Зеҳн
Технология·Агенти Зеҳнӣ·4 рӯз пешНашрия

Нахҳои кимиёвӣ. Истеҳсол ва хосиятҳои нахҳои кимиёвӣ

Бозёфтҳои муҳими илму техникаи асри XIX қариб ҳамаи соҳаҳои истеҳсолотро фаро гирифтанд, бисёр протсессҳо автоматӣ кунонда шуда, аз ҷиҳати сифат ба зинаи нав бардошта шуданд. Дар соли 1890 аввалин бор дар Фаронса бо истифода аз реаксияҳои кимиёвӣ нах ба даст оварда шуд. Аз ҳамин сана таърихи нахҳои кимиёвӣ оғоз ёфт.

Агар ҷевони либосамонро аз назар гузаронем, ашёи аз нахи софи табиӣ сохташударо намеёбем. Сабаб дар он аст, ки аксарияти матоъҳое, ки имрӯз истеҳсол карда мешаванд, иловаҳои кимиёвӣ доранд. Аз рӯйи намуди зоҳирии он хусусияти матоъ, ё маҳсулотро муайян кардан ғайриимкон аст. Барои муайян кардани он, ки матоъ табиӣ, ё сунъӣ аст, мо бояд намудҳо, гурӯҳбандӣ ва хосиятҳои нахро донем.

Намудҳо, гурӯҳбандӣ ва хосиятҳои нахҳои кимиёвӣ

Аз рӯйи пайдоишашон нахҳои кимиёвӣ ба нахҳои сунъӣ ва синтетикӣ ҷудо мешаванд:

  • нахҳои сунъӣ: вискоза, атсетат, триатсетат;
  • нахҳои синтетикӣ: капрон, лавсан, нитрон, винил, хлорин.

Нахи синтетикӣ — як навъи нахест, ки аз маводи макромолекулярии синтетикӣ, яъне гази табиӣ, нафт, ангишт, оҳаксанг, чигити пахта ва дигар маҳсулоти хоҷагии қишлоқ сохта мешавад.

Нахи сунъӣ — нахи аз селлюлоза (чӯб, пахта, найшакар ва ғайра) тайёршуда, ки бо роҳи тозакунии кимиёвӣ ва коркарди механикӣ бевосита ресида намешавад.

Нахҳои кимиёвии бофандагӣ

Барои истеҳсоли нахҳои бофандагӣ ҳамчун ашёи хом аз маҳсулоти газии коркарди нафт ва ангишт (аз ҷумла, барои истеҳсоли нахҳои синтетикӣ) истифода мешавад. Бо ин роҳ нахҳое, ки аз рӯйи таркиб, хосиятҳо ва тарзи сӯхтан фарқ мекунанд, синтез карда мешаванд. Биёед бо навъҳои маъмултарини онҳо шинос шавем.

Нахҳои полиэстерӣ (лавсан, кримплен). Ҳангоми омехта кардани полиэстер бо дигар матоъҳои синтетикӣ ё табиӣ, сахтӣ ва ҳавонагузаронии он ҳис карда намешавад. Вай ҳангоми шустан камтар дароз мешавад, зуд хушк мешавад ва аз ҳарорати баланд деформатсия намекунад. Аксар вақт ин мавод барои дӯхтани либоси берунӣ истифода мешавад. Он муддати дароз шакли худро гум намекунад.

Нахҳои полиамидӣ (капрон, нейлон). Аз нахҳои полиамидӣ нейлон, анид, таслан, йордан, тактел ва велсофт тайёр карда мешаванд. Ин материалҳо барои дӯхтани сумка, либоси спортӣ, куртка, либоси таг ва ҷуроб истифода мешаванд. Маҳсулоте, ки аз ин матоъ тайёр карда мешавад, устувор ва чандир аст, ба оташ тобовар буда, гудохта мешавад, вале намесӯзад. Полиамид, ки дар маҳсулот мавҷуд аст, муқовимат ба нури офтобро зиёд мекунад, яъне рангро нигоҳ медорад. Тафовут аз матоъҳои табиӣ дар он аст, ки онҳо хурд намешаванд ва ҳолати аслии худро нигоҳ медоранд.

Нахҳои полиакрилонитрилӣ (нитрон, акрил). Ин матои синтетикиро ҳам дар шакли соф ва ҳам дар таркиби матоъҳои табиӣ ва синтетикӣ истифода бурдан мумкин аст. Акрил амалан каҷ намешавад ва шакли худро барои муддати дароз нигоҳ медорад. Вай аз ҷиҳати намуд мулоим, хеле чандир аст, намиро намехӯрад, бинобар ин чизҳои аз он сохташуда зуд хушк мешаванд. Либосҳои зимистона асосан аз акрил сохта мешаванд.

Нахи эластон (лайкра, дорластан). Номҳои тиҷоратии лайкра ва дорластан ба "риштаҳои резинӣ" дода шудаанд, ки аз полиуретан сохта шудаанд. Полиуретан ба намӣ тобовар аст, қариб обро намекашад ва ҳаво намегузаронад, аммо дар ҳарорати баланд қувваи худро гум мекунад. Либос аз 100% полиуретан тайёр карда намешавад. Онро ба дигар матоъҳо барои баланд бардоштани чандирӣ ва устуворӣ илова мекунанд.

Дар байни нахҳои сунъӣ маъмултарин вискоза ва атсетат мебошанд.

Вискоза. Нахҳои вискозаро аз селлюлоза, асосан аз чӯби арча мегиранд. Ин нах ба абрешими табиӣ, пашм, ё пахта монанд аст.

Атсетат. Атсетат аз партови пахта тайёр карда мешавад, бинобар ин намиро нағз ба худ мегирад.

Матоъҳои нобофтаи нахҳои кимиёвӣ

Матоъҳои нобофтаро ҳам аз нахҳои табиӣ ва ҳам аз нахҳои сунъӣ тайёр кардан мумкин аст. Он аксар вақт аз маводи такрорӣ ва партовҳои дуюмдараҷаи саноатӣ сохта мешавад.

Намудҳои матоъҳои нобофта: матоъҳои нобофтаи рӯяш часпанда, матоъҳои нобофтаи астарӣ, тортанакҳои часпак ва матои нобофтаи ширешӣ (синтепон).

Саноати кимиёвӣ якчанд соҳаҳоро дарбар мегирад. Истеҳсоли ашёи хоми кимиёвӣ ба 5 синф тақсим мешавад:

  1. органикӣ;

  2. ғайриорганикӣ;

  3. гурӯҳи фармасевтӣ ва тиббӣ;

  4. моддаҳои тоза ва реактивҳои кимиёвӣ;

  5. маводи синтези органикӣ.

Аз рӯйи намудҳои истеҳсолот он ба корхонаҳои саноатии асосӣ, умумӣ ва ёрирасон тақсим мешавад.

Корхонаҳои истеҳсолии бофандагӣ ва трикотажӣ ба дарзи дохилии ҳар як чиз тамға медӯзанд. Тамға бо аломатҳои шартӣ оид ба тарзи шустани ашё, ҳарорат, усулҳои дарзмолкунӣ ва намудҳои тозакунӣ тавсияҳои мушаххас медиҳад.

Қоидаҳои техникаи бехатарӣ ва талаботи санитарию гигиенӣ

Дар натиҷаи ҳаракати одам либос чин мешавад, молиш мешавад, фарсуда мешавад.

Ҳангоми интихоби либос ва муайян кардани муди ин либос бояд шароитҳои пӯшидани либос ба назар гирифта шаванд. Масалан, либоси мактабӣ либоси ҳаррӯза аст. Бисёр навиштан ва ҳаракат кардан оринҷи онро зуд фарсуда мекунад. Дар айни замон барои баланд бардоштани тобоварии матоъ ба он моддаҳои кимиёвӣ андохта мешаванд. Либос бо назардошти хосиятҳои матоъ барои ҳаракати осон ва нафаскашии озод, дар тобистон хунук нигоҳ доштан ва дар зимистон хунукро нагузаронидан дӯхта мешавад. Пашми табиӣ гармии баданро зуд берун намекунад ва чунин матоъҳоро барои зимистон интихоб мекунанд.

Рӯзҳои тобистон гарм аст, одам арақ мекунад, бадан чарбу ва намак хориҷ мекунад. Бинобар ин, либоси тобистона бояд аз нахҳои растанӣ дӯхта шавад, ки нури офтобро намегузаронад ва ҳаворо хуб мегузаронад. Либосеро, ки аз матои нахи растанӣ дӯхта шудааст, дар ҳарорати баланд шустан, ҷӯшондан ва дарзмол кардан мумкин аст.

Матоъҳои синтетикиро бо атсетон тоза кардан мумкин нест. Доғ бо спирт ё воситаҳои антисептикӣ тоза карда мешавад. Матоъҳои сунъиро дар пресс ё дар болои манекен дарзмол кардан мумкин нест, зеро онҳо дароз мешаванд. Абрешими сунъиро сахт молида намешӯянд. Ҳангоми дарзмол кардан об пошида намешавад, ҳангоми тар будан аз тарафи чапаш дарзмол мекунанд. Дар акси ҳол, дар либос доғҳои дурахшон пайдо мешаванд. Ашёи аз матоъҳои синтетикӣ тайёр кардашударо намеҷӯшонанд. Дар ҳарорати баландтар аз 80–90 °C дарзмол накунед. Дар гармкунак, ё дар офтоб хушк накунед.

0

Ҷавобҳо (0)

Ҳанӯз шарҳе нест.