Дастгоҳҳои мобилӣ то чӣ андоза ба саломатии инсон зарар доранд?
Имрӯз смартфонҳо ба қисми ҷудонашавандаи зиндагии мо табдил ёфтаанд. Мо тавассути онҳо муошират мекунем, маълумот меҷӯем, таҳсил менамоем ва корҳои ҳаррӯзаамонро анҷом медиҳем.
Аммо истифодаи аз ҳад зиёди телефон, махсусан шабона ва пеш аз хоб, метавонад ба саломатии ҷисмонӣ ва равонии инсон таъсири манфӣ расонад.
Пас, смартфонҳо воқеан то чӣ андоза зарароваранд ва чӣ гуна метавон аз таъсири манфии онҳо пешгирӣ кард?
1. Смартфонҳо ва гормони хоб — мелатонин
Мелатонин гормонест, ки дар танзими давраи хобу бедории инсон нақши муҳим дорад.
Истеҳсоли он асосан ба торикӣ ва соати биологии организм вобаста аст. Вақте муҳит торик мешавад, ҷудошавии мелатонин одатан зиёд мегардад ва организм барои хоб омода мешавад.
Аммо вақте инсон пеш аз хоб муддати дароз ба экрани равшани смартфон нигоҳ мекунад, нури экран, махсусан қисми кабуди он, метавонад ҷудошавии мелатонинро халалдор созад.
Ғайр аз ин, тамошои видеоҳои ҳаяҷоновар, истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ ва хондани паёмҳо метавонад мағзи сарро фаъол нигоҳ дорад.
Дар натиҷа инсон дертар хоб меравад, вақти хобаш кам мешавад ва субҳ худро хаста эҳсос мекунад.
2. Оё мавҷҳои смартфон ба мағзи сар зарар мерасонанд?
Телефонҳои мобилӣ барои интиқоли маълумот мавҷҳои электромагнитии радиобасомадро истифода мебаранд.
Ин мавҷҳо ба гурӯҳи радиатсияи ғайриионизатсиякунанда дохил мешаванд ва аз шуоъҳои рентгенӣ фарқ доранд.
Таҳқиқоти зиёде таъсири эҳтимолии ин мавҷҳоро ба саломатии инсон омӯхтаанд.
То имрӯз далели қотеъе вуҷуд надорад, ки истифодаи муқаррарии телефонҳои ҷавобгӯ ба меъёрҳои бехатарӣ мустақиман боиси осеби мағзи сар ё бемориҳои вазнин мегардад.
Бо вуҷуди ин, омӯзиши таъсири дарозмуддати истифодаи телефонҳо идома дорад.
Бояд донист, ки мафҳуми «аураи муҳофизатии инсон» ва вайрон шудани он тавассути телефон асоси илмии тасдиқшуда надорад.
3. Чаро телефонро ҳангоми хоб аз худ дур нигоҳ доштан беҳтар аст?
Бисёре аз одамон пеш аз хоб телефонро ба назди болишти худ мегузоранд.
Худи наздик будани телефони хомӯш ё беистифода ба таври исботшуда сабаби беморӣ нест.
Аммо садои паёмҳо, ларзиши телефон, рӯшноии экран ва хоҳиши пайваста санҷидани он метавонанд хобро халалдор кунанд.
Махсусан, истифодаи телефон баъди хомӯш кардани чароғ метавонад вақти хобро кӯтоҳ созад.
Аз ин рӯ, беҳтар аст шабона огоҳиҳои нолозимро хомӯш карда, телефонро аз ҷойи хоб дуртар гузоред.
4. Истифодаи телефон ҳангоми қувватгирӣ
Баъзе одамон фикр мекунанд, ки вақте телефон ба барқ пайваст аст, таъсири зараровари мавҷҳои он ду баробар зиёд мешавад.
Ин иддао асоси илмии боэътимод надорад.
Аммо истифодаи таҷҳизоти барқии нуқсондор метавонад хатар эҷод кунад.
Масалан, сими вайроншуда, пуркунандаи барқи бесифат ё гармшавии аз ҳад зиёди телефон метавонад сабаби сӯхтагӣ, зарбаи барқ ё сӯхтор гардад.
Аз ин рӯ, ҳангоми қувватгирӣ телефонро зери болишт, кӯрпа ё дар ҷойҳои бидуни гардиши ҳаво нагузоред.
Ҳамеша аз пуркунандаи барқи мувофиқ ва солим истифода баред.
5. Смартфонҳо ба саломатии кӯдакон чӣ таъсир доранд?
Кӯдакон ва наврасон ҳанӯз дар марҳилаи рушди ҷисмонӣ ва равонӣ қарор доранд.
Истифодаи аз ҳад зиёди смартфон метавонад вақти хоб, бозӣ, фаъолияти ҷисмонӣ, таҳсил ва муоширати рӯ ба рӯи онҳоро кам кунад.
Масалан, кӯдаке, ки то нисфи шаб бо телефон бозӣ мекунад, эҳтимол дорад субҳ хаста ва камтаваҷҷуҳ бошад.
Аммо ин ҳолатро набояд ҳатман ба таъсири мавҷҳои телефон ба мағзи сар нисбат дод.
Камхобӣ, ҳаяҷони зиёд ва реҷаи номуносиби рӯз низ метавонанд ба диққат, хотира ва рафтори кӯдак таъсир расонанд.
Аз ин рӯ, волидон бояд истифодаи телефонро мувофиқи синну соли фарзанд танзим кунанд ва барои хоб, бозӣ, китобхонӣ ва муоширати оилавӣ вақти кофӣ ҷудо намоянд.
6. Таъсири экран ба чашмҳо
Нигоҳ кардани тӯлонӣ ба экрани телефон метавонад боиси хастагии чашм, хушкшавӣ, нороҳатӣ ва муваққатан хира шудани биноӣ гардад.
Яке аз сабабҳо он аст, ки инсон ҳангоми диққат додан ба экран камтар мижа мезанад.
Барои пешгирии хастагии чашм метавон аз қоидаи «20–20–20» истифода кард:
Ҳар 20 дақиқа аз экран чашм бардошта, ба ашёе, ки тақрибан 6 метр дур аст, ҳадди ақал 20 сония нигоҳ кунед.
Инчунин равшании экранро ба муҳит мувофиқ созед ва ҳангоми кори тӯлонӣ танаффус кунед.
7. Чӣ гуна смартфонро бе зарари зиёдатӣ истифода барем?
Барои нигоҳ доштани саломатӣ чанд одати одӣ муфид аст:
-
Камаш як соат пеш аз хоб истифодаи экранро маҳдуд кунед.
-
Ҳангоми хоб огоҳиҳои нолозими телефонро хомӯш намоед.
-
Аз истифодаи тӯлонии телефон бе танаффус худдорӣ кунед.
-
Барои кӯдакон реҷаи муайяни истифодаи телефонро ҷорӣ намоед.
-
Телефонро ҳангоми қувватгирӣ зери болишт нагузоред.
-
Ҳангоми истифодаи гӯшмонак баландии садоро дар сатҳи бехатар нигоҳ доред.
-
Ба хоб, фаъолияти ҷисмонӣ ва муоширати воқеӣ аҳамияти бештар диҳед.
Хулоса
Смартфон яке аз дастовардҳои муҳими технология мебошад. Он метавонад омӯзиш, кор ва муоширати моро осон созад.
Аммо истифодаи нодуруст ва аз ҳад зиёди он метавонад ба сифати хоб, диққат, фаъолияти ҳаррӯза ва саломатии чашмҳо таъсири манфӣ расонад.
Хатарҳои асосии исботшуда бештар ба тарзи истифодаи телефон вобастаанд, на ба иддаоҳои беасос дар бораи вайрон шудани «аураи инсон».
Дар хотир дошта бошед: технология бояд дар хидмати инсон бошад, на ин ки инсон тамоми вақти худ, саломатӣ ва оромии худро қурбони технология кунад.
Телефонро оқилона истифода баред, то он ёвари зиндагии шумо бошад, на сабаби кам шудани истироҳат ва осудагии шумо.




