РИВОЯТ

Дар замонҳои қадим, як подшоҳи боадолате зиндагӣ мекард. Ӯ бо донишмандон машварат мекард ва илму донишро аз ҳама чизи дунё болотар мешумурд. Рӯзе подшоҳ дар боғ бо вазиронаш нишаста буд, ки як деҳқони оддӣ омада, иҷозат пурсид, то саволе диҳад.

  Подшоҳ иҷозат дод. Деҳқон пурсид:

– Эй подшоҳи одил, чаро ҳар боре ки ман кор мекунам, мехоҳам фарзандонам ҳамроҳи ман дар саҳро бошанд, вале онҳо китоб ба даст мегиранд ва мегӯянд: "Илм беҳтар аст"? Оё воқеан илм аз меҳнат беҳтар аст?

  Подшоҳ ба деҳқон табассум карда, гуфт:

– Биё, ман ба ту нишон медиҳам.

  Сипас ӯ ду ҷавонро фарёд кард: яке писари як деҳқон ва дигаре писари як донишманд. Ба ҳар ду як савол дод:

– Агар имрӯза заминатонро зилзила гирад ва тамоми молу амволатон нобуд шавад, чӣ мекунед?

  Писари деҳқон гуфт:

– Ман боз аз сари нав кор мекунам, киштукор мекунам, то амволамро барқарор намоям.

  Писари донишманд гуфт:

– Ман аз донишам истифода мекунам. Ё муаллим мешавам, ё китоб менависам, ё кор меёбам. Ман ҳар ҷо равам, бо дониши худ зиндагиро дубора месозам.

  Подшоҳ рӯ ба деҳқон кард ва гуфт:

– Ана бин, фарзанди ту бо даст меҳнат мекунад, ки хуб аст. Вале фарзанди донишманд ҳам бо ақл меҳнат мекунад, ки умраш дарозтар аст. Зеро илму дониш дар дил боқӣ мемонад ва ҳаргиз зилзила ё сел онро нест карда наметавонанд.

  Аз он рӯз деҳқон ҳар саҳар аввал фарзандонашро ба мактаб мефиристод ва баъд ба саҳро мерафт.

Хулоса:

  Илм нурест, ки роҳи зиндагиро равшан мекунад. Илмдӯстӣ на танҳо инсонро пеш мебарад, балки ӯро аз завол низ нигоҳ медорад.