ДОСТОНИ ДАЛҚАКУ МУЛЛО

Масхарабозе зани фоҳишаро ба ҳамсарӣ гирифт.

Муллое ўро диду сарзаниш кард, ки чаро чунин ҳамсаре баргузидааст. Агар бо ў машварат карда буд, зане хубу ороста ва покдоман барои ў хостгорӣ мекард.

Далқак гуфт:

Гуфт: «Нўҳ мастури Солеҳ хостам,

Қаҳба гаштанду зи ғам ман костам.

Далқак – масхарабоз.

Эй мулло, ман то ба ҳол нуҳ зани рўйпўшидаю зоҳиран ороста ба занӣ гирифтаам. Ҳама ба бадкорӣ даст заданд, ҳоло ин якеро гирифтам, шояд дар рафтор шоиста барояд:

Хостам ин қаҳбаро бемаърифат,

То бибинам чун шавад ин оқибат.

ДОСТОНИ ДОНОИ ХУДРО БА ДЕВОНАГӢ ЗАДА

Он яке мегуфт: «Хоҳам оқиле,

Машварат орам бад-ў дар мушкиле».

Он яке гуфташ, ки андар шаҳри мо,

Нест оқил, ҷуз ки он маҷнуннамо.

Касе доноеро меҷуст, ки бо ў дар боби кори мушкиле машварат кунаду гиреҳ аз кори худ бикушояд. Шахсе як мардеро ба ў нишон дод, ки монанди кўдакон чўбсаворӣ мекард.

Гуфт:

–Ин оташпораи шаҳри мост ва ман аз ў донотар касеро намедонам. Аммо дар ҳайрат машав, зеро бисёр доноён гумному ношиносанд ва чӣ басо, ки худро ба сурати мардумон ночизу нодон нишон медиҳанд. Одам бояд гаҳваршинос бошад ва бўйи хушро аз бўйи бади саргин бишносад.

Саг ба гадои кўру жандапўш ҳамла мекунад. Ў намефаҳмад, ки шояд ин гадо беҳтарини мардум бошад. Бисёр ҳастанд касоне, ки чашм доранду аз нодонӣ кўранд.

Он мард ба сўйи донои девонанамо рафту ўро фарёд кард. Марди найсавор гуфт:

Қаҳба– зани сабукпо, фоҳиша.

– Чӣ мехоҳӣ? Зуд бигў, вагарна аспам туро лагад хоҳад зад:

То лагад бар ту накўбад, зуд бош,

Аз чӣ мепурсӣ: «Баёнаш кун ту фош».

Мард гуфт:

–Ман ба ин шаҳр омадаам, ки зан бигирам ва омадаам бо ту машварат кунам.

Гуфт:

–Дар ҷаҳон се гуна зан барои ҳамсарӣ вуҷуд дорад:

яке тамом, яке ниматамом ва яке ҳеҷ. Он гоҳ савори чўб шуду битохту рафт. Мард аз дунболи ў давид:

Шайх ронд андар миёни кўдакон,

Бонг зад бори дигар ўро ҷавон.

Гуфт:

–Ба ман бигў, ки маънои суханони ту чист?

Гуфт:

– Он ки тамом аст, духтаре аст, ки шавҳар накарда ва ҳама вуҷудаш моли туст. Он ки ниматамом аст, зани бевае аст, ки шавҳар дошт ва он ки ҳеҷ аст, зане аст, ки шавҳар кардаю аз он фарзанд ҳам дорад, ҳамаи дилаш мутаваҷҷеҳи шавҳари гузашта ва фарзандони бепадари хеш аст.

Мард гуфт:

–Пурсиши дигар дорам. Ту дар ин шаҳр бо ин доноӣ чаро худро ба девонагӣ задаӣ?

Гуфт:

– Мардуми ин шаҳр мехостанд маро қозии шаҳр кунанд, барои ин ки напазирам, худро ба девонагӣ мезанам, ки аз ман даст кашанд. Агар дониш омўхтаам, барои он нест, ки илм бифурўшаму мақом пайдо кунам.

Мехоҳам чашмам боз шаваду чашми дигаронро боз кунам, дилам шамъ шаваду дили дигаронро равшан кунам.

Бонг – фарёд, овоз, садо, махсусан садои баланд.

Илм гуфторе, ки он беҷон бувад,

Ошиқи рўйи харидорон бувад.

Гарчи бошад вақти баҳси илми зафт,

Чун харидораш набошад, мурду рафт.

Хунбаҳои ман ҷамоли Зулҷалол,

Хунбаҳои худ хўрам, касби ҳалол.

Ин харидорони муфлисро биҳил,

Чӣ харидорӣ кунад як мушти гил?

Гил махўр, гилро махар, гилро маҷў.

З-он ки гилхор аст доим зардрў.

Дил бихўр, то доимо бошӣ ҷавон,

Аз таҷаллӣ чеҳраат чун арғавон.

Донише, ки Худованд ба ман додааст, барои хидмати мардум аст. Онро хариду фурўш намекунам ва нардбони раҳбарӣ қарор намедиҳам.