ҚИССАИ «ГИЁҲИ ХОМӮШ ВА РОЗҲОИ ШИФО»

​Рӯзе аз рӯзҳо ба назди Шайхурраис Абӯалӣ ибни Сино марде омад, ки аз дардҳои пайвастаи меъда ва заъфи дил шикоят мекард. Ӯ ба табибони зиёде муроҷиат карда буд, аммо доруҳои додаи онҳо — ки ҳама аз гиёҳҳои гаронбаҳои ҳиндӣ ва арабӣ тайёр шуда буданд — ба ӯ ҳеҷ кумаке накарда буданд.

​Ибни Сино пас аз муоина ва набзбинӣ ба шогирдаш Ҷӯзҷонӣ фармуд:

— Ба боғ рафта, як мушт аз он гиёҳи оддие, ки дар паҳлуи девор мерӯяд ва ҳама онро «алафи бекора» медонанд, бичин.

Шогирд таъҷуб кард, аммо фармонро иҷро намуд. Ибни Сино гиёҳро ба дасти худ гирифта, онро бо таносуби муайян бо гулоби холис ва як миқдор асали кӯҳӣ омехта кард. Сипас онро дар дегчаи мисӣ бо оташи мулоим соатҳо ҷӯшонд, то он даме ки шарбати ғафси хушбӯе ҳосил шуд.

Матлаб ин буд, ки табибони дигар танҳо номи гиёҳҳоро медонистанд, аммо Ибни Сино мизҷонӣ ва кайфияти дорусозиро хуб мефаҳмид. Ӯ медонист, ки баъзе гиёҳҳо дар ҳолати хом заҳрноканд ё асар надоранд, аммо ҳангоми дуруст коркард шудан ва бо моддаи дигар пайваст гаштан, қувваи шифобахшиашон чанд баробар меафзояд.

​Ибни Сино шарбатро ба бемор дод ва тарзи истифодаашро фаҳмонд. Пас аз се рӯз мард комилан сиҳат ёфта, ба назди Ҳаким баргашт ва бо ҳайрат пурсид:

— Эй Ҳакими бузург! Табибони дигар ба ман доруҳои симу зар медоданд ва нафъ набахшид, аммо ту бо як гиёҳи оддии сари роҳ маро шифо додӣ. Роз дар чист?

​Ибни Сино табассум карда гуфт:

— Дорусозӣ танҳо ҷамъ кардани гиёҳҳо нест. Дорусозӣ ба монанди мусиқист — агар парда ва оҳангро надонӣ, садои дилхарош мебарояд. Гиёҳҳо ба монанди созандагонанд ва табиб дирижёр аст. Ҳар гиёҳ вақти худи худро барои чидан, ҳарорати худро барои ҷӯшондан ва ҳамнишини худро барои таъсир кардан дорад.

​Аз ҳамон рӯз шогирдон фаҳмиданд, ки чаро Ибни Сино дар китоби «Қонуни тиб» ҷилди пурраро ба дорусозӣ (фармакология) ва шинохти надз (таъсири доруҳо) бахшидааст. Ӯ на танҳо бемориҳоро табобат мекард, тухмӣ, барг ва решаҳои растаниҳоро ба доруҳои ноёб табдил медод.