САМАРАНОК ИСТИФОДАБАРИИ ХЎРОКИҲОИ ИЛОВАГӢ ҲАНГОМИ ХЎРОНИ-ДАНИ БУҚҚАЧАҲОИ ЗОТИ СИММЕНТАЛӢ ДАР ШАРОИТИ ВОДИИ ҲИСОР

Ҳамаи моддаҳои ғизоии хўрока аз пайвастагиҳои молекулярии баланд иборатанд. Ин аз он шаҳодат медиҳад, ки дар шакли ғайрифаъол онҳо ба деворҳои меъдаю рўдаи организми ҳайвонот ворид шуда наметавонанд. Вобаста ба ин барои ба таркиби бадан ва бофтаҳои организми ҳайвон тағйир додани онҳо ба таври назаррас дигаргун сохтани моддаҳои ғизоии хўрокӣ зарур аст.

Бинобар ин моддаҳои ғизоии меъёре, ки чорво қабул мекунад, бояд шакли худро тағйир дода, ба пайвастагиҳои аз ҷиҳати сохтор ва ҳалшавандагӣ соlдатар гузарад, ки дар рўдаю меъда ҷаббида мешаванд ва баъдан организм дар раванди азхудкунӣ барои синтези бофтаҳои организми ҳайвонот истифода мешавад.

Вобаста ба ин ҳангоми ташкили хўрокдиҳии баробари ҳайвонот бо парвариши интенсивии онҳо бояд миқдори аниқи моддаҳои ғизое, ки ба организми ҳайвонот бо меъёри хўрокии истеъмолшуда дохил мешавад, донист. Дар ин бобат таҷрибаи илмию хоҷагӣ гузаронида шуд.

Мувофиқи усулҳои гузаронидани таҷриба 3 гурўҳи буққаҳои 6-моҳаи зоти симменталӣ, ки ҳар кадоми онҳо 15 сарӣ мебошад, ташкил карда шуд.

Дар баробари ин, дар хўронидани буққачаҳои гурўҳи I (назоратӣ) меъёри асосӣ, ки аз хўроки дар хоҷагӣ истеҳсолшуда буд, истифода мешуд. Ба буққачаҳои гурўҳи II (таҷрибавӣ) ба ғайр аз хўроки асосӣ хуроки иловагии премикси «Буқача» ба вояи 80-100 грамм ба 1 cap ҷавона дар якшабонарўз, ба гурўҳи III (таҷрибавӣ) -«Коуфит Иммуно Фертил» 100г ба 1 сар ворид карда шуд.

Буққачаҳои ҳамаи гурўҳҳои таҷрибавӣ дар давоми тамоми таҷриба дар як шароит дар майдони хўрок додани чорво дар оғили сабук бо хўрок ва обдиҳӣ дар чаронидани яйлоқӣ нигоҳ дошта мешуданд.

Маълумоте, ки мо дар рафти таҷрибаи тавозунӣ (баробар) ва таҳлили онҳо ба даст овардем, нишон медиҳад, ки ба меъёри гўсолаҳои гурўҳи таҷрибавӣ ворид намудани иловагиҳои хурокии «Буққача» ва «Коуфит» ба истеъмоли бештари ҳамаи намудҳои моддаҳои ғизоӣ мусоидат намуд.

Дар баробари ин, буққачаҳои гурўҳҳои таҷрибавии II ва III аз ҳамсолони худ аз гурўҳи I (назоратӣ) бартарӣ доштанд дар сарфи моддаҳои хушки меъёри хўроки мутаносибан ба 50,0 грамм (0,7 фоиз) ва 160,7 грамм (2,1 фоиз) моддаҳои органикӣ - 40 ,9 грамм (0,6 фоиз) ва 62,9 грамм (0,9 фоиз), протеини хом – ба 5,8 грамм (0,7 фоиз) ва 9,0 грамм (1,0 фоиз), равғани хом ба ҳисоби 2,0 грамм (0,6 фоиз). ва 3,2 г (0,9%), ғозаи хом ба 10,5 г (0,7%) ва 16,2 г (0,9%), моддаҳои ғайриазотии ҷудокардашуда (МҒАҶ) –ба 22,6 г (0,6%) ва 34,5 г (0,8%).

Буққачаҳои гурўҳи таҷрибавии III бо сарфи максималии ҳамаи намудҳои моддаҳои ғизоии меъёрӣ махсусан фарқ намуданд. Ҳаммонандии гурўҳи II таҷрибавӣ аз ҷиҳати сарфи моддаи хушк ба 10,7 грамм (0,2 фоиз), моддаҳои органикӣ - 22,0 грамм (0,3 фоиз), протеини хом - 3,2 грамм (0,3 фоиз), равғани хом -аз онҳо кам буданд. 1,2 г (0,4%), ғозаи хом - 5,7 г (0,3%), моддаҳои ғайриазотии ҷудокардашуда (МҒАҶ)-11,9 г (0,3%).

Барои ташкили самаранок, оқилона истифода бурдани хўроки чорво дар вақти парвариши интенсивии ҷавонаҳо дар баробари миқдори моддаҳои ғизоӣ сарф кардани он ва ҳамчунин чи кадар моддаҳои ғизоии хурокӣ ҳазм карда шуда ва дар ниҳояти кор барои синтези бофтаҳои организм истифода мешаванд, ба назар гирифтан лозим аст. Ин муайянкунии миқдори натиҷаҳои ҳозима ҳазмшавии маводи ғизоӣ номида мешавад.

Дар баробари ин, бояд дар назар дошт, ки ҳазм шудани моддаҳои ғизоии меъёри шабонарўзӣ вобаста ба моддаҳои бо меъёр ҳазмкардашуда пурра ҷаббида нашуда, қисман, боқимонда аз организм бо наҷосат хориҷ мешаванд.

Вобаста ба ин ҳайвонҳоеро, ки бо дараҷаи баланди ҳазмкунии моддаҳои ғизоӣ дар организм дар рафти протсесҳои мубодилаи моддаҳо хос мебошанд, васеъ истифода бурдан лозим аст.

Муқаррар карда шуд, ки ба меъёри хўронидани буққачаҳои ахташудаи гурўҳҳои таҷрибавӣ ворид намудани хўрокиҳои иловагии «Буққача» ва «Коуфит» на танҳо ба истеъмоли бештари тамоми намудҳои моддаҳои ғизоӣ, балки ба беҳтар ҳазм намудани онҳо низ мусоидат кард.

Ҳамин тавр, буққачаҳои гурўҳҳои таҷрибавии II ва III аз ҷиҳати миқдори ҳазмкунии моддаҳои хушки хўроки чорво аз ҳаммонандҳои гурўҳи I (назоратӣ) мутаносибан 199,8 грамм (7,1 фоиз) ва 564,4 грамм (11,5 %) зиёданд, моддаи органикӣ 168,3 грамм (3,5 фоиз) ва 226,9 грамм (7,4 фоиз), протеини хом -24,7 грамм (3,9 фоиз) ва 34,2 грамм (5,4 фоиз), равғани хом -7,6 грамм (1,9 фоиз) ва 10,0 г (4,1%), ғозаи хом - 22,1 г (2,3%) ва 29,3 г (3,0%), моддаҳои ғайриазотии ҷудокардашуда (МҒАҶ)- - 116,9 г (7,0%) ва 153,4 г (5,3%).

Маълумоти бадастомада нишон медиҳанд, ки буққачаҳои гурўҳи таҷрибавии III аз ҷиҳати самаранок истифода бурдани моддаҳои ғизоӣ дар меъёри хўрока фарқ мекунанд. Ҳамсолони гурўҳи II таҷрибавӣ аз ҷиҳати вазни моддаҳои хушки ҳазмшаванда 364,6 грамм (7,4 фоиз), моддаҳои органикӣ-58,6 грамм (1,2 фоиз), протеини хом- 9,5 грамм (1,5 фоиз), равғани хом - 2,7 г (1,1%), ғозаи хом - 7,2 г (0,7%), моддаҳои ғайриазотии ҷудокардашуда (МҒАҶ)- - 36,0 г (1,2%) кам буданд.

Ҳазмшавии моддаҳои ғизодор дар меъёри хўроки чорво бо коэффи-тсиенти ҳазмшавӣ тавсиф карда мешавад, ки арзиши он бо фоиз ифода карда мешавад. Дарвоқеъ, коэффитсиенти ҳазмшавии намудҳои алоҳидаи моддаҳои ғизоӣ тавсифи умумии арзиши ғизоии хўрокҳои алоҳидаи меъёри хўроки чорворо медиҳад.

Қимати он фоизи моддаҳои ғизоии ҳазмшударо дар организми ҳайвонот ҳангоми равандҳои мубодилаи моддаҳо аз миқдори умумии онҳо, ки бо ғизои якрўза истеъмол карда мешавад, ифода мекунад. Маълумоти бадастовардашуда нишон медиҳанд, ки буққачаҳои гурўҳи таҷрибавӣ аз ҳисоби дар меъёри хўрока зиёд будани моддаҳои ҳазмшудаи ғизоӣ, дар натиҷаи таъсири иловагиҳои хўрокии «Буққача» ва «Кауфит» онҳо аз рўйи коэффитсиенти ҳазмшавӣ аз ҷавонахои гурўҳи I (назоратӣ) пеш гузаштанд.

Ҳамин тавр, буққачаҳои ахташудаи гурўҳҳои таҷрибавии II ва III аз ҳамсолони I (назоратӣ) аз ҷиҳати коэффитсиенти ҳазмшавии моддаҳои хушк ба 2,21 фоиз ва 2,69 фоиз, моддаҳои органикӣ -1,99 фоиз ва 2,60 фоиз, протеини хом 2,11 фоиз ва 2,85 фоиз, равғани хом - 0,92 фоиз ва 2,21 ғозаи хом ба 0,91% ва 1,13 % моддаҳои ғайриазотии ҷудокардашуда (МҒАҶ) - 36,0 г (1,2%) мутаносибан пеш гузаштанд.

Дар баробари ин, буққачаҳои гурўҳи таҷрибавии III аз ҷиҳати қимати максималии коэффитсиенти ҳазмшавии ҳамаи намудҳои моддаҳои ғизоӣ фарқ карданд. Қайд кардан кифоя аст, ки ҷавонаҳо гуруҳи II таҷрибавӣ нисбат ба ҳаммонандҳои гурўҳи III аз ҷиҳати коэффитсиенти ҳазмшавии моддаҳои хушк 0,48 фоиз, моддаҳои органикӣ- 0,61 фоиз, протеини хом - 0,74 фоиз, равғани хом-1,29 фоиз, ғозаи хом- 0,22 фоиз, моддаҳои ғайриазотии ҷудокардашуда (МҒАҶ)- 0,70 фоиз кам буданд. Маълум аст, ки моддаҳои ғизоие, ки бо меъёри ғизоӣ ба организм ворид мешаванд, на танҳо барои синтези бофтаҳои организм масолеҳи сохтмонӣ мебошанд, балки ҳамчун манбаи энергия хидмат мекунанд, ки ҳангоми равандҳои мубодилаи моддаҳо истифода мешаванд.

Маълумоти таҷрибавие, ки мо дар рафти таҷрибаи физиологӣ ба даст овардем, таъсири мусбати иловагиҳои санҷидашудаи истеъмол ва истифодаи энергияи буққачаҳои гурўҳҳои таҷрибавиро нишон медиҳанд.

Ин аз он сабаб аст, ки сарфи нерў аз ворид шудани моддаҳои ғизоии меъёри хўрока ба организм ва самаранокии азхудкунии чорво вобаста аст. Дар ин бобат гўсолаҳои гурўҳи таҷрибавии II ва III аз ҳамсолони худ аз гурўҳи I (назоратӣ) аз ҷиҳати сарфи умумии энергия мутаносибан 0,83 Мҷ (0,6 фоиз) ва 1,27 Мҷ (0,9 фоиз) зиёд буданд.

Қайд кардан кифоя аст, ки ҷавонҳои гурўҳи I (назоратӣ) аз ҳамсолони худ аз гурўҳи таҷрибавии II ва III аз ҷиҳати истеъмоли нерўи ҳазмшаванда мутаносибан 3,15 МДж (3,5 фоиз) ва 4,32 МДж ( 4,7 фоиз, мубодилаи - 2, 59МДж (3,4 фоиз) ва 3,55 МДж (4,8 фоиз).

Маълумоти бадастомада нишон медиҳанд, ки арзиши максималии нишондиҳандаҳои таҳлилшавандаро буққачаҳои гурўҳи таҷрибавии III ки онҳо иловагиҳои хўрокии «Буққача» ва «Коуфит»-ро дар таркиби меъёри вояи 80-100 грамм ба 1 cap чорво дар якшабонарўзӣ гирифтаанд.

Қайд кардан кифоя аст, ки буққачаҳои ахташудаи гурўҳи таҷрибавии II нисбат ба ҳамсолони худ аз гурўҳи таҷрибавии III аз ҷиҳати сарфи умумии нерў 0,44 МДж (0,3 фоиз), ҳазмшаванда-1,17 МДж (1,2 фоиз), мубодилавӣ-0, 97 МД (1,3%) кам буданд.

Дар мубодилаи нерўи умумӣ низ чунин қонуният қайд карда шуд. Қайд кардан кифоя аст, ки буққачаҳои гурўҳи III таҷрибавӣ аз ҳаммонандҳои гурўҳи I (назоратӣ) ва II аз ҷиҳати арзиши нишондиҳандаи таҳлилшуда мутаносибан 2,03 фоиз ва 0,52 фоиз бартарӣ доштанд ва ҷавонаи гурўҳи I (назоратӣ) аз ҳамсолони худ аз гурўҳи таҷрибавии II аз ҷиҳати арзиши нишондиҳандаи таҳлилшуда 1,51 фоиз кам буданд.

Маълумоти бадастомада ва таҳлили онҳо нишон медиҳанд, ки нерў ва моддаҳои ғизоии меъёри хўрока барои нигоҳ доштани протсесҳои физиологие, ки ба таъмини қобилияти ҳаётии организм нигаронида шудаанд ва бевосита ба синтези бофтаҳои бадани ҳайвонот нигаронида шудаанд. Дар айни замон, буққачаҳои ахташудаи I (назоратӣ) аз ҷиҳати истифодаи нерўи мубодила барои нигоҳдории ҳаёт 0,99 МДж (2,7 фоиз) ва 1,06 МДж (2,9 фоиз) нисбат ба ҷавонаҳои гурўҳҳои таҷрибавии II ва III мутаносибан, кам буданд.

Намунаи шабеҳ барои истифодаи нерў барои нигоҳубин ва афзоиш низ қайд карда шуд.

Ҳамин тавр, ҷавонаҳои гурўҳҳои таҷрибавии II ва III аз ҳаммонандҳои гурўҳи I (назоратӣ) аз ҷиҳати арзиши нишондиҳандаи якум мутаносибан 1,60 МДж (4,2 фоиз) ва 2,50 МДж (6,6 фоиз) аз гурўҳи дуюм зиёд шуданд. - ба 0,34 МДж (2,7 фоиз) ва 1,66 МДж (13,3 фоиз). Дар баробари ин дар ин нишондиҳандаҳо мавқеи пешсафиро буқкачаҳои ахташудаи гурўҳи III таҷрибавӣ ишғол карданд. Ҳамсолони гурўҳи таҷрибавии II дар истифодаи нерў барои нигоҳдории 0,07 МД (0,2%), афзоиши нерў - 0,32 МД (2,3%) пасттар буданд.

Маълумоти ба даст овардашуда гувоҳӣ медиҳанд, ки ба таркиби меъёри хўрока ворид намудани иловагиҳои «Буққача» ва «Коуфит» ба афзудани истифодаи пурмаҳсули нерў мусоидат кард.

Аз ҷиҳати нерўи умумӣ афзоиши арзиши нишондиҳанда дар буққачаҳои гурўҳи таҷрибавии II ва III нисбат ба ҳаммонандҳои гурўҳи I (назоратӣ) 0,89 фоиз ва 1,08 фоиз, энергияи мубодилаи моддаҳо 2,05 фоиз ва 2,07 фоизро ташкил дод. Ва мавқеи пешсафиро буққачаҳои гурўҳи III таҷрибавӣ ишғол карданд. Ҳамсолони гурўҳи II таҷрибавӣ аз ҷиҳати коэффитсиенти истифодаи пурмаҳсули нерўи умумӣ 0,19 фоиз, энергияи мубодила -0,02 фоиз кам буданд.

Маълум аст, ки асоси фаъолияти ҳаётии организми хайвонот мубодилаи сафедаҳо мебошад.

Ҳангоми ворид шудан ба рўдаю меъда, меъёри хўрокиҳо протеинҳои ғизоии бо таъсири ферментҳои шарбати ҳозима ба моддаҳои соддатар ба монанди полипептидҳо ва аминокислотаҳо тақсим карда мешаванд. Онҳо, дар навбати худ, ба хун ҷаббида мешаванд ва дар синтези сафедаҳои узвҳо ва бофтаҳо истифода мешаванд. Барои омўзиши мубодилаи сафедаҳо дар организми ҳайвон усули муайян кардани мувозинати нитроген васеъ истифода мешавад, ки он бо роҳи муайян кардани фарқи байни миқдори нитрогени истеъмолкардаи ҳайвон бо сафедаҳои хўрок ва нитрогени бо ахлот ва пешоб хориҷшаванда муқаррар карда мешавад.

Аз рўйи натиҷаҳои муайян кардани мувозинати нитроген дар организми чорво, истифодаи (азхудкунии) протеини меъёри хурока, зиёд ё кам шудани сафеда дар организми ҳайвон муқаррар карда, дараҷаи маҳсулнокии он баҳо дода мешавад.

Ҳамин тариқ, ворид намудани ғизои «Буққача» ва «Куфит» ба меъёри буққачаҳои симменталӣ ҳангоми парвариши интенсивии ба истеъмоли бештари ҳама намуди хўрок, моддаҳои ғизоӣ, нерў ва инчунин беҳтар ҳазм ва истифода бурдани онҳо синтези маҳсулоти гўштӣ барои ғизо мусоидат намуд. Таъсири аз ҳама бештар ҳангоми истифодаи иловаи хўроки санҷидашудаи "Буққача" дар вояи 100 г ба 1 сар дар як шабонарўзӣ ба даст омад.