Зеҳн
1 пайгир · аз 15 июли 2026 дар Зеҳн
Соли нур чист?
Соли нур масофаест, ки рӯшноӣ онро дар давоми як сол тай мекунад. Суръати рӯшноӣ дар як сония 300 000 км мебошад. Бо чунин суръат мушаки ҳавоӣ (ракета) метавонад экватори Заминро дар як сония бисту панҷ маротиба давр занад. Ситорашиносон соли нурро барои чен кардани масофаи байни ситораҳо истифода мебаранд. Ин масофа номи масофаи кайҳонӣ ва ё масофаи ситорагиро гирифтааст.
Бурҷҳои осмонӣ ё галаситораҳо чиҳоянд?
Барои он ки ситораҳои мунир дурусттар фарқ карда шаванд, онҳоро ҳанӯз аз замонҳои қадим мувофиқи тимсол ва шакли ҷойгиршавиашон номгузорӣ кардаанд: мисли Ҳамал (Барра), Мизон (Тарозу), Ақраб (Каждум), Каҳкашон ва ғайра. Ситорашиносони гузаштаи мо бурҷҳоро ба 12 ҳисса тақсим карда, аз рӯи тартиб ном гузоштаанд. Дар астрономияи муосир ҳамаи осмон ба 88 бурҷ тақсим карда шудааст, ки харитаи онро Иттиҳодияи байналхалқии астрономӣ ба қайд гирифта, тасдиқ кардааст.
Оё ситораҳо якранганд?
Вақте ки мо ба ситораҳо менигарем, дар тасаввури мо онҳо ҳама якранг – сафеди кабудчатоб менамоянд, вале дар асл онҳо вобаста ба ҳарораташон гуногунранг мебошанд. Аз ин рӯ, ситораҳое, ки гармии зиёд доранд, сафед ва кабудчатобанд, онҳое, ки гармиашон дараҷаи миёна аст, ранги зарду норанҷӣ (сурхчатоб) доранд. Ранги ситораҳое, ки гармии нисбатан камтар доранд, сурх мебошад. Офтоб ба гурӯҳи ситораҳои миёна мансуб аст, бинобар ин ранги зард дорад. Аммо, вақте ки нурпошиаш кам шуда ба ҳадди ниҳоии худ мерасад, ранги сурх гирифта, оқибат ғуруб мекунад.
Чаро ситораҳо медурахшанд?
Ситораҳо ба кӯраҳои бузурги оташ монанданд ва аз худ нури зиёдеро паҳн мекунанд. Аз Замин мо ин нурҳоро чун ҷилои нуқрагин эҳсос мекунем. Чунин ҳолат барои он аст, ки ситораҳо низ мисли офтоб аз газҳои сӯзандаи ҳидроген ва ҳелий иборатанд ва газҳои мазкур ҳангоми сӯхтан аз худ гармию рӯшноӣ ҷудо мекунанд. Дар асл равшании ситораҳои калони ҷилодиҳанда, назар ба рӯшноиву гармии Офтоб чандин маротиба зиёд аст. Дар баробари ин ситораҳое низ ҳастанд, ки нури онҳо аз нури Офтоб миллионҳо маротиба камтар аст.
Чаро ситораҳоро танҳо шаб мушоҳида мекунем?
Ҳангоме ки офтоб дар уфуқ пинҳон мешавад, шаб фаро мерасад ва дар пеши чашми мо манзараи мафтункунанда, яъне осмони ситоразор намудор мешавад. Ҳамаи мо наззораи нуқтаҳои бешумори ҷилодиҳандаи осмон – ситораҳоро дӯст медорем. Дар назари аввал гумон меравад, ки агар онҳоро бишуморем, чандин ҳазоранд, вале дар асл шумораашон ба миллиард мерасад. Ба мисли он ки рӯшноии чароғи барқӣ ва ё керосинӣ рӯзона мушоҳада намешавад ва танҳо дар шаб аён мегардад, ситораҳо низ дар шаби торик ҷило медиҳанд, зеро рӯзона онҳоро шуоъҳои офтоб мепӯшонад. Ҳамин тариқ, агар дар осмон моҳи равшан низ бошад, ситораҳо он қадар хуб мушоҳида намешаванд. Ситораи ягонае, ки рӯзона мо онро мебинем – Офтоб аст. Аммо Офтоб чунон ба Замин наздик аст, ки мо рост ба он нигоҳ карда наметавонем, зеро шиддати нурҳояш ба чашми одам зарар мерасонад. Офтоб ҳанӯз ситораи калонтарини Кайҳон нест ва нисбат ба ситораҳои дигар гармии афзун надорад. Аммо азбаски он ба Замин нисбатан наздиктар аст, ба назари мо аз ситораҳои дигар хеле калон метобад. Ситораҳо аз Замин дар масофаи ниҳоят дур воқеанд, аз ин рӯ ба назари мо хеле хурд метобанд.
Сарвату шуҳрат ва фақру беморӣ
Сарвату шуҳрат нишонаи он нест, ки Худованд касеро бештар дӯст медорад, ва фақру беморӣ ҳам далели он нест, ки инсон ҳатман бадкор аст ё Худованд аз ӯ норозист. Қуръон ҳатто ин андешаро ислоҳ мекунад: инсон гоҳе вақте неъмат мебинад, мегӯяд «Парвардигорам маро гиромӣ дошт», ва вақте ризқаш танг мешавад, мегӯяд «маро хор кард». Сипас мефармояд: «Калло» — чунин нест (Сураи Фаҷр, 15–17). Яъне ҳам неъмат ва ҳам сахтӣ метавонанд имтиҳон бошанд. Касе, ки мол дорад, бо моли худ санҷида мешавад: оё шукр мекунад, ба дигарон ёрӣ медиҳад, ҳалолу ҳаромро риоя мекунад? Касе, ки ба беморӣ, камбизоатӣ ё ғам гирифтор шудааст, бо сабр, умед ва рафтораш дар он ҳолат санҷида мешавад. Бисёр паёмбарон, ки аз маҳбубтарин бандагони Худованд буданд, сахтиҳои бузург диданд. Айюб (а) бемории сахт кашид, Юсуф (а) ба чоҳ ва зиндон афтод, Паёмбар Муҳаммад ﷺ аз даст додани наздикон, озору таъқиб ва гуруснагиро аз сар гузаронд. Пас сахтӣ маънои «Худо туро дӯст намедорад» надорад. Аз тарафи дигар, сарвати зиёд ҳам ҳатман мукофот нест. Баъзан метавонад имтиҳони бисёр вазнин бошад. Қуръон мегӯяд: «Молу фарзандони шумо танҳо озмоишанд.» Сураи Тағобун, ояти 15 Пас беҳтар аст зиндагии одамонро чунин набинем: «ӯ сарватманд аст — пас назди Худо беҳтар аст; ӯ камбағал ё бемор аст — пас гуноҳе кардааст». Мо сабаби ҳамаи мусибатҳои шахсиро намедонем. Меъёри аслии арзиши инсон назди Худованд тақво аст, на сарват, мансаб ё шуҳрат: «Гиромитарини шумо назди Худованд парҳезгортарини шумост» (Ҳуҷурот, 13).
Чаро
Озмоиши инсон барои он нест, ки Худованд чизеро, ки намедонад, бифаҳмад. Илми Худо комил аст ва Ӯ пешакӣ медонад, ки ҳар инсон чӣ интихоб мекунад. Ҳикмати озмоиш бештар ба худи инсон вобаста аст: то он чизе, ки инсон бо ихтиёри худ интихоб мекунад, дар амал зоҳир шавад ва подош ё ҷазо бар асоси амали воқеии ӯ бошад, на танҳо бар асоси дониши пешакии Худо. Мисоли сода: омӯзгор метавонад аз шогирди худ хуб огоҳ бошад ва бидонад, ки ӯ эҳтимолан аз имтиҳон мегузарад ё ноком мешавад. Аммо ба ҳар ҳол имтиҳон мегирад, то натиҷа бо амали худи шогирд собит гардад. Ҳамин тавр: Худованд медонад, вале инсонро маҷбур намекунад; инсон интихоб мекунад ва барои интихоби худ масъул аст; зиндагии дунё майдони озмоиш аст, то имон, сабр, адолат, некӣ ва дигар амалҳои инсон зоҳир шаванд. Қуръон мефармояд: «Ӯ марг ва зиндагиро офарид, то шуморо биозмояд, ки кадоматон некӯкортаред.» (Сураи Мулк, ояти 2) Яъне озмоиш барои зиёд шудани илми Худо нест, балки барои зоҳир шудани интихоби инсон ва барпо шудани адолат аст. Яъне озмоиши дунё барои он нест, ки Худо фаҳмад инсон чӣ мекунад, балки то худи инсон ҳам худро бишиносад: фаҳмад, ки дар интихобҳо, душвориҳо, неъматҳо ва масъулиятҳо чӣ гуна рафтор мекунад. Масалан, инсон шояд фикр кунад: «Ман сабр дорам», аммо сабр вақте маълум мешавад, ки бо мушкилӣ рӯ ба рӯ гардад. Ё мегӯяд: «Ман ростқавлам», вале ростқавлӣ ҳангоми манфиат ва зарар санҷида мешавад. Пас метавон гуфт: дунё майдони озмоиш аст, то инсон бо интихоби худ ҳақиқати ботинии худро дар амал бинад ва бишиносад.
Вақт
Худованд оламро аз рӯйи ниёз наофаридааст, зеро Ӯ ба ҳеҷ чиз муҳтоҷ нест. Офариниш ба ирода ва ҳикмати Ӯ вобаста аст. Қуръон мефармояд: «Ман ҷинну инсро танҳо барои он офаридам, ки Маро ибодат кунанд.» (Сураи Зориёт, 56) Яъне яке аз ҳикматҳои офариниши инсон ин аст, ки Худоро бишиносад, Ӯро ибодат кунад ва дар имтиҳони зиндагӣ роҳи худро интихоб намояд. Аммо саволи «чаро Худо оламро пештар наофарид?» каме нозук аст. “Пештар” ва “дертар” ба вақт вобастаанд, дар ҳоле ки худи вақт низ қисми олами офаридашуда аст. Пеш аз офариниши олам, ба маънои одии мо “вақти гузашта” вуҷуд надошт, ки бигӯем Худованд муддате интизор шуд ва баъд оламро офарид. Ба забони сода: Худованд танҳо чизҳои дохили оламро не, балки замонро низ офаридааст. Аз ҳамин сабаб, пурсидани «чаро пештар?» монанди он аст, ки бипурсем: «Аз нуқтаи оғози вақт боз ҳам чанд соат пештар чӣ буд?» — худи “соат” ва “пештар” ҳанӯз вуҷуд надошт. Пас дар ақидаи исломӣ олам дар ҳамон ҳангоме офарида шуд, ки Худованд бо ирода ва ҳикмати худ хост; на аз рӯйи маҷбурият ва на аз сабаби тағйир ёфтани ниёзе дар Ӯ.
Шер, рӯбоҳ ва хар
Рӯзе шере хеле гурусна буд. Рӯбоҳ назди ӯ омад ва гуфт: — Агар хоҳӣ, ман хареро назди ту меорам. Ту ӯро мехӯрӣ ва ман ҳам каме саҳм мегирам. Шер пурсид: — Чӣ тавр ӯро меорӣ? Рӯбоҳ гуфт: — Ба хар мегӯем, ки мехоҳем барои ҳайвонот султон интихоб кунем. Ӯ гумон мекунад, ки худаш султон мешавад ва назди мо меояд. Шер розӣ шуд. Рӯбоҳ назди хар рафт ва ӯро ба назди шер овард. Шер бо ифтихор гуфт: — Падару бобоёни ман ҳама султон будаанд. Рӯбоҳ гуфт: — Падару бобоёни ман ҳамеша хизматгори султонҳо буданд. Хар гуфт: — Ман савод надорам, аммо мегӯянд, ки насабномаи ман зери суми ақибам навишта шудааст. Шер гуфт: — Ман савод дорам! Биё, онро мехонам. Ӯ ба қафои хар наздик шуд, то навиштаҷотро бинад. Ногоҳ хар бо пои ақибаш зарбаи сахт зад. Шер ба замин афтод ва дигар аз ҷой нахест. Рӯбоҳ аз тарс гурехтан гирифт. Хар ӯро садо зад: — Чаро мегурезӣ? Рӯбоҳ гуфт: — Меравам аз падарам ташаккур кунам, ки маро бисёр кунҷкову худбовар тарбия накард! Хар хандид ва роҳи худро гирифт. Панд: Ҳар кас набояд ба ҳар сухан зуд бовар кунад. Пеш аз ҳар кор бояд хуб андеша кард. Дониш вақте фоида дорад, ки бо ақлу эҳтиёт ҳамроҳ бошад.
Орзуи писар ва ғулом
Рӯзе подшоҳе нишаста буд. Писараш ва як ғуломи ӯ дар наздаш истода буданд. Подшоҳ аз писараш пурсид: — Рост бигӯ, дар зиндагӣ бештар аз ҳама чӣ орзу дорӣ? Писар гуфт: — Мехоҳам соҳиби молу сарвати зиёд шавам, зиндагии пур аз айшу нӯш дошта бошам ва ҳамеша ба хушгузаронӣ машғул бошам. Баъд подшоҳ аз ғулом пурсид: — Ту чӣ орзу дорӣ? Ғулом гуфт: — Орзуи ман ин аст, ки бо одамон бо меҳрубонӣ рафтор кунам, ба ниёзмандон ёрӣ расонам ва бо некиву саховат дили мардумро ба даст оварам. Подшоҳ аз ҷавоби ғулом бисёр хушнуд шуд. Ӯро озод кард ва ба ӯ эҳтирому некии зиёд намуд. Аммо аз ҷавоби писараш норозӣ шуд, зеро дид, ки ӯ бештар дар бораи айшу нӯши худ фикр мекунад, на дар бораи некиву фоида ба дигарон. Панд: Арзиши инсон танҳо дар молу сарват нест. Меҳрубонӣ, саховат ва некӣ ба дигарон инсонро азиз мегардонад.
Кисро ва ошпази зирак
Рӯзе Кисро аз назди ошхона мегузашт. Ӯ дид, ки як ғуломи ошпаз нон мепазад. Аз гармии танӯр пешонии ошпаз арақ карда буд. Ӯ каме хамир гирифт ва арақи рӯяшро бо он пок кард. Баъд ҳамон хамирро ба хамири дигар ҳамроҳ карда, нон пухт. Кисро инро дид, вале чизе нагуфт ва аз он ҷо гузашт. Рӯзи дигар ӯ ошпазро назди худ хонд ва пурсид: — Ба фикри ту, беҳтарин хӯрок кадом аст? Ошпаз марди зирак буд. Ӯ фаҳмид, ки Кисро кори дирӯзаашро дидааст. Барои ҳамин ҷавоб дод: — Беҳтарин хӯрок он аст, ки ту тарзи пухтани онро набинӣ ва танҳо вақте бинӣ, ки омода шуда пешат меоранд. Кисро аз ин ҷавоби зиракона хандид ва аз гуноҳи ӯ гузашт. Панд: Зиракӣ ва ҷавоби дуруст метавонад инсонро аз мушкил наҷот диҳад. Аммо ҳангоми тайёр кардани хӯрок ҳамеша бояд покизагиро риоя кард.
Ғуломи доно ва Хусрави Парвез
Рӯзе як ғулом табақи хӯрокро ба назди Хусрави Парвез овард. Вақте ба подшоҳ наздик шуд, аз тарс дасташ ларзид ва чанд қатра хӯрок ба либоси Хусрав рехт. Хусрав сахт хашмгин шуд ва фармон дод, ки ғуломро ҷазо диҳанд. Ғулом, ки дид дигар роҳи наҷот кам аст, ногаҳон тамоми табақи хӯрокро ба тарафи Хусрав рехт. Хусрав бо ҳайрат гуфт: — Ин чӣ коре буд, ки кардӣ? Ғулом ҷавоб дод: — Подшоҳам, агар маро барои чанд қатра хӯрок мекуштед, мардум мегуфтанд, ки шумо барои гуноҳи хурд ҷазои хеле сахт додед. Ман намехостам, ки шуморо золим гӯянд. Барои ҳамин гуноҳамро калонтар кардам, то агар ҷазо диҳед, мардум шуморо маломат накунанд. Хусрав аз ҷавоби оқилонаи ғулом ба ҳайрат омад. Ӯ фаҳмид, ки ғулом зираку ҳозирҷавоб аст. Подшоҳ ӯро бахшид ва баъд аз он ба ӯ бештар бовар кард. Панд: Ақлу ҳозирҷавобӣ баъзан инсонро аз мушкили калон наҷот медиҳад. Ҳамчунин пеш аз ҷазо додан бояд андеша кард, ки ҷазо ба гуноҳ мувофиқ аст ё не.
Рӯбоҳ, кафшгар ва мардуми шаҳр
Дар замонҳои қадим рӯбоҳе буд, ки ҳар шаб пинҳонӣ ба хонаи як кафшгар медаромад. Ӯ пораҳои чармро медуздид ва мехӯрд. Кафшгар аз ин кори рӯбоҳ бисёр ғамгин буд. Ҳар шаб чармҳояш кам мешуданд, аммо рӯбоҳро дошта наметавонист. Як шаб кафшгар қарор кард, ки рӯбоҳро дастгир кунад. Ӯ назди сӯрохие, ки рӯбоҳ аз он ба шаҳр медаромад, пинҳон шуд. Вақте рӯбоҳ даромад, кафшгар сӯрохиро маҳкам кард. Баъд ба хона рафт ва дид, ки рӯбоҳ боз назди чармҳо гашта истодааст. Кафшгар чӯберо ба даст гирифт ва сӯи рӯбоҳ рафт. Рӯбоҳ тарсид ва зуд гурехт. Вай мехост аз ҳамон сӯрохӣ берун равад, вале дид, ки роҳ баста шудааст. Рӯбоҳ бо худ гуфт: — Агар тарсам ва саросема шавам, дастгир мешавам. Бояд ҳилае ёбам. Ӯ худро ба мурда монанд кард ва дар назди сӯрохӣ дароз кашид. Кафшгар омад, ба рӯбоҳ чанд бор бо чӯб зад. Рӯбоҳ ҳаракат накард. Кафшгар фикр кард, ки ӯ мурдааст ва аз назди вай рафт. Субҳ шуд. Мардуми шаҳр аз хонаҳояшон берун омаданд ва рӯбоҳро диданд. Яке гуфт: — Забони рӯбоҳ ба кор меояд. Ва забонашро бурид. Рӯбоҳ сабр кард. Дигаре гуфт: — Думи рӯбоҳ ба ман лозим аст. Ва думашро бурид. Рӯбоҳ боз ҳам тоқат кард. Каси дигар гӯши ӯро бурид. Яке дандонашро гирифт. Рӯбоҳ ҳамаи ин дардҳоро таҳаммул кард, зеро мехост ҷони худро наҷот диҳад. Ниҳоят марде омад ва гуфт: — Ман дили рӯбоҳро мехоҳам. Ӯ кордро баровард ва хост шиками рӯбоҳро кушояд. Рӯбоҳ бо худ гуфт: — Акнун дигар ҷои сабр нест. Агар боз хомӯш монам, ҷони худро аз даст медиҳам! Ӯ ногаҳон аз ҷой ҷаҳид ва бо тамоми қувва аз шаҳр гурехт. Ҳангоми гурехтан мегуфт: — То вақте сабр кардам, ки танҳо чизе аз даст медодам, аммо вақте кор ба ҷон расид, дигар бояд гурехт! Панд: Сабр кардан хуб аст, аммо инсон бояд донад, ки кай сабр кунад ва кай барои наҷоти худ чорае андешад.
Товус ва зоғ
Як рӯз товус ва зоғ дар боғ бо ҳам вохӯрданд. Онҳо ба якдигар нигоҳ карда, ҳар кадом чизеро дар дигаре писандиданд. Товус ба зоғ гуфт: — Пойҳои сурхи ту хеле зебоянд. Ба назарам, чунин пойҳо бештар ба ман мерасанд, зеро парҳои ман рангорангу зебоанд. Зоғ ҷавоб дод: — Не, ман фикр мекунам баръакс аст. Парҳои зебои ту ба пойҳои ман бештар мувофиқанд! Онҳо баҳс мекарданду ҳар яке мехост чизҳои хуби дигареро дошта бошад. Дар наздикии онҳо сангпуште нишаста буд. Ӯ суханони онҳоро шунида, гуфт: — Дӯстони азиз, баҳс накунед. Худо ба ҳар кас чизе додааст. Ба яке парҳои зебо, ба дигаре пойҳои хуб, ба каси дигар овози хуш ё қувваи зиёд. Ҳеҷ кас ҳамаи неъматҳоро якҷо надорад. Товус ва зоғ каме фикр карданд ва фаҳмиданд, ки сангпушт дуруст мегӯяд. Аз ҳамон рӯз онҳо дигар ба якдигар ҳасад намебурданд ва аз он чизе, ки доштанд, хурсанд буданд. Панд: Ҳар кас хусусияти хуби худро дорад. Бояд ба неъматҳои худ шукр кунем ва ба дигарон ҳасад набарем.
МЕВАИ БОВАРӢ
Як духтаре ба дарди сахте дучор шуда бистарӣ шуд. Каташро назди тиреза монда буданд ва духтарак аз он тиреза ба берун менигарист. Вай махсусан ба дарахти назди тирезааш чашм медӯхт. Рӯзе аз хоҳараш пурсид: — Апаҷон, дар ин дарахт чанд барг мондааст?. Саволро фаҳмида аз чашмони хоҳараш ашк ҷорӣ шуд: — Хоҳаракам чаро мепурсӣ?, - гуфт ӯ. Духтари бемор: -- Медонам, ки умри ман замоне тамом мешавад, ки барги охирини ин дарахт афтад! Хоҳараш табассум карду гуфт: -- Пас, то он вақт расад, мо бояд аз зиндагӣ лаззат бубарем ва рӯзҳои худро зебо гузаронем. Рӯзҳо мегузаштанд. Баргҳои дарахт паи ҳам рехтанду дар охир як барг монд. Духтари бемор вақте ки дарахтро тамошо мекард, гумон мекард, ки имрӯз рӯзи охирини умраш аст, ки ин барги ягона вақте ки мерезад, умри ӯ ҳам ба охир мерасад. Соатҳо, рӯзҳо, моҳҳо гузаштанд. Пас аз он боз зимистон, баҳору тобистон ва тирамоҳ омад. Як сол гузашт. Аммо он барги ягона наафтид. Духтар бо хоҳараш шод буд. Саломатиаш барқарор шудан гирифт. Рӯзҳо ва моҳҳо гузашту духтарак комилан шифо ёфт. Вай ба назди дарахт рафт, то барги мӯъҷизаеро, ки солҳо боз наафтида буд, даст дароз карда гирифт. Дид, ки барг аз пластмаса будааст. Хоҳараш онро сохта ба дарахт хуб часпонидааст... Умед ва эътимод неъмати бузург аст. Умед ва боварӣ метавонад, мӯъҷизаҳои зиёдеро ба вуҷуд оварад. Дар дил ҳисси қаноатмандӣ ва хушнудиро ба вуҷуд биёрад. Агар гумони нек дошта бошем, агар имон биёварем, албатта, Худо барои мо хайре мехоҳад ва агар дар ҳақиқат ба Парвардигори худ таваккал кунем, корҳое низ рӯй медиҳанд, ки шояд ба назари мо ғайриимкон бошад. Аллоҳ ҳамаи моро бандаҳои умедбахш ва орзуҳои моро амалӣ гардонад.
САНГИ ХУРД ВА ДАРЁ
Як рӯз санги хурде дар соҳили дарё меистод. Ҳавои тоза, осмони кабуд ва оби ҷорӣ — ҳама чиз зебо менамуд. Аммо санг аз як чиз норозӣ буд: — Чаро ман ҳамеша дар ҷоям истода мемонам? — мегуфт ӯ. — Дарё бошад, ҳаракат мекунад, дунёро мебинад, садои ширин дорад. Ман бошам, як чизи ноаҳамиятам! Дарё садои ӯро шунид ва оромона гуфт: — Ҳар кас дар зиндагӣ ҷои худ дорад. Ман ҳаракат мекунам, то дигаронро сероб созам. Ту бошад, соҳилро нигоҳ медорӣ, то об аз ҳад нагузарад. Аммо санг розӣ нашуд. Боре мавҷи сахт омад ва сангро бо худ бурд. Санг дар оғӯши об чарх зад, ба сангҳои дигар бархӯрд, дард кашид ва ниҳоят ба ҷое афтод, ки на соҳил буд ва на оромӣ. Он ҷо фаҳмид: — Худоро сипос, вақте дар ҷои худ будам! Ман аҳамият доштам, гарчанде намедонистам… Баъд аз муддате мавҷ боз ӯро ба соҳил баргардонд. Санг дигар ҳаргиз шикоят накард. Ӯ фаҳмид, ки арзиши ҳар инсон дар иҷрои масъулияти худ аст, на дар тақлид ба дигарон. Панд Ҳар кас дар зиндагӣ ҷой ва вазифаи худро дорад. Агар мо норозӣ набошем ва ҳунари худро дуруст истифода барем, фоидааш ба ҳамагон мерасад.
ТУХМИ ОРЗУҲО
Буд-набуд, дар деҳаи орому зебое пирамарде зиндагӣ мекард. Ӯ ҳар баҳор тухмҳои гул мекошт. Рӯзе як кӯдак аз ӯ пурсид: – Бобоҷон, чаро ҳар сол ин қадар тухм мекорӣ? Пирамард хандид: – Ҳар тухм як орзу аст. Агар онҳоро бо меҳр нигоҳубин кунӣ, ба гулҳои зебо табдил меёбанд. Кӯдак аз он рӯз ҳар пагоҳ як тухмча мекошт, об медод ва бо муҳаббат нигоҳ мекард. Пас аз чанде боғи хурди ӯ пур аз гулҳои рангоранг шуд. Кӯдак фаҳмид, ки агар меҳнат кунӣ, орзуҳоят ҳам мешукуфанд. Ҳикмати афсона: «Ҳар рӯзи нав тухмчаи як орзу аст. Онро бо меҳр ва сабр парвариш кунед!»
Ростгӯйӣ
Яке буд, яке набуд. Дар деҳаи дур кӯдаке бо номи Ҳасан зиндагӣ мекард. Ӯ хеле содда ва ростгӯ буд. Ҳар кас аз ӯ чизе мепурсид, бе тарсу дурӯғ ҷавоб медод. Як рӯз тоҷири калон ба деҳа омад ва мехост ба шахси ростгӯ ва боэътимод кӯмак кунад. Ӯ ба мардум саволҳои гуногун медод, вале бисёриҳо ба хотири фоидаи худ рост намегуфтанд. Вақте навбати Ҳасан расид, тоҷир аз ӯ пурсид: – Писарҷон, агар ман туро бо тангаҳои тилло пурнамоям, ту онҳоро чӣ кор мекунӣ? Ҳасан гуфт: – Ман аввал ба модару падарам чизе мехарам, сипас барои худ китобҳои хонданӣ мегирам, то донишам зиёд шавад. Тоҷир аз ростии ҷавоби ӯ хуш шуд ва гуфт: – Писарҷон, ту ростгӯӣ, ман ба ту бовар мекунам. Ростгӯӣ беҳтарин ганҷ аст. Ӯ ба Ҳасан кӯмак кард, то ба мактаб равад. Ҳасан баъдтар марди донишманд ва боэҳтиром шуд, ки ҳамеша ба мардум ростӣ меомӯхт. Паёми ривоят: Ростгӯйӣ калиди боварӣ ва эҳтиром аст. Касе ки рост мегӯяд, дили мардумро ба даст меорад.
ҚУВВАТ ДАР ҲАМҶИҲАТИСТ
Дар як деҳа чор ҳамсоя зиндагӣ мекарданд. Ҳар яке фикру одати худро дошт. Боре байни онҳо нофаҳмӣ пайдо шуд ва ҳар кас танҳо ба манфиати худ меандешид. Кори деҳа суст шуд, ободонӣ қатъ гашт. Як рӯзи дигар пири хирадманде ба деҳа омад. Ӯ чӯбдастаро оварда, аввал як-як шикаст. Сипас чанд чӯбро якҷо баст ва гуфт: — Акнун бишканед. Ҳеҷ кас натавонист онҳоро шиканад. Пир гуфт: — Ин мисоли зиндагист. Агар пароканда бошед, суст мешавед. Агар ҳамҷиҳат бошед, қавӣ мегардед. Ҳамсояҳо дарк карданд, ки танҳо бо ҳамдигарфаҳмӣ метавонанд пеш раванд. Онҳо боз бо ҳам даст ба даст дода, деҳаро обод карданд. Аз ҳамон рӯз ин панд дар дили мардум монд: ҳамҷиҳатӣ калиди пешрафт аст.
Чаро дар дандонҳо санг пайдо мешавад?
Санги дандон як қабатест, ки дар болои дандон ҷамъ мешавад ва дар натиҷаи ҷамъшавии бактерияҳо ба вуҷуд меояд. Таваҷҷӯҳи нокифоя ба гигиенаи даҳон метавонад, боиси шустани нодурусти дандонҳо гардад, ки боиси партовҳои ғизо ва пайдоиши сангҳо дар дандон мегардад. Сангҳо метавонанд ба дандон зарар расонанд ва боиси шикастани эмали дандон шаванд. Санги дандон боиси бӯи нохуш дар даҳон, сурхӣ ва хунравии милки дандон, дард ҳангоми хӯрдан, зиёд шудани ҳассосияти дандонҳо, намуди нохуши бинобар рангоранг шудани дандонҳо мегардад. Сангҳои дандонро бо даст ё бо дигар роҳҳо тоза кардан мумкин нест. Барои ин ёрии духтури дандон лозим аст. Барои пешгирӣ тавсия дода мешавад, ки гигиенаи даҳон риоя карда шавад ва дандонҳо мунтазам тоза карда шаванд.




