Тайёр кардани компост аз поруи мурғ ва дигар намудҳои пору

Поруи ҳайвонот ва парранда яке аз манбаъҳои муҳими моддаҳои органикӣ барои тайёр кардани компост ба ҳисоб меравад. Аз ҷумла, поруи мурғ, гов, гӯсфанд ва асп дорои нитроген, фосфор, калий ва дигар моддаҳои барои хок зарурӣ мебошанд. Аммо истифодаи поруи тару тоза бевосита дар замин на ҳамеша мувофиқ аст. Поруи тару тоза метавонад миқдори зиёди аммиак дошта бошад, тухми алафҳои бегона ва баъзе микроорганизмҳои бемориоварро дар бар гирад ва дар сурати истифодаи нодуруст ба решаи растанӣ зарар расонад.

Аз ин рӯ, яке аз роҳҳои беҳтарини истифодаи пору — компост кардани он бо боқимондаҳои растанӣ ва дигар маводи органикӣ мебошад.

Поруи мурғ барои тайёр кардани компост

Поруи мурғ нисбат ба бисёр намудҳои дигари пору моддаҳои ғизоии бештар дорад. Он махсусан аз нитроген ва фосфор бой мебошад. Аз ҳамин сабаб, поруи мурғ барои фаъол кардани раванди компосткунӣ хеле мувофиқ аст.

Аммо поруи мурғро набояд ба миқдори зиёд танҳо истифода бурд. Агар он зиёд бошад, компост метавонад аз ҳад зиёд азотдор ва тар шавад ва бӯи сахти аммиак пайдо кунад.

Барои ҳамин поруи мурғро бо маводи аз карбон бой, аз ҷумла коҳ, хас, баргҳои хушк, аррамайда ва шохчаҳои майдакардашуда, омехта мекунанд.

Дигар намудҳои пору

Барои тайёр кардани компост инчунин метавон аз чунин поруҳо истифода бурд:

• поруи гов — нисбатан намнок буда, барои компостсозӣ хеле мувофиқ аст;

• поруи асп — дорои маводи органикӣ ва боқимондаҳои хасу коҳ буда, метавонад раванди компосткуниро хуб фаъол созад;

• поруи гӯсфанд — нисбатан хушктар ва аз моддаҳои ғизоӣ бой мебошад;

• поруи буз — низ метавонад ҳамчун қисми омехтаи компост истифода шавад;

• поруи мурғ — манбаи қавии нитроген буда, бояд бо маводи хушк омехта карда шавад.

Омехта кардани якчанд намуди пору метавонад ба гирифтани компости нисбатан мутавозин мусоидат кунад.

Маводҳои зарурӣ барои тайёр кардани компост

Барои тайёр кардани компости босифат ду гурӯҳи асосии мавод лозим аст.

Маводи аз нитроген бой

Ба ин гурӯҳ дохил мешаванд:

• поруи мурғ;

• поруи гов;

• поруи гӯсфанд;

• поруи асп;

• алафи сабз;

• боқимондаҳои меваю сабзавот.

Маводи аз карбон бой

Ба ин гурӯҳ дохил мешаванд:

• каҳ;

• хас;

• баргҳои хушк;

• аррамайда;

• шохчаҳои майдакардашуда;

• поя ва ғӯзапояи растаниҳо;

• картон ва коғази мувофиқ.

Маҳз омезиши ду гурӯҳи мавод барои фаъолияти хуби микроорганизмҳо ва таҷзияи босуръати моддаҳои органикӣ муҳим мебошад.

Таносуби маводҳо

Поруи мурғ нисбатан қавӣ аст, бинобар ин онро бо маводи хушк омехта кардан лозим аст.

Барои оғози кор метавон чунин омехтаро истифода бурд:

1 қисм поруи мурғ + 2–3 қисм маводи хушк + 1 қисми поруи гов ё асп.

Масалан, ба 100 кг поруи мурғ метавон тақрибан 200–300 кг коҳ, барги хушк ё дигар маводи карбондор ва тақрибан 100 кг поруи гов ё асп илова кард.

Ин таносуб меъёри қатъӣ нест. Дар амал он вобаста ба намнокӣ ва таркиби мавод тағйир дода мешавад.

Агар омехта хеле тар бошад, ба он коҳ, барги хушк ё аррамайда илова мекунанд. Агар хеле хушк бошад, кам-кам об мепошанд.

Тарзи тайёр кардани компост

Қадами аввал — интихоби ҷой

Барои компост ҷойи сояафкан ва нисбатан хушк интихоб карда мешавад. Ҷой бояд аз ҷамъшавии об эмин бошад.

Купаи компост беҳтар аст ҳадди ақал тақрибан 1 × 1 × 1 метр ё калонтар бошад. Ҳаҷми мувофиқ ба нигоҳ доштани гармӣ дар дохили компост мусоидат мекунад.

Қадами дуюм — қабати аввал

Дар қисми поёнӣ қабати тақрибан 15–20 сантиметр аз коҳ, хас, шохчаҳои майда ё баргҳои хушк гузошта мешавад.

Ин қабат барои беҳтар шудани гардиши ҳаво дар қисми поёнии компост кӯмак мекунад.

Қадами сеюм — илова кардани пору

Болои қабати хушк поруи мурғ, гов, асп ё гӯсфанд гузошта мешавад.

Баъд аз он боз қабати маводи хушк илова карда мешавад.

Ҳамин тавр қабатҳо пай дар пай гузошта мешаванд:

маводи хушк → пору → маводи хушк → пору.

Ҳангоми гузоштани қабатҳо маводро бо ҳам омехта кардан низ мумкин аст.

Намнокии компост

Намнокӣ барои фаъолияти микроорганизмҳо хеле муҳим аст. Компост бояд тақрибан 60–70% намнокӣ дошта бошад.

Роҳи одии муайян кардани намнокӣ ин аст, ки як қисми компостро бо даст фишор диҳед.

Агар компост намнок бошад, вале об аз он ҷорӣ нашавад, намнокӣ мувофиқ аст.

Агар мавод хеле хушк бошад, каме об илова мекунанд. Агар об аз компост ҷорӣ шавад ё омехта хеле лоймонанд гардад, маводи хушк, ба монанди коҳ ё барги хушк, илова кардан лозим аст.

Ҳавогузаронӣ ва омехта кардани компост

Барои компосткунии хуб ба дохили купа бояд оксиген ворид шавад. Аз ин рӯ, компостро мунтазам чаппа ва омехта кардан зарур аст.

Барои тезтар тайёр шудани компост онро тақрибан ҳар 7–14 рӯз як маротиба омехта кардан мумкин аст.

Ҳангоми омехта кардан:

• маводи берунии купа ба дохил оварда мешавад;

• маводи дохилӣ ба берун мебарояд;

• оксиген ба дохили омехта ворид мешавад;

• намнокӣ баробар тақсим мешавад;

• раванди таҷзия фаъолтар мегардад.

Ҳар рӯз омехта кардани компост одатан зарур нест, зеро ин метавонад гармии дохили купаро зуд паст кунад.

Нақши ҳарорат

Дар компости фаъол ҳарорат метавонад ба 50–65°C расад. Ин нишон медиҳад, ки микроорганизмҳо фаъолона моддаҳои органикиро таҷзия мекунанд.

Ҳарорати баланд инчунин ба кам шудани қисми зиёди микроорганизмҳои бемориовар ва тухми баъзе алафҳои бегона мусоидат мекунад.

Пас аз чанд вақт ҳарорат тадриҷан паст мешавад. Вақте ки компост пухта мерасад, ҳарорати он ба ҳарорати муҳити атроф наздик мегардад.

Муддати тайёр шудани компост

Дар шароити муқаррарӣ компост аз пору ва боқимондаҳои растанӣ метавонад тақрибан дар 3–5 моҳ пухта расад.

Агар маводҳо майда карда шаванд, таносуби дурусти маводҳои карбондор ва азотдор нигоҳ дошта шавад, намнокӣ ва ҳавогузаронӣ дуруст бошад ва компост мунтазам омехта карда шавад, раванди таҷзия метавонад тезтар гардад ва компост тақрибан дар 1,5–3 моҳ омода шавад.

Чӣ гуна фаҳмем, ки компост тайёр шудааст?

Компости тайёр чунин аломатҳо дорад:

• ранги қаҳваранги тира ё сиёҳ дорад;

• сохтораш мулоим ва доначадор мешавад;

• қисми зиёди пору ва боқимондаҳои растанӣ дигар шинохта намешаванд;

• бӯи сахти аммиак ё бӯи пӯсидагӣ надорад;

• бӯи он ба хоки намнок ё хоки ҷангал монанд аст;

• ҳарорати он ба ҳарорати муҳити атроф наздик мешавад.

Поруи тару тоза бояд то пухтарасии пурраи компост истифода нашавад, махсусан барои зироатҳои сабзавотӣ. Компости пухтарасида барои хок ва растанӣ бехатартар мебошад.

Аз компост то биогумус

Агар мақсад истеҳсоли биогумус бошад, поруи мурғ ё дигар поруҳоро аввал бо маводи растанӣ компост кардан лозим аст.

Пас аз он ки компост пурра пухта, сард ва бӯи нохушаш нест шуд, онро метавон ҳамчун ғизо барои кирмҳои компостӣ истифода бурд.

Яъне раванд чунин мешавад:

пору + боқимондаҳои растанӣ → компост → сардшавӣ ва пухтарасӣ → кирмҳои компостӣ → биогумус.

Ин усули дузинагӣ имкон медиҳад, ки пору ва партовҳои органикӣ ба нурии босифати органикӣ табдил дода шаванд.

Қоидаҳои бехатарӣ ҳангоми кор бо пору ва компост

Ҳангоми ҷамъоварӣ, омехта кардан ва гардондани пору ё компост қоидаҳои одии бехатариро риоя кардан зарур аст.

1. Дастпӯшак истифода баред. Ҳангоми кор бо пору ва компости нопухта дастпӯшакҳои корӣ пӯшед.
2. Ниқоб ё воситаи муҳофизати нафасро истифода баред, махсусан ҳангоми кор бо поруи хушк, аррамайда ё маводҳое, ки чангу ғубор мебароранд.
3. Дар ҷойи дорои ҳавогузаронии хуб кор кунед. Поруи тару тоза метавонад аммиак ва дигар газҳоро хориҷ кунад. Ба болои купаи компост хеле наздик шуда, бӯи онро нафас накашед.
4. Поруи тару тозаро ба рӯй ё чашм нарасонед. Агар ба чашм ё пӯст расад, ҷойи зарардидаро бо оби тоза бодиққат бишӯед.
5. Пас аз кор дастҳоро бо собун бишӯед. Пеш аз хӯрокхӯрӣ, нӯшидан ё тамокукашӣ дастҳоро ҳатман тоза кунед.
6. Асбобҳои кориро тоза нигоҳ доред. Бел, хаскаш ва дигар асбобҳоро баъд аз истифода тоза ва шуста нигоҳ доред.
7. Поруи тару тозаро мустақиман ба сабзавот надиҳед. Барои зироатҳои ғизоӣ пору бояд аввал хуб компост ва пухта шавад.
8. Оби ифлоси компостро ба ҷӯйбор, чоҳ ё манбаи об роҳ надиҳед. Ҷойи компостро тавре интихоб кунед, ки оби ифлос ба манбаъҳои оби нӯшокӣ нарасад.
9. Кӯдакон ва ҳайвонотро аз купаи пору ва компости нопухта дур нигоҳ доред.
10. Агар компост хеле гарм шавад, эҳтиёт кунед. Ҳангоми омехта кардани компости гарм буғи гарм баромада метавонад. Бо дастони луч ба дохили он даст нарасонед.
11. Маводи номаълумро ба компост илова накунед. Партовҳои кимиёвӣ, равғанҳои техникӣ, маводи доруворӣ ва дигар моддаҳои зараровар барои компост мувофиқ нестанд.
12. Компости тайёрро танҳо баъд аз пухтарасии пурра истифода баред. Компости нопухта, махсусан агар аз поруи мурғ тайёр шуда бошад, метавонад барои баъзе растаниҳо зараровар бошад.

Хулоса

Поруи мурғ, гов, гӯсфанд ва асп ҳама метавонанд барои тайёр кардани компост истифода шаванд. Аммо поруи мурғ аз сабаби миқдори нисбатан зиёди нитроген бояд бо маводи карбондор, ба монанди коҳ, барги хушк, хас ва аррамайда, омехта карда шавад.

Барои гирифтани компости босифат таносуби дурусти маводҳо, намнокии 60–70%, дастрасии оксиген, ҳарорати мувофиқ ва омехта кардани мунтазам аҳамияти калон доранд.

Компости пухтарасида метавонад сохтори хокро беҳтар карда, фаъолияти микроорганизмҳои фоиданокро дастгирӣ намояд ва барои нигоҳ доштани ҳосилхезии замин мусоидат кунад.