Чаро баъзеҳо барои муваффақ шудан ба ҳар кор даст мезананд?

Гоҳе барои ба чашм расидан танҳо хуб будан кофӣ нест.

Бояд фарқ дошта бошӣ.

Бояд қиссае дошта бошӣ.

Бояд ба мардум таъсир расонӣ.

Ва гоҳе инсон барои сохтани ин қисса аз марзҳое мегузарад, ки шояд замоне фикр мекард ҳаргиз аз онҳо нахоҳад гузашт.

Моҷарои блогере, ки иддао кард ба саратон гирифтор аст, намунаи талхи ҳамин масъала аст. Новобаста аз ҷузъиёти қазия ва ангезаи воқеии он шахс, як саволи муҳим боқӣ мемонад:

Чаро инсон метавонад барои расидан ба муваффақият, ҷалби таваҷҷуҳ ё шуҳрат худро бардурӯғ гирифтори бемории ҷиддӣ нишон диҳад?

Гап ҳамеша сари пул нест

Вақте дар бораи чунин рафторҳо суҳбат мекунем, аввалин чизе, ки ба зеҳнамон мерасад, пул ва обуначӣ аст.

Аммо ҷанбаи равоншинохтии ин масъала мураккабтар аст.

Дар баъзе ихтилолҳои марбут ба вонамуд кардани беморӣ, шахс метавонад бидуни гирифтани фоидаи мустақими молӣ худро бемор нишон диҳад, то таваҷҷуҳ, ҳамдардӣ ва ғамхорӣ ба даст орад. Мутахассисон дар баъзе мавридҳо чунин ҳолатро дар доираи «ихтилоли сохта» ё Factitious Disorder баррасӣ мекунанд. Албатта, танҳо дурӯғ гуфтан дар бораи беморӣ маънои гирифтор будан ба ин ихтилолро надорад ва онро фақат мутахассис ташхис карда метавонад.

Яъне гоҳе он чизе, ки шахс мехоҳад, худи беморӣ нест.

Балки нақшест, ки беморӣ барои ӯ месозад.

Нақши як қурбонӣ.

Нақши як инсони махсус.

Нақши касе, ки дигарон ба ӯ аҳамияти бештар медиҳанд.

Вақте таваҷҷуҳ ба подош табдил меёбад

Шабакаҳои иҷтимоӣ ин масъаларо шиддат медиҳанд.

Лайкҳо, шарҳҳо, обуначиён ва паёмҳои меҳрубонона шаклҳои подоши иҷтимоӣ ҳастанд. Пажӯҳишгарони равоншиносӣ шарҳ додаанд, ки талош барои маҳбубият ва пазируфта шудан дар шабакаҳои иҷтимоӣ метавонад бо муқоисаи худ бо дигарон ва мушкилоте чун паст шудани худбаҳодиҳӣ ва афзоиши изтироби иҷтимоӣ ҳамроҳ бошад.

Тасаввур кун, касе як рӯз дар бораи муваффақияташ навиштае нашр мекунад ва сад нафар ба он вокуниш нишон медиҳанд.

Рӯзи дигар ҳазор нафар вокуниш нишон медиҳанд.

Баъд ӯ пай мебарад, ки як қиссаи ғамангез таваҷҷуҳи хеле бештареро ҷалб мекунад.

Дар ин ҷо метавонад чунин даврае ба вуҷуд ояд:

Таваҷҷуҳ → эҳсоси арзишмандӣ → такрори рафтор → таваҷҷуҳи бештар

Мушкил аз он ҷо оғоз мешавад, ки шахс дигар намепурсад:

«Чӣ чиз воқеан арзишманд аст?»

Балки мепурсад:

«Чӣ кор кунам, ки бештар ба чашм расам?»

Вақте арзиши худро бо нигоҳи дигарон месанҷӣ

Яке аз мафҳумҳои муҳим дар равоншиносӣ вобастагии худбаҳодиҳӣ ба омилҳои беруна аст.

Яъне шахс эҳсоси арзишмандии худро ба чизҳое чун тасдиқи дигарон, намуди зоҳирӣ, муваффақият ё муқоисаи худ бо дигарон мепайвандад.

Пажӯҳишҳои равоншиносӣ нишон додаанд, ки вобастагии шадиди эҳсоси арзишмандии шахс ба тасдиқи беруна метавонад бо стресс ва мушкилоти гуногун ҳамроҳ бошад.

Дар чунин шароит нокомӣ танҳо нокомӣ нест.

Гӯё нокомӣ ба чунин андеша табдил меёбад:

«Ман ба қадри кофӣ хуб нестам».

Пас шахс барои гурехтан аз ин эҳсос метавонад кӯшиш кунад, ки аз худ тасвире бисозад, ки дигарон онро арзишманд бубинанд.

Ҳатто агар он тасвир воқеӣ набошад.

Вақте муваффақият аз ҳадаф ба ҳувият табдил меёбад

Муваффақият худ аз худ мушкил нест.

Мушкил замоне оғоз мешавад, ки шахс ба чунин хулоса меояд:

«Агар муваффақ набошам, ҳеҷ арзише надорам».

Аз ин пас нокомӣ дигар танҳо як рӯйдод нест.

Он ба таҳдиде барои ҳувияти шахс табдил меёбад.

Ва вақте чизе ҳувияти инсонро таҳдид мекунад, ӯ метавонад барои ҳифзи он ба рафторҳои ифротӣ даст занад.

Яке бештар талош мекунад.

Яке дурӯғ мегӯяд.

Яке худро қурбонӣ нишон медиҳад.

Яке зиндагии дигаронро вайрон мекунад.

Рафторҳо гуногунанд, аммо решаашон метавонад монанд бошад:

«Ман бояд бо ҳар қимате исбот кунам, ки арзишмандам».

Чаро маҳз беморӣ?

Зеро беморӣ, махсусан бемориҳои ҷиддӣ, вокуниши пурқуввати эҳсосӣ ба вуҷуд меорад.

Дилсӯзӣ.

Нигаронӣ.

Таваҷҷуҳ.

Дастгирӣ.

Ҳамдардӣ.

Равонпизишкон ва равоншиносоне, ки вонамуд кардани бемориро омӯхтаанд, шарҳ медиҳанд, ки ҳангоми ихтилоли сохта шахс метавонад барои дарёфти таваҷҷуҳ, дастгирӣ ва гирифтани нақши бемор худро бардурӯғ бемор нишон диҳад. Анҷумани равоншиносии Амрико низ ҳангоми баррасии ин падида ба нақши таваҷҷуҳ, ҳамдардӣ ва дастгирӣ ишора кардааст.

Аз ҳамин сабаб, ҳамаи ин рафторҳоро набояд бо як ангезаи ягона шарҳ дод.

Як нафар метавонад дар пайи пул бошад.

Дигаре дар пайи обуначӣ.

Касе дар пайи таваҷҷуҳ.

Касе метавонад бо эҳсоси амиқи беарзишӣ ё радшудагӣ дастбагиребон бошад.

Ва гоҳе чанд омил ҳамзамон вуҷуд доранд.

Аммо як нуктаи муҳим

Фаҳмидани сабаб маънои сафед кардани рафторро надорад.

Агар касе худро бардурӯғ гирифтори бемории ҷиддӣ нишон диҳад ва аз эътимоду эҳсосоти мардум сӯиистифода кунад, ин зарар мерасонад.

Одамоне, ки воқеан бо саратон ё бемориҳои вазнин зиндагӣ мекунанд, метавонанд эҳсос кунанд, ки ранҷи воқеии онҳо ба абзори намоиш табдил ёфтааст.

Касе, ки бовар карда буд, низ осеб мебинад.

Эътимод вақте як бор аз байн равад, ба осонӣ барқарор намешавад.

Муваффақияте, ки барои ба даст оварданаш худро гум мекунӣ

Шояд муҳимтарин қисми масъала ҳамин бошад.

Мо одатан дар бораи муваффақият ҳарф мезанем.

Аммо дар бораи баҳое, ки барои он мепардозем, камтар суҳбат мекунем.

Агар барои ба чашм расидан маҷбур шавӣ шахси дигаре бошӣ, оё воқеан худи туро дидаанд?

Агар мардум туро барои қиссае, ки сохтаӣ, дӯст доранд, аммо шахсияти воқеии туро нашиносанд, чӣ ба даст овардаӣ?

Ва агар барои расидан ба ҷойгоҳе маҷбур шавӣ эътимоди одамонро нобуд кунӣ, оё воқеан муваффақ шудаӣ ё танҳо дар канори номат рақамҳои бештар ҷамъ кардаӣ?

Шояд лозим бошад, ки таърифи худро аз муваффақият бознигарӣ кунем.

Муваффақият танҳо расидан нест.

Муҳим аст бубинем, ки барои расидан кадом бахше аз вуҷуди худро паси сар гузоштаем.

Гоҳе инсон чунон саргарми сохтани тасвири худ барои дигарон мешавад, ки дар охир дигар намедонад худаш воқеан кӣ будааст.

Ва ин шояд яке аз талхтарин шаклҳои нокомӣ бошад.

На ин ки мардум туро набинанд.

Балки ин ки барои ба чашм расидан он қадар талош кунӣ, ки дар ниҳоят худатро набинӣ.