳлуи зиндагии оқилона ифода ёфтааст. Одам бояд аз самараи меҳнати ҳалолаш баҳра барад ва ҳамзамон барои оянда чизе боқӣ гузорад. «Киштан»-ро метавон ба маънои обод кардан, фарзанд тарбия намудан, ниҳол шинондан ва кори нек анҷом додан низ фаҳмид. Касе, ки ҳам зиндагии худро бо маъно мегузаронад ва ҳам ба дигарон фоида мерасонад, хушбахтии воқеиро эҳсос мекунад.

Мавзуи дигари ин ҳикматҳо аҳаммияти амал дар омӯзиши илм аст. Дониш ба инсон роҳ нишон медиҳад, вале натиҷаи он дар рафтору кирдор намоён мешавад. Агар кас дар бораи ростӣ сухан гӯяду худ дурӯғ бигӯяд ё аз фоидаи меҳнат огоҳ бошаду танбалӣ кунад, дониши ӯ самари дилхоҳ намедиҳад. Аз ҳамин ҷост, ки гуфтаанд:

Илм чандон, ки бештар хонӣ,

Чун амал дар ту нест, нодонӣ!

Барои хонанда ин панд аҳаммияти махсус дорад. Омӯхтани қоида ва аз ёд кардани матн оғози кор аст. Мо бояд донишро дар ҳалли масъалаҳо, дар муносибат бо одамон ва дар иҷрои вазифаҳои ҳаррӯза истифода барем. Масалан, донистани аҳаммияти тозагӣ бояд моро ба покиза нигоҳ доштани хона, мактаб ва муҳити зист водор созад. Ҳамин тавр, дониш ба одати нек табдил меёбад.

Ташбеҳи «Олими нопарҳезгор — кӯри машъаладор аст» масъулияти ахлоқии шахси донишмандро нишон медиҳад. Чунин инсон метавонад ба дигарон роҳ нишон диҳад, аммо худаш аз он роҳ берун монад. Аз донишманд интизор меравад, ки бо ростқавлӣ, хоксорӣ ва рафтори шоиста намуна бошад. Қадри илм вақте бештар мегардад, ки он ба хизмати одамон равона шавад.

Дар ҳикматҳои охир масъалаи адолат низ ҷойгоҳи муҳим дорад. Бахшидан ва раҳмдилӣ хислатҳои неканд, вале набояд ба идомаи зулм роҳ кушоянд. Агар амали золим беҷавоб монад ва зарардида ҳимоя наёбад, адолат поймол мешавад. Пас, инсон бояд миёни меҳрубонӣ ва масъулият тавозун нигоҳ дорад, ҳаққи дигаронро эҳтиром кунад ва дар баробари ситам бетараф набошад.

Ин пандҳо моро водор месозанд, ки ба тарзи зиндагии худ назар кунем. Оё аз вақт дуруст истифода мебарем? Оё дониши омӯхтаамон дар амал дида мешавад? Оё аз дасту забони мо ба касе некӣ мерасад? Ҷавоби ин саволҳо дар корҳои ҳаррӯзаи мост. Умре, ки бо меҳнати ҳалол, омӯзиш, адолат ва ғамхорӣ мегузарад, самари нек медиҳад ва дар хотири дигарон бо эҳтиром боқӣ мемонад.