Худписандӣ далели нодонист, охири вай фақат пушаймонист

Зарбулмасалу мақолҳо ҷузъи муҳими фарҳангу тафаккури мардумӣ ба ҳисоб мераванд. Онҳо на танҳо таҷрибаи ҳаётиро ҷамъбаст мекунанд, балки барои тарбия ва роҳнамоии наслҳои оянда ҳамчун дастур амал мекунанд. Мақоли тоҷикӣ «Худписандӣ далели нодонист, охири вай фақат пушаймонист» низ яке аз ҳамин гуна ганҷинаҳои хирад аст. Ин гуфта на танҳо як панд, балки як ҳушдор аст: инсон, агар худписанд шавад, аз роҳи дониш ва рушд дур мемонад ва оқибат пушаймон мегардад. Дар ин навишта мо кӯшиш мекунем, ки моҳияти маънавӣ ва аҳамияти тарбиявии ин мақолро таҳлил намоем.

Нахуст бояд ду мафҳумро шарҳ дод: худписандӣ ва нодонӣ. Худписандӣ ҳолатест, ки шахс худро аз дигарон беҳтар мешуморад, ба маслиҳат ва андешаи дигарон аҳамият намедиҳад. Нодонӣ бошад, на танҳо набудани дониш, балки аз надонистани худ огоҳ набудан аст.

Мақол ду ҳақиқати муҳимро ифода мекунад:

1. Худписандӣ далели нодонист. Одамони доно медонанд, ки илму ҷаҳон беинтиҳо аст, бинобар ин онҳо хоксор ва ҳамеша омӯхтан мехоҳанд. Суқрот гуфта буд: «Ман медонам, ки чизе намедонам». Ин худ эътирофест, ки доноӣ бо хоксорӣ пайваст аст. Баръакс, касоне, ки камдонишанд ва аз нодонии худ огоҳ нестанд, бештар ба худписандӣ гирифтор мешаванд.

2. Охири худписандӣ пушаймонист. Шахсе, ки ба маслиҳати дигарон гӯш намедиҳад, хатогиҳоро такрор мекунад, имкониятҳоро аз даст медиҳад ва ниҳоят танҳо пушаймон мемонад.

Мисолҳо

Дар таърих борҳо дида шудааст, ки худписандӣ ба нокомӣ овардааст. Масалан, бисёре аз ҳокимоне, ки худро аз маслиҳати донишмандон беҳтар донистанд, қарорҳои нодуруст қабул намуда, давлати худро ба суқут расонидаанд. Дар муқобил, султонҳое, ки ба маслиҳати уламо ва хирадмандон гӯш додаанд, тавонистанд давлаташонро устувор созанд.
Адабиёти классикӣ низ пур аз чунин ишораҳост. Саъдӣ дар «Гулистон» борҳо бо ҳикоятҳои худ нишон медиҳад, ки худписандӣ инсонро аз роҳи рост дур месозад ва хоксорӣ шарти комёбист. Дар «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ низ қаҳрамонҳое ҳастанд, ки аз худписандӣ ба ҳалокат расидаанд.
Дар зиндагии рӯзмарра низ ин ҳикмат пурра тасдиқ мешавад. Масалан, донишомӯзе, ки худро аз ҳамсабақон ва устодон беҳтар медонад, аз маслиҳат дурӣ мекунад. Дар натиҷа, на танҳо донишаш кам мемонад, балки робитаҳои иҷтимоиро низ аз даст дода, пас аз муддат пушаймон мешавад.

Хулоса

Ҳамин тавр, мақоли «Худписандӣ далели нодонист, охири вай фақат пушаймонист» ҳикмати бузурги ахлоқӣ ва иҷтимоиро ифода мекунад. Он моро даъват мекунад, ки худписандиро канор гузошта, хоксорӣ ва донишандӯзиро пеш гирем. Чунки танҳо шахси хоксор ва донишомӯз таҷрибаи дигаронро эҳтиром намуда, метавонад ба камолоти воқеӣ бирасад.