Зироаткории органикӣ — Компост

Компост яке аз нуриҳои муҳими органикӣ буда, барои беҳтар намудани ҳосилхезӣ ва сохтори хок васеъ истифода мешавад. Он дар натиҷаи таҷзияи маводи гуногуни органикӣ, аз ҷумла боқимондаҳои растанӣ, пору ва дигар партовҳои органикӣ ҳосил мешавад.

Истифодаи компост ба хок моддаҳои органикӣ ва як қисми элементҳои ғизоиро ворид намуда, фаъолияти микроорганизмҳои фоиданокро беҳтар мекунад.

Аҳамияти компост барои хок ва растанӣ

Истифодаи компост як қатор афзалиятҳо дорад:

• ҳосилхезии хокро беҳтар мекунад;

• сохтори хокро беҳтар намуда, онро нарм ва ковок мегардонад;

• қобилияти хокро барои нигоҳ доштани об зиёд мекунад;

• барои фаъолияти микроорганизмҳои фоиданок муҳити мусоид фароҳам меорад;

• ба ҷамъшавии моддаҳои органикӣ ва ташаккули гумус мусоидат мекунад;

• моддаҳои ғизоиро тадриҷан ба растанӣ дастрас менамояд;

• барои решаҳои растанӣ нисбатан бехатар мебошад;

• ба беҳтар шудани ҳолати умумии хок мусоидат мекунад;

• метавонад ба беҳтар шудани рушди растанӣ ва ҳосилнокӣ мусоидат намояд;

• партовҳои органикии хоҷагиро ба нурии муфид табдил медиҳад;

• истифодаи пору ва дигар маводи органикиро самараноктар мегардонад.

Самаранокии компост аз таркиби он, дараҷаи пухтарасӣ, навъи хок, зироат ва миқдори истифодашуда вобаста аст.

Компост чист?

Компост нуриест, ки дар натиҷаи таҷзияи омехтаи маводи гуногуни органикӣ ба вуҷуд меояд.

Мақсади асосии компосткунӣ ин аст, ки маводи органикии хом ба шакли нисбатан устувор ва барои истифода дар хок мувофиқ табдил дода шавад. Дар ҷараёни компосткунӣ як қисми моддаҳои органикӣ таҷзия шуда, маҳсулоти ниҳоӣ аз моддаҳои органикӣ ва элементҳои ғизоии барои растанӣ зарурӣ, аз ҷумла нитроген (N), фосфор (P) ва калий (K), бой мегардад.

Маводи асосӣ барои тайёр кардани компост

Барои тайёр кардани компост метавон аз чунин мавод истифода бурд:

• поруи чорво;

• саргини парранда;

• боқимондаҳои растанӣ;

• реша ва пояи растаниҳо;

• баргҳои дарахтон;

• алафи даравшуда;

• коҳ ва хас;

• аррамайда ва шохчаҳои майдакардашуда;

• пасмондаҳои меваю сабзавот;

• коғаз ва картонҳои мувофиқ;

• хӯроки чорвои вайроншуда ё боқимондаҳои органикии кишоварзӣ.

Барои ба даст овардани компости босифат муҳим аст, ки байни маводи аз карбон бой («қаҳваранг») ва маводи аз нитроген бой («сабз») таносуби мувофиқ нигоҳ дошта шавад.

Раванди тайёр кардани компост

Дар шароити муқаррарӣ компост метавонад тақрибан дар 3–5 моҳ омода шавад. Бо майда кардани мавод, нигоҳ доштани намнокии мувофиқ, таъмини ҳавогузаронӣ ва назорати ҳарорат раванди таҷзияро метавон тезтар кард.

Дар ҷараёни компосткунӣ зарур аст:

• намнокӣ дар сатҳи мувофиқ нигоҳ дошта шавад;

• ба дохили омехта ҳаво ворид гардад;

• ҳангоми зарурат компост омехта ё чаппа карда шавад;

• агар омехта аз ҳад хушк бошад, каме об илова карда шавад;

• агар намӣ аз ҳад зиёд бошад, маводи хушки органикӣ илова карда шавад.

Барои компости босуръат омехтаро тақрибан ҳар 1–2 ҳафта як маротиба чаппа кардан мумкин аст. Ин амал ба ворид шудани оксиген ва фаъолияти микроорганизмҳои фоиданок мусоидат мекунад.

Нақши намнокӣ ва ҳаво

Намнокӣ барои фаъолияти микроорганизмҳо хеле муҳим аст. Намнокии компост бояд тақрибан 60–70% бошад.

Компост бояд мисли губкаи фишурдашуда намнок бошад: тар, вале об аз он начакад.

Ҳамчунин ворид шудани оксиген зарур аст. Агар компост аз ҳад зич ё тар бошад, ҳаво кам шуда, раванди таҷзия суст ва бӯи нохуш пайдо шуда метавонад.

Ҳарорати компост

Дар компости фаъол ҳарорат метавонад тақрибан ба 50–65°C расад. Ин ҳарорат барои тез шудани таҷзияи моддаҳои органикӣ мусоидат мекунад.

Ҳарорати баланд инчунин метавонад ба нобуд шудани қисми зиёди микроорганизмҳои бемориовар ва тухми баъзе алафҳои бегона мусоидат намояд. Барои ин компост бояд дуруст нигоҳдорӣ ва омехта карда шавад.

Чӣ гуна фаҳмем, ки компост тайёр шудааст?

Компости пухтарасидаро аз рӯйи якчанд аломат муайян кардан мумкин аст:

• ранги он қаҳваранги тира ё сиёҳ мешавад;

• сохтораш мулоим ва доначадор мегардад;

• қисми зиёди маводи аввалия дигар шинохта намешавад;

• бӯи нохуши аммиак ё пӯсидагӣ надорад;

• бӯи он ба бӯи хоки намнок ё хоки ҷангал монанд мешавад;

• ҳарорати он ба ҳарорати муҳити атроф наздик мешавад.

Таркиби тахминии ғизоии компост

Таркиби нитроген (N), фосфор (P) ва калий (K) дар компост вобаста ба маводи истифодашуда хеле тағйир меёбад. Масалан:

Таркиби ғизоии компост вобаста ба навъи маводи истифодашуда фарқ мекунад. Компосте, ки аз ғӯзапояи пахта ва саргини парранда тайёр мешавад, тақрибан 0,40 фоиз нитроген, 0,13 фоиз фосфор ва 1,40 фоиз калий дорад. Дар компости аз пасмондаҳои сабзавот тайёршуда тақрибан 0,49 фоиз нитроген, 0,12 фоиз фосфор ва 0,90 фоиз калий мавҷуд аст. Омехтаи пасмондаҳои сабзавот бо пору тақрибан 0,43 фоиз нитроген, 0,10 фоиз фосфор ва 0,90 фоиз калий дорад. Компости аз саргини парранда ва аррамайда тайёршуда тақрибан 1,00 фоиз нитроген, 0,40 фоиз фосфор ва 0,46 фоиз калийро дар бар мегирад. Дар ахлоти омехта бошад, миқдори нитроген тақрибан 0,44 фоиз, фосфор 0,13 фоиз ва калий 0,92 фоизро ташкил медиҳад.

Эзоҳ: нишондиҳандаҳои ҷадвал тахминӣ мебошанд. Таркиби воқеии компост метавонад вобаста ба навъи ашёи хом, намнокӣ, давомнокии компосткунӣ ва шароити нигоҳдорӣ фарқ кунад.

Миқдори истифодаи компост

Миқдори зарурии компост барои замин аз навъи хок, зироат, сифати компост ва ҳадафи истифода вобаста аст. Аз ин рӯ, меъёри 6–12 тонна ба як гектар (т/га) метавонад дар баъзе шароитҳо истифода шавад, аммо онро ҳамчун меъёри универсалӣ барои ҳамаи заминҳо қабул кардан дуруст нест.

Хулоса

Компост яке аз воситаҳои муҳими зироаткории органикӣ мебошад. Он имкон медиҳад, ки партовҳои органикии хоҷагӣ ба нурии муфид табдил дода шаванд.

Истифодаи мунтазами компости босифат метавонад сохтори хокро беҳтар намуда, нигоҳдории об ва фаъолияти микроорганизмҳои фоиданокро зиёд кунад ва барои нигоҳ доштани ҳосилхезии хок мусоидат намояд.

Барои гирифтани компости босифат чор омил махсусан муҳиманд:

маводи дуруст + намнокии мувофиқ + ҳавогузаронӣ + ҳарорати мувофиқ.