ҲАФТ ҚОИДАИ БОЙГАРДОНӢ

Шуҳрати Бобил сол то сол бештар мегардид. Асрҳо гузаштанд, аммо мо то ҳол дар бораи он ҳамчун яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои замони қадим ҳарф мезанем ва ганҷҳои он то ҳол хаёлотро ба ваҷд меоранд.

Аммо Бобил на ҳамеша чунин буд. Сарвати он натиҷаи хиради сокинонаш буд. Онҳо аз аввалинҳо шуда сирри ободиву сарватмандиро кашф карданд.

Вақте ки шоҳи бузург Саргон душманони худро мағлуб карда, ба Бобил баргашт, бо вазъияти ҷиддие рӯ ба рӯ шуд. Канслер вазъиятро ба подшоҳ чунин шарҳ дод:

— Ҷаноби Олӣ, бо фармони шумо мардум каналҳои азими обёрӣ ва маъбадҳои бошукӯҳе барои ҷалоли худоён бунёд карданд. Аммо ҳоло, ки сохтмонҳо ба анҷом расидаанд, мардум дигар кор надоранд. Коргарон бекор мондаанд. Тоҷирон харидор надоранд. Деҳқонон маҳсулоти худро фурӯхта наметавонанд. Мардум барои харидани ғизо тилло надоранд.

— Аммо тиллое, ки мо барои ҳамаи ин сохтмонҳо сарф кардем, куҷо рафт? — пурсид подшоҳ.

— Метарсам, ки он ба ҷайби чанд нафар аз сарватмандтарин одамони шаҳри мо рафтааст, — ҷавоб дод канслер. — Он мисли шири буз аз миёни ангуштони сокинони мо гузашта рафт. Ва акнун, ки ҷараёни тилло хушк шудааст, бисёриҳо ҳатто барои харидани ғизо маблағ надоранд.

Подшоҳ каме андеша кард ва сипас пурсид:

— Чӣ гуна ба чанд нафар муяссар шуд, ки ин қадар тиллоро ба дасти худ гиранд?

— Онҳо танҳо медонистанд, ки чӣ гуна пул ба даст овардан ва онро зиёд кардан лозим аст, — ҷавоб дод канслер. — Шумо наметавонед касеро барои он айбдор кунед, ки дар тиҷорат муваффақ аст ва сирри муваффақиятро медонад.

— Пас чаро ҳамаи сокинон набояд роҳи пул кор карданро омӯзанд ва бойу хушбахт шаванд? — пурсид подшоҳ.

— Ин комилан имконпазир аст, Ҷаноби Олӣ. Аммо кӣ ба онҳо инро таълим медиҳад? Албатта, на коҳинон, зеро худи онҳо ҳам тарзи сарватманд шуданро хуб намедонанд.

— Дар шаҳри мо кӣ аз ҳама беҳтар медонад, ки чӣ гуна бой шудан мумкин аст? — пурсид подшоҳ.

— Посух дар худи саволи шумост, Аълоҳазрат. Кӣ соҳиби бузургтарин сарвати Бобил аст?

— Дуруст мегӯӣ, канслери хирадманди ман. Бойтарин марди Бобил Аркад аст. Фардо ӯро назди ман биёред.

Рӯзи дигар, бо фармони подшоҳ, Аркад ба қаср ҳозир шуд. Бо вуҷуди он ки ҳафтодсола буд, ҳанӯз қоматаш рост ва намуди зоҳириаш бардам буд.

— Аркад, — ба ӯ рӯ овард подшоҳ, — оё дуруст аст, ки ту сарватмандтарин марди Бобил ҳастӣ?

— Ҳамин тавр мегӯянд, Аълоҳазрат. Пас биёед бо овозаи мардум баҳс накунем.

— Чӣ гуна ба ин муваффақ шудӣ?

— Ман имкониятҳои худро оқилона истифода кардам. Имкониятҳое, ки барои ҳар як шаҳрванди Бобил вуҷуд доранд.

— Оё ту сармояи ибтидоӣ доштӣ?

— Танҳо хоҳиши бузурги бой шудан. Ғайр аз ин — ҳеҷ чиз.

Подшоҳ гуфт:

— Аркад, шаҳри мо ба вазъияти душвор дучор шудааст. Танҳо шумораи ками одамон сирри сарватмандиро медонанд ва аз ҳамин сабаб қисми зиёди тилло дар дасти онҳост. Аксарияти сокинон бошанд, роҳи муваффақият ва шукуфоиро намедонанд ва ба камбизоатӣ гирифтор шудаанд.

Орзуи ман ин аст, ки Бобил сарватмандтарин шаҳри ҷаҳон гардад. Аммо ин танҳо дар сурате имконпазир аст, ки сокинони он низ сарватманд бошанд. Аз ин рӯ, мо бояд ба мардум роҳи пул кор кардан ва сарват ҷамъ карданро омӯзонем.

Ба ман бигӯ, Аркад, оё дар ин кор сирре ҳаст? Оё онро ба дигарон омӯхтан мумкин аст?

— Албатта, Ҷаноби Олӣ. Ҳар чизеро, ки як инсон медонад, ба дигарон низ омӯхтан мумкин аст.

Дар чашмони подшоҳ шуълаи хурсандӣ дурахшид.

— Аркад, суханони ту дили маро гарм карданд. Оё розӣ ҳастӣ, ки дониши худро ба дигарон омӯзонӣ, то онҳо низ онро ба мардум паҳн кунанд?

Аркад бо эҳтиром сар хам кард.

— Ман хизматгори Аълоҳазрат ҳастам. Бо хушнудӣ ҳар чизеро, ки медонам, ба дигарон меомӯзонам, агар ин ба шукуфоии Бобил кумак кунад. Фармон диҳед, ки гурӯҳе аз сад нафар ташкил карда шавад. Ман ба онҳо ҳафт қоидаи бойгардониро меомӯзонам — ҳамон қоидаҳое, ки ҳамёни холии маро ба ҳамёни пур табдил доданд.

Пас аз ду ҳафта, бо фармони подшоҳ, сад нафар шогирди аввал дар толори калони Хонаи маърифат ҷамъ шуданд. Онҳо дар курсиҳои гуногунранг, ки ба шакли нимдоира гузошта шуда буданд, нишастанд.

Аркад дар назди мизи хурде қарор гирифт, ки рӯи он чароғи муқаддас фурӯзон буд ва бӯи бухури хуш паҳн мешуд.

— Инак, ин ҳамон сарватмандтарин марди Бобил аст, — пичиррос зад яке аз донишҷӯён ба ҳамсояаш. — Аммо аз намуди зоҳирӣ ӯ мисли як одами одӣ менамояд.

Аркад аз ҷояш бархост ва гуфт:

— Бо иҷрои фармони муқаддаси подшоҳи мо имрӯз назди шумо омадаам. Замоне ман ҷавони камбағале будам, ки орзуи сахти сарватманд шудан доштам. Баъдтар донишеро ба даст овардам, ки ба ман имкон дод ба мақсадам бирасам.

Ҳоло омодаам он чизеро, ки омӯхтаам, бо шумо тақсим кунам.

Сарвати ман аз ҳеҷ оғоз шуд. Ман нисбат ба дигар мардуми Бобил ягон бартарӣ надоштам. Аввалин ҳамёни ман танҳо як ҳамёни фарсуда буд. Холигии он маро нороҳат мекард. Ман мехостам, ки он пур ва вазнин бошад ва дар он тангаҳои тиллоӣ садо диҳанд.

Аз ҳамин сабаб роҳи пур кардани ҳамёнамро ҷустуҷӯ кардам ва ҳафт қоидаи бойгардониро кашф намудам.

Ман ин ҳафт қоидаро ба ҳамаи шумо, ки дар ин толор ҷамъ омадаед, меомӯзонам.

Ба ҳар касе, ки мехоҳад сарватманд шавад, тавсия медиҳам ба онҳо диққат диҳад. Ҳар рӯз дар давоми як ҳафта як қоидаи навро меомӯзем.

Бодиққат гӯш кунед. Бо ман баҳс кунед. Бо ҳамдигар муҳокима кунед.

Донишеро, ки мегиред, хуб аз худ намоед, зеро он тухми сарватест, ки метавонед дар зиндагии худ бикоред.

Пеш аз ҳама, ҳар яки шумо бояд сарвати худро ба вуҷуд оваред. Вақте ин ҳунарро омӯхтед, метавонед таҷрибаи худро ба дигарон низ биомӯзонед.

Бо мисолҳои одӣ ба шумо мефаҳмонам, ки чӣ гуна ҳамёни худро пур кардан мумкин аст.

Ин қадами аввал дар роҳи сарват аст. Агар қадами аввалро нагузоред, пеш рафта наметавонед.

ҚОИДАИ ЯКУМ

Пур кардани ҳамёни худро оғоз кунед

Аркад ба марди мулоҳизакоре, ки дар қатори дуюм нишаста буд, рӯ овард:

— Дӯсти ман, бигӯ, чӣ касб дорӣ?

— Ман котиб ҳастам, — ҷавоб дод ӯ. — Дар лавҳаҳои гилин навиштаҷот мекунам.

— Ман ҳам аввалин тангаҳои худро бо ҳамин касб ба даст оварда будам. Пас ту низ имконияти бой шудан дорӣ.

Сипас Аркад ба марди дигаре, ки каме қафотар нишаста буд, рӯ овард.

— Ту чӣ кор мекунӣ?

— Ман қассоб ҳастам, — ҷавоб дод мард. — Аз деҳқонон буз мехарам, онҳоро забҳ мекунам, гӯштро ба занони хонашин ва пӯстҳоро ба кафшдӯзон мефурӯшам.

— Пас ту низ имконияти пул кор кардан дорӣ. Ҳеҷ чиз туро аз бой шудан бознамедорад.

Аркад ба ҳамин тартиб аз дигарон низ пурсид, ки бо чӣ кор машғуланд.

Пас аз анҷоми пурсиш гуфт:

— Акнун мебинед, ки касбу ҳунарҳои зиёде вуҷуд доранд, ки ба инсон имкон медиҳанд пул ба даст орад. Ҳар яке аз онҳо мисли ҷараёни тиллост, ки як қисми он метавонад ба ҳамёни шумо ворид шавад.

Вобаста ба дониш, маҳорат ва қобилияти шумо, ин ҷараён метавонад калон ё хурд бошад.

Оё розӣ ҳастед?

Ҳамаи ҳозирон розӣ шуданд.

— Пас оё оқилона нест, ки сарватманд шуданро аз ҳамон манбаи даромаде оғоз кунед, ки аллакай доред? — пурсид Аркад.

Шогирдон боз розӣ шуданд.

Сипас Аркад ба марде рӯ овард, ки худро тухмфурӯш муаррифӣ карда буд.

— Тасаввур кун, ки ту сабаде дорӣ. Ҳар саҳар ба он даҳ тухм мегузорӣ ва ҳар бегоҳ аз он нӯҳ тухм мегирӣ. Бо гузашти вақт чӣ мешавад?

— Сабад пур мешавад.

— Чаро?

— Зеро ҳар рӯз як тухм бештар аз он чӣ мегирам, дар сабад мемонад.

Аркад бо табассум ба тамоми толор рӯ овард:

— Оё касе аз шумо ҳамёни холӣ дорад?

Аввал ҳама ҳайрон шуданд, баъд хандиданд ва ҳамёнҳои худро нишон доданд.

Аркад гуфт:

— Акнун қоидаи якуми бойгардониро ба шумо мегӯям.

Ҳамон тавре амал кунед, ки ман ба тухмфурӯш пешниҳод кардам.

Аз ҳар даҳ тангае, ки ба ҳамёнатон ворид мешавад, танҳо нӯҳ тангаро харҷ кунед.

Як тангаро барои худ нигоҳ доред.

Бо ҳамин роҳ ҳамёни шумо оҳиста-оҳиста пур мешавад. Дере нагузашта вазни гуворои онро дар даст эҳсос мекунед ва ин ба шумо қаноатмандии зиёд мебахшад.

Ба суханони ман нахандед, ҳарчанд онҳо хеле сода ба назар мерасанд. Ҳақиқат аксар вақт сода аст.

Ман ваъда дода будам, ки сирри сарвати худро мегӯям. Сирри ман аз ҳамин қоидаи одӣ оғоз шуд.

Ҳамёни ман холӣ буд ва аз ин норозӣ будам, зеро наметавонист хоҳишҳои маро қонеъ кунад.

Аммо вақте аз ҳар даҳ танга танҳо нӯҳтоашро харҷ мекардам, ҳамёнам оҳиста-оҳиста пур шуд.

Ҳамин чиз бо ҳамёнҳои шумо низ рӯй медиҳад.

Боз як ҳолати ҷолибе ҳаст, ки то ҳол барои ман каме асроромез менамояд.

Вақте ман танҳо нӯҳ даҳяки даромадамро барои эҳтиёҷот сарф кардан гирифтам, фаҳмидам, ки ин маблағ барои зиндагӣ басанда аст.

Ман аз пештара бештар азоб намекашидам. Баръакс, ба назар мерасид, ки пул ба даст овардан осонтар шудааст.

Шояд ин яке аз қонунҳои табиат бошад: тилло ба ҳамёне бештар ҷалб мешавад, ки ҳеҷ гоҳ пурра холӣ намешавад.

Аз худ бипурсед: кадом хоҳишҳо барои шумо муҳимтаранд?

Оё мехоҳед тамоми даромади худро барои чизҳое сарф кунед, ки зуд нопадид мешаванд — либоси гаронбаҳо, ҷавоҳирот, хӯрокҳои лазиз ва дигар лаззатҳои муваққатӣ?

Ё мехоҳед чизҳое дошта бошед, ки арзиши дарозмуддат доранд — тилло, замин, чорво, тиҷорат ё сармоягузории фоидаовар?

Тангаҳое, ки аз ҳамён берун мекунед, ба хоҳишҳои якум хизмат мекунанд.

Тангаҳое, ки дар ҳамён мемонанд, барои расидан ба мақсадҳои дуюм хизмат мекунанд.

Пас, шогирдони ман, қоидаи якуми бойгардониро дар хотир доред:

«Аз ҳар даҳ тангае, ки ба даст меорам, танҳо нӯҳ тангаро харҷ мекунам.»

ҚОИДАИ ДУЮМ

Хароҷоти худро назорат кунед

Рӯзи дуюм Аркад ба шогирдонаш гуфт:

— Баъзе аз шумо аз ман мепурсед: «Чӣ гуна метавон даҳяки даромадро пасандоз кард, агар ҳатто тамоми даромад барои эҳтиёҷоти рӯзмарра намерасад?»

Дирӯз чанд нафари шумо ҳамёни холӣ доштанд?

— Ҳама, — ҷавоб доданд шогирдон.

— Аммо даромади ҳамаи шумо баробар нест. Баъзеҳо бештар кор мекунанд ва баъзеҳо камтар. Баъзеҳо оилаи калон доранд. Бо вуҷуди ин, ҳамёнҳои ҳама қариб яксон холӣ буданд.

Акнун мехоҳам ҳақиқати дигареро ба шумо фаҳмонам.

Он чизе, ки мо «эҳтиёҷоти зарурӣ» меномем, одатан ҳамроҳ бо даромади мо зиёд мешавад, агар мо онро назорат накунем.

Эҳтиёҷоти заруриро бо хоҳишҳои худ омехта накунед.

Ҳар яки шумо ва оилаатон хоҳишҳои бештаре доред, аз он ки даромадатон имкон медиҳад.

Аз ҳамин сабаб, новобаста аз он ки чӣ қадар маблағ ба даст меоред, наметавонед ҳамаи хоҳишҳоятонро қонеъ кунед.

Ҳамеша хоҳишҳои қонеънашуда боқӣ мемонанд.

Шояд гумон кунед, ки ман бо тамоми сарватам ҳамаи хоҳишҳоямро иҷро карда метавонам. Аммо ин тавр нест.

Ман вақтро қафо гардонда наметавонам.

Қувваи ҷавонии худро барқарор карда наметавонам.

Дигар сафарҳои хеле дурро мисли ҷавонӣ тай карда наметавонам.

Дар интихоби ғизо ва баъзе лаззатҳои зиндагӣ низ маҳдудият дорам.

Хоҳишҳои инсон мисли алафи бегона дар саҳро зуд мерӯянд.

Шумо хоҳишҳои зиёд доред, вале имконият надоред ҳамаи онҳоро қонеъ кунед.

Аз ҳамин сабаб одатҳои хароҷоти худро бодиққат омӯзед.

Шумо ҳатман хоҳед дид, ки баъзе хароҷотро метавон бе зарар кам кард ё тамоман аз байн бурд.

Бигзор қоидаи шумо чунин бошад:

Ҳар танга бояд барои мақсади муайян сарф шавад.

Рӯйхати чизҳоеро тартиб диҳед, ки мехоҳед барои онҳо пул сарф кунед.

Пеш аз ҳама, эҳтиёҷоти асосиро ҷудо кунед.

Сипас дигар хоҳишҳоро баррасӣ кунед.

Буҷет ба шумо кумак мекунад, ки фаҳмед кадом хоҳишҳо воқеан заруранд ва кадомашонро метавон ба таъхир гузошт.

Буҷет мисли шуълаи рӯшноӣ дар ғори торик аст. Он сӯрохиҳои ҳамёни шуморо нишон медиҳад ва ба шумо имкон медиҳад онҳоро бандед.

Ҳамчунин ба шумо кумак мекунад, ки хароҷоти худро назорат карда, маблағро ба ҳадафҳои муҳим равона намоед.

Пас қоидаи дуюми бойгардонӣ чунин аст:

Буҷети худро тавре тартиб диҳед, ки барои эҳтиёҷоти зарурӣ, лаззатҳои оқилона ва хоҳишҳои шоиста маблағ бошад, аммо хароҷот аз нӯҳ даҳяки даромад зиёд нашавад.

ҚОИДАИ СЕЮМ

Сарвати худро афзун кунед

Рӯзи сеюм Аркад гуфт:

— Акнун ҳамёнҳои шумо оҳиста-оҳиста пур шуда истодаанд. Шумо одат кардед, ки даҳяки даромади худро пасандоз кунед. Ҳамчунин омӯхтед, ки хароҷоти худро назорат намоед.

Қадами навбатӣ ин аст, ки пасандозҳои шумо барои шумо кор кунанд ва даромад оваранд.

Тиллое, ки танҳо дар ҳамён нигоҳ дошта мешавад, дилро гарм мекунад, аммо худаш ягон даромад намеорад.

Тангаҳое, ки мо аз даромади худ ҷудо мекунем, танҳо қадами аввал ҳастанд.

Сарвати воқеӣ аз даромаде ба вуҷуд меояд, ки пасандозҳои мо барои мо меоранд.

Пас чӣ гуна тиллоро маҷбур кунем, ки барои мо кор кунад?

Аввалин сармоягузории ман номуваффақ буд ва тамоми пасандозҳоямро аз даст додам. Дар бораи он баъдтар нақл мекунам.

Аввалин даромади воқеиро аз пуле ба даст овардам, ки ба усто Аггар қарз дода будам.

Ӯ зиреҳ месохт ва соле як маротиба миқдори зиёди биринҷиро аз кишварҳои дигар мехарид.

Барои чунин хариди калон ҳамеша маблағи кофӣ надошт. Аз ҳамин сабаб аз одамоне, ки пасандоз доштанд, қарз мегирифт.

Аггар марди боэътимод буд. Ӯ ҳамеша қарзро сари вақт ва бо фоиз бармегардонд.

Ҳар боре ки ман ба ӯ пул қарз медодам, маблағ бо фоида ба наздам бармегашт.

Ҳамин тавр на танҳо пасандози ман, балки даромади он ҳам зиёд мешуд.

Мехоҳам як чизи муҳимро ба шумо бигӯям:

Сарвати инсон танҳо бо шумораи тангаҳои дар ҳамён доштааш чен карда намешавад. Сарват бо даромаде чен мешавад, ки он тангаҳо ба вуҷуд меоранд.

Даромад бояд мисли ҷараёни доимии тилло ба ҳамёни шумо ворид шавад, новобаста аз он ки худатон кор мекунед ё дар сафар ҳастед.

Ман бо ҳамин роҳ сарвати калон ба даст овардам.

Қарзҳое, ки ба Аггар медодам, аввалин таҷрибаи сармоягузории фоидаовари ман буданд.

Бо зиёд шудани дониш ва таҷрибаам, маблағи бештарро ба кор андохтам.

Ҷараёни тиллое, ки ба ҳамёни ман ворид мешуд, сол то сол калонтар гардид.

Музди ночизи аввалини ман бо мурури вақт ба лашкари «ғуломони тиллоӣ» табдил ёфт. Ҳар як танга барои ман кор мекард ва тангаҳои нави дигар меовард.

Сарвати ман аз меҳнати ҳамин тангаҳо ба вуҷуд омад.

Тилло, агар пайваста кор кунад, зуд афзоиш меёбад.

Як мисол меорам.

Марде баъди таваллуди писари аввалаш даҳ тангаи нуқраро ба саррофе супорид ва хоҳиш кард, ки онро бо фоиз барои бист сол нигоҳ дорад.

Сарроф розӣ шуд.

Вақте писараш бисту яксола шуд, падар назди сарроф рафт.

Бо ҳисоби фоизи ҷамъшуда, даҳ танга ба сию як танга расида буд.

Азбаски писар ҳанӯз ба пул ниёз надошт, падар онро боз назди сарроф гузошт.

Вақте писар ба синни панҷоҳ расид, падараш аллакай аз дунё гузашта буд.

Сарроф ба ӯ саду шасту ҳафт тангаи нуқра супорид.

Ҳамин тавр, сармояи аввалия дар давоми панҷоҳ сол тақрибан ҳабдаҳ маротиба афзуд.

Пас қоидаи сеюми бойгардонӣ чунин аст:

Ҳар як тангаи шумо бояд кор кунад ва даромади доимӣ оварад, то ҷараёни сарват ба ҳамёни шумо пайваста ворид шавад.

ҚОИДАИ ЧОРУМ

Сарвати худро аз талафот муҳофизат кунед

Рӯзи чорум Аркад гуфт:

— Тилло ба васвасаҳои зиёд дучор мешавад. Сарвате, ки дар ҳамёни шумо ҷамъ шудааст, ба муҳофизат ниёз дорад, вагарна онро зуд аз даст додан мумкин аст.

Хирад дар он аст, ки ҳатто пасандози хурдро қадр кунед ва пеш аз ҷустуҷӯи фоидаи калон амнияти сармояро таъмин намоед.

Ҳар соҳиби сарват дер ё зуд ба васваса меафтад, ки маблағи худро ба ягон кори ҷолиб сармоягузорӣ кунад.

Баъзан дӯстону хешовандон ӯро ба чунин кор ташвиқ мекунанд.

Аммо қоидаи асосии ҳар сармоягузорӣ чунин аст:

Аввал амнияти маблағи асосиро таъмин кунед.

Оё барои ваъдаи фоизи баланд тамоми пасандозро зери хатар гузоштан оқилона аст?

Албатта не.

Шумо бояд пеш аз сармоягузорӣ хавфҳоро бодиққат омӯзед ва имкони баргардонидани маблағи худро санҷед.

Ба орзуи зуд сарватманд шудан фирефта нашавед.

Пеш аз он ки ба касе қарз диҳед, боварӣ ҳосил кунед, ки ӯ қобилияти баргардонидани қарзро дорад ва обрӯи хуб дорад.

Вагарна сарвате, ки бо меҳнати зиёд ба даст овардаед, метавонад ба туҳфаи ройгон барои шахси беинсоф табдил ёбад.

Пеш аз сармоягузорӣ ба ҳар гуна тиҷорат ё лоиҳа, хавфҳои онро омӯзед.

Аввалин сармоягузории ман барои худам фоҷиа шуд.

Ман тамоми пасандози яксолаамро ба хиштчин Азмур супоридам. Ӯ ба шаҳри Тир мерафт ва ваъда кард барои ман ҷавоҳироти нодири финиқӣ бихарад.

Нақшаи мо ин буд, ки ҷавоҳиротро баъдтар бо нархи баланд фурӯхта, фоидаро тақсим кунем.

Аммо тоҷирони фиребгар ба Азмур ба ҷои сангҳои қиматбаҳо шиша фурӯхтанд.

Ҳамин тавр тамоми пасандози ман аз даст рафт.

Имрӯз, ки таҷрибаи зиёд дорам, хуб мефаҳмам, ки супоридани интихоби ҷавоҳирот ба хиштчин иштибоҳи бузург буд.

Аз таҷрибаи ман сабақ гиред.

Дар масъалаи сармоягузорӣ ба касе, ки дониш ва таҷрибаи лозимаро надорад, бовар накунед.

Бо шахсоне машварат кунед, ки худ дар сармоягузории муваффақ таҷриба доранд.

Чунин маслиҳат аксар вақт ройгон аст, аммо арзиши он метавонад баробари тамоми сарвати шумо бошад.

Пас қоидаи чоруми бойгардонӣ чунин аст:

Сарвати худро аз талафот муҳофизат кунед. Маблағатонро танҳо ба ҷойҳое сармоягузорӣ кунед, ки баргардонидани маблағи асосӣ ва даромади оқилона таъмин бошад. Бо одамони донишманд машварат кунед.

ҚОИДАИ ПАНҶУМ

Хонаи худро ба сармояи фоидаовар табдил диҳед

Аркад дарси панҷумро чунин оғоз кард:

— Мо ба хулоса омадем, ки инсон то нӯҳ даҳяки даромади худро барои зиндагӣ ва лаззат бурдан аз зиндагӣ сарф мекунад.

Агар қисми ин маблағҳо ба харидани амволи шахсӣ равона шавад, вазъи молиявии инсон боз ҳам беҳтар мегардад.

Аксари сокинони Бобил оилаҳои худро дар хонаҳои иҷора нигоҳ медоранд.

Онҳо барои манзилҳои тангу номувофиқ иҷораи баланд медиҳанд. Дар бисёр чунин хонаҳо ҳатто ҷойе барои бунёди боғ нест ва кӯдакон маҷбуранд дар кӯчаҳои чанголуд бозӣ кунанд.

Оила наметавонад худро комилан хушбахт ҳис кунад, агар манзили бароҳат ва ҳавлии шахсӣ надошта бошад.

Чӣ қадар гуворост, вақте инсон аз дарахти худ анҷир мехӯрад ё аз ангури боғи худ шароб омода мекунад.

Барои инсон муҳим аст, ки хонаи шахсии худро дошта бошад — хонае, ки аз он ифтихор кунад ва барои ободии он меҳнат намояд.

Аз ҳамин сабаб ба ҳар мард тавсия медиҳам, ки кӯшиш кунад соҳиби боми шахсии болои сараш шавад, то он барои ӯ ва оилааш паноҳгоҳи боэътимод бошад.

Харидани хона барои касе, ки чунин мақсадро ҷиддӣ мегузорад, кори ғайриимкон нест.

Шоҳи бузурги мо ҳудуди шаҳрро васеъ кардааст ва заминҳои зиёде барои сохтмони хона вуҷуд доранд.

Илова бар ин, қарздиҳандагон одатан ба шахсоне, ки мехоҳанд барои харидани хона ё замин маблағ гиранд, қарз медиҳанд, агар онҳо қобилияти пардохт дошта бошанд.

Шумо метавонед маблағеро, ки қаблан ҳамчун иҷора медодед, барои пардохти қарзи хонаи худ истифода баред.

Ҳар пардохт маблағи қарзи шуморо кам мекунад.

Пас аз чанд сол қарз тамом мешавад ва шумо соҳиби амволи худ мегардед.

Он гоҳ эҳсоси хуши соҳибмулк буданро дарк мекунед.

Хароҷоти зиндагии шумо низ метавонад кам шавад ва маблағи бештар барои дигар мақсадҳо боқӣ монад.

Пас қоидаи панҷуми бойгардонӣ чунин аст:

Кӯшиш кунед соҳиби хонаи худ шавед.

ҚОИДАИ ШАШУМ

Барои оянда даромад таъмин кунед

Рӯзи шашум Аркад ба шогирдонаш гуфт:

— Ҳаёти ҳар инсон аз кӯдакӣ оғоз шуда, ба пирӣ мерасад. Ин роҳи табиии зиндагист ва касе наметавонад онро боздорад, магар он ки худоён ӯро пеш аз муҳлат ба назди худ бихонанд.

Аз ҳамин сабаб инсон бояд барои ояндаи худ пешакӣ даромад таъмин кунад, то пириро бо оромӣ пешвоз гирад.

Ҳамчунин бояд ғамхорӣ кунад, ки баъди маргаш оилааш бе дастгирӣ намонад.

Шахсе, ки қонунҳои сарватҷамъкуниро меомӯзад ва даромадашро пайваста зиёд мекунад, бояд ба ояндаи дур низ фикр кунад.

Ӯ бояд сармоягузориҳои худро тавре ба нақша гирад, ки солҳои зиёд фоида биёранд ва дар пирӣ ба ӯ хизмат кунанд.

Роҳҳои гуногун вуҷуд доранд.

Шумо метавонед сарвати худро дар ҷои махфӣ пинҳон кунед, аммо ҳеҷ ҷои пинҳонӣ аз дуздон комилан эмин нест. Аз ҳамин сабаб ман ин роҳро тавсия намедиҳам.

Шумо метавонед хона ё замин харед. Агар онҳоро оқилона интихоб кунед, онҳо метавонанд сармоягузории хуб ва манбаи даромад бошанд.

Шумо инчунин метавонед маблағи муайянеро ба сарроф ё қарздиҳандаи боэътимод гузоред, то бо гузашти вақт аз ҳисоби фоиз зиёд шавад.

Як дӯсти кафшдӯзи ман бо номи Ансан ба ман гуфт, ки дар давоми ҳашт сол ҳар ҳафта ду тангаи нуқра пасандоз кардааст.

Баъдтар сарроф ба ӯ ҳисобот дод ва маълум шуд, ки пасандози хурди ӯ ба маблағи хеле калон расидааст.

Ман ба ӯ тавсия додам, ки ҳамин корро боз дувоздаҳ сол идома диҳад.

Ҳисоб нишон дод, ки агар ӯ мунтазам пасандоз карданро идома диҳад, барои пирии осуда маблағи кофӣ хоҳад дошт.

Ин мисоли равшан нишон медиҳад, ки ҳатто пасандози хурд, агар мунтазам идома ёбад ва фоида оварад, бо мурури вақт ба сарвати назаррас табдил меёбад.

Чаро инсон набояд аз чунин усул истифода барад, ҳатто агар аз касби худ даромади устувор дошта бошад?

Ман ҳатто гумон мекунам, ки рӯзе одамони хирадманд роҳеро пайдо мекунанд, ки инсон бо пардохтҳои хурди мунтазам оилаи худро аз оқибатҳои марги бармаҳал ҳифз кунад.

Агар ӯ ногаҳон аз дунё равад, оилааш аз ин маблағ дастгирӣ хоҳад ёфт.

Чунин низом бояд мисли тахти подшоҳ устувор ва боэътимод бошад.

Шояд рӯзе чунин роҳ ба вуҷуд ояд ва барои ҳазорон нафар манфиат оварад.

Аммо мо имрӯз зиндагӣ мекунем ва бояд аз воситаҳое истифода барем, ки ҳоло дастрасанд.

Аз ҳамин сабаб ба шумо тавсия медиҳам, ки аз хиради дар тӯли солҳо ҷамъшуда истифода баред ва аз давраи ҷавонӣ барои пирии худ ва амнияти оилаатон омодагӣ бинед.

Камбизоатӣ дар пирӣ метавонад ба фоҷиа табдил ёбад.

Пас қоидаи шашуми бойгардонӣ чунин аст:

Барои пирии шоиста ва амнияти молиявии оилаи худ пешакӣ чора андешед.

ҚОИДАИ ҲАФТУМ

Қобилияти даромад ба даст овардани худро такмил диҳед

Рӯзи ҳафтум Аркад гуфт:

— Имрӯз, шогирдони ман, мехоҳам яке аз муҳимтарин сирҳои муваффақиятро ба шумо омӯзонам.

Аммо ин дафъа сухан на дар бораи тилло, балки дар бораи худи шумост — дар бораи ақл, дониш, қобилият ва хислатҳои шумо.

Чанде пеш ҷавоне назди ман омад ва хоҳиш кард, ки ба ӯ пул қарз диҳам.

Вақте пурсидам, ки чаро ба қарз ниёз дорад, гуфт, ки даромадаш барои пардохти хароҷот намерасад.

Ман ба ӯ фаҳмондам:

— Барои қарздиҳанда ту муштарии муносиб нестӣ, зеро даромади кофӣ надорӣ, ки қарзро баргардонӣ.

Он чизе, ки ба ту лозим аст, қарзи бештар нест. Ба ту даромади бештар лозим аст.

Пурсидам:

— Барои зиёд кардани даромадат чӣ кор карда истодаӣ?

Ӯ гуфт:

— Ҳама корро кардам. Дар ду моҳи охир шаш маротиба аз хоҷаам хоҳиш кардам, ки маошамро зиёд кунад, аммо қабул накард. Ҳеҷ кас мисли ман ин қадар зиёд маоши бештар талаб накардааст.

Шояд аз содагии ин ҷавон бихандед.

Аммо ӯ як хусусияти муҳим дошт:

Ӯ хоҳиши зиёд кардани даромадашро дошт.

Хоҳиш оғози муваффақият аст.

Аммо хоҳиш бояд қавӣ, равшан ва мушаххас бошад.

Хоҳиши норавшани «ман мехоҳам бой шавам» ба танҳоӣ кофӣ нест.

Аммо агар инсон бигӯяд:

«Ман мехоҳам панҷ тангаи тилло ба даст орам»,

ин аллакай ҳадафи мушаххас аст.

Вақте ӯ панҷ тангаро ба даст овардан ва нигоҳ доштанро омӯхт, метавонад ҳадафи нав — даҳ танга — гузорад.

Баъд бист танга.

Баъд сад.

Бо ҳамин роҳ инсон тадриҷан на танҳо сарват, балки дониш ва таҷрибаи идора кардани сарватро низ ба даст меорад.

Хоҳишҳо бояд сода ва равшан бошанд.

Агар хоҳишҳо аз ҳад зиёд бошанд, онҳо диққати инсонро парешон мекунанд ва намегузоранд ба ҳадафи асосӣ тамаркуз кунад.

Вақте инсон меомӯзад, ки ҳадафҳои худро равшан муайян кунад, қобилияти расидан ба онҳо низ зиёд мешавад.

Дар ҷавонӣ, вақте котиби одӣ будам ва ҳар рӯз рӯи лавҳаҳои гилин менавиштам, мушоҳида кардам, ки баъзе коргарон нисбат ба дигарон кори бештар анҷом медоданд ва музди баландтар мегирифтанд.

Ман қарор додам, ки аз онҳо қафо намонам.

Дере нагузашта фаҳмидам, ки сабаби муваффақияти онҳо чист.

Онҳо ба кор диққати бештар медоданд, супоришҳоро бодиққат иҷро мекарданд, сабру устуворӣ нишон медоданд ва маҳорати худро пайваста такмил медоданд.

Ман ҳам ҳамин тавр кардам.

Бо зиёд шудани маҳорати ман, музди меҳнатам низ зиёд шуд.

Барои зиёд кардани музд дигар маҷбур набудам пайваста аз хоҷаам илтимос кунам.

Ҳар қадар донишмандтар ва моҳиртар шавем, ҳамон қадар имкони даромади бештар пайдо мекунем.

Шахсе, ки кӯшиш мекунад кори худро беҳтар иҷро кунад, дер ё зуд эътироф пайдо мекунад.

Агар ӯ ҳунарманд бошад, бояд усулҳои нав ва асбобҳои беҳтарро омӯзад.

Агар табиб бошад, бояд таҷрибаи дигар табибонро омӯзад.

Агар тоҷир бошад, бояд ҳамеша молҳои беҳтарро бо нархи муносиб ҷустуҷӯ кунад.

Ҳар касе, ки маҳорати худро такмил медиҳад, бо мурури вақт мақоми худро баланд мебардорад.

Шогирд ба усто табдил меёбад.

Коргар метавонад роҳбар шавад.

Аз ҳамин сабаб ман шуморо даъват мекунам, ки ҳамеша бо пешрафт ҳамқадам бошед, омӯзед ва вақти худро беҳуда нагузаронед.

Таҷрибаи муфид ҳаёти инсонро ғанӣ мегардонад.

Ҳар шахсе, ки худро эҳтиром мекунад, бояд чанд қоидаи дигарро низ риоя намояд:

Қарзҳои худро сари вақт пардохт кунад.

Қарзе нагирад, ки қобилияти баргардонидани онро надорад.

Дар бораи оилааш ғамхорӣ кунад, то аҳли оила аз ӯ ифтихор намоянд.

Васиятнома тартиб диҳад, то баъди маргаш амволаш боадолатона тақсим шавад.

Ба камбизоатон ва бадбахтон раҳм кунад ва то ҳадди имкон ёрӣ расонад.

Ба эҳтиёҷоти одамони барои ӯ азиз таваҷҷуҳ дошта бошад.

Пас қоидаи ҳафтуми бойгардонӣ чунин аст:

Қобилият ва маҳорати худро пайваста такмил диҳед. Омӯзед, донотар шавед ва тавре зиндагӣ кунед, ки худро эҳтиром намоед.

Танҳо дар ин сурат ба худ эътимод пайдо мекунед ва метавонед ба ҳадафҳои худ бирасед.

Аркад дар анҷом гуфт:

— Инак, ман тамоми донишеро, ки дар тӯли солҳои умрам ҷамъ кардаам, бо шумо тақсим кардам.

Ин маслиҳатҳо барои ҳар касе, ки мехоҳад сарватманд шавад, муфиданд.

Дар Бобил тилло ба андозаи кофӣ ҳаст. Барои ҳамаи шумо имконият вуҷуд дорад.

Далерона пеш равед.

Дарсҳои омӯхтаатонро дар зиндагӣ санҷед.

Сарват ба даст оред ва онро афзун кунед.

Ин ҳаққи шумост.

Донишеро, ки имрӯз омӯхтед, ба дигар шахсони сазовор низ бирасонед.

Бигзор дар шаҳри маҳбуби мо ҳарчи бештар шаҳрвандони оқилу сарватманд зиндагӣ кунанд.