ВАҚТЕ КИ ҶИК-ҶИКИ МАСТОНАТ БУД, ЁДИ ЗИМИСТОНАТ НАБУД?
Дар фасли тобистон, вақте ҳаво гарму форам буд, замин сарсабз ва неъмат фаровон, гунҷишке хушҳолу беғам аз шохе ба шохи дигар мепарид ва бо овози форам ҷик-ҷик мекард.
Ҳар ҷо мерафт, донае меёфт ва шикамашро сер мекард. На ғами фардо дошт ва на андешаи зимистон. Тамоми рӯз ба парвозу бозӣ ва сурудхонӣ машғул буд.
Дар ҳамон рӯзҳо мӯрчае аз субҳ то шом заҳмат мекашид. Донаҳои гандуму ҷав ва дигар хӯрокҳоро ҷамъ оварда, ба лонаи худ мебурд ва барои зимистон захира мекард.
Гунҷишк ҳар рӯз мӯрчаро медид, ки бо машаққат дона мекашад, аммо худ парвое надошт.
Бо худ мегуфт:
— Ин мӯрча чаро ин қадар худро ба заҳмат меандозад? Охир, дар ҳама ҷо дона фаровон аст! Чаро аз ин рӯзҳои зебо лаззат намебарад?
Аммо мӯрча медонист, ки тобистон ҳамешагӣ нест. Рӯзе сармо фаро мерасад, барф заминро мепӯшонад ва ёфтани хӯрок душвор мегардад.
Аз ин рӯ, ҳар рӯз бо сабру тоқат кор мекард ва барои рӯзҳои сахт омода мешуд.
Рӯзҳо гузаштанд. Тобистон ба поён расид, тирамоҳ омад ва баъд зимистони сарду пурбарф фаро расид.
Барф тамоми заминро пӯшонд. Дарахтон аз барг холӣ шуданд ва донаҳое, ки гунҷишк дар тобистон ба осонӣ меёфт, дигар пайдо намешуданд.
Гунҷишк ҳар тараф парвоз мекард, аммо чизе барои хӯрдан намеёфт.
Як рӯз гурусна, хаста ва ларзон аз сармо ба ёди мӯрча афтод.
Бо худ гуфт:
— Мӯрча тамоми тобистон хӯрок ҷамъ мекард. Шояд акнун чизе дошта бошад, ки ба ман диҳад.
Пас ба назди лонаи мӯрча рафт ва бо овози заиф гуфт:
— Эй мӯрчаи азиз! Ба ҳоли ман раҳм кун! Зимистон сахт омадааст, барф ҳама ҷоро пӯшондааст ва ман аз гуруснагӣ беҳол шудаам. Агар донае дорӣ, ба ман бидеҳ, то аз гуруснагӣ наҷот ёбам!
Мӯрча аз лона берун омад ва аз гунҷишк пурсид:
— Эй гунҷишк! Тамоми тобистон, вақте ҳаво гарм буд ва дар ҳама ҷо дона фаровон, ту чӣ кор мекардӣ?
Гунҷишк бо шармсорӣ гуфт:
— Ман аз шодии тобистон суруд мехондам, аз шохе ба шохе мепаридам ва рӯзҳоро бо хушию бозӣ мегузарондам.
Мӯрча гуфт:
— Магар намедонистӣ, ки баъд аз тобистон зимистон меояд? Чаро он рӯзҳо барои имрӯзат чизе захира накардӣ?
Гунҷишк сар ба зер афканд ва ҷавобе наёфт.
Мӯрча ба ӯ нигариста гуфт:
— Он вақт, ки ҷик-ҷики мастонат буд, ёди зимистонат набуд?!
Панди ҳикоят
Ин масал яке аз ҳақиқатҳои муҳими зиндагиро ба мо меомӯзад:
Инсони оқил танҳо барои имрӯз зиндагӣ намекунад, балки дар рӯзҳои осоиш барои рӯзҳои душвор низ омода мешавад.
Гунҷишк дар тобистон ҳама чиз дошт: ҳавои гарм, ғизои фаровон ва имконияти ҷамъ кардани хӯрок.
Аммо гумон мекард, ки ин фаровонӣ ҳамеша боқӣ мемонад.
Мӯрча бошад, медонист, ки рӯзгор ҳамеша яксон нест. Баъд аз гармӣ сармо меояд, баъд аз фаровонӣ мумкин аст тангдастӣ фаро расад.
Аз ин рӯ, вақте имконият дошт, заҳмат кашид ва барои оянда захира ҷамъ кард.
Вақте зимистон омад, ҳар ду натиҷаи рафтори худро диданд.
Қадри вақтро пеш аз гузаштани он бидон
Бисёр одамон низ монанди гунҷишк рафтор мекунанд.
Дар ҷавонӣ гумон мекунанд, ки ҳамеша барои омӯхтани илму ҳунар вақт доранд.
Ҳангоми саломатӣ ба нигоҳубини бадани худ аҳамияти кофӣ намедиҳанд.
Вақте даромади хуб доранд, тамоми онро сарф мекунанд ва барои рӯзҳои душвор чизе пасандоз намекунанд.
Ҳангоме ки имконияти анҷом додани кори нек доранд, онро ба фардо мегузоранд.
Аммо рӯзе мерасад, ки вақт мегузарад, шароит тағйир меёбад ва имкониятҳои пешина дигар дастрас намешаванд.
Баъзе имкониятҳо монанди фасли тобистонанд: агар дар вақташ аз онҳо истифода накунӣ, мумкин аст дар зимистони зиндагӣ ҳасрати онҳоро бихӯрӣ.
Оянда аз корҳои имрӯзаи мо сохта мешавад
Мӯрча дар тобистон заҳмат мекашид, зеро медонист, ки меҳнати имрӯз метавонад осоиши фардоро таъмин кунад.
Ин қоида дар бисёр ҷанбаҳои зиндагӣ дуруст аст.
Касе, ки имрӯз дониш меомӯзад, барои имкониятҳои ояндаи худ замина фароҳам месозад.
Касе, ки дар рӯзҳои фаровонӣ сарфакорӣ мекунад, метавонад дар рӯзҳои тангдастӣ аз пасандози худ баҳра барад.
Касе, ки имрӯз ба саломатии худ аҳамият медиҳад, барои зиндагии солимтар кӯшиш мекунад.
Ва касе, ки аз ҷавонӣ одатҳои некро дар худ парвариш медиҳад, барои ояндаи худ пояи устуворе мегузорад.
Ҳар кори неке, ки имрӯз анҷом медиҳӣ, метавонад донае бошад, ки фардо мева медиҳад.
Истироҳат хуб аст, аммо ғафлат не
Ин масал намегӯяд, ки инсон набояд шодӣ кунад, истироҳат намояд ё аз зиндагӣ лаззат барад.
Шодӣ ва истироҳат низ қисми муҳими зиндагӣ мебошанд.
Аммо ҳар чиз бояд ба андоза бошад.
Гунҷишк на барои он ба мушкилӣ гирифтор шуд, ки суруд мехонд, балки барои он ки тамоми вақти худро ба хушгузаронӣ сарф карду аз оянда ғофил монд.
Хирадманд касест, ки ҳам аз неъматҳои имрӯз баҳра мебарад ва ҳам масъулияти фардоро фаромӯш намекунад.
Дар баробари дурбинӣ, меҳрубониро низ фаромӯш накунем
Ҳикоят танҳо ба гунҷишк дарс намедиҳад. Он барои касоне, ки монанди мӯрча захира доранд, низ ҷойи андеша мегузорад.
Оё вақте шахсе аз рӯйи беандешагӣ ба мушкилӣ дучор мешавад, бояд ӯро танҳо сарзаниш кунем?
Албатта, ҳар инсон бояд аз хатогиҳои худ ибрат гирад. Аммо агар имкони кӯмак дорем, меҳрубонӣ низ арзиши бузургест.
Беҳтарин рафтор он аст, ки ба ниёзманд то ҳадди имкон ёрӣ расонем ва ҳамзамон ӯро ба меҳнат, масъулиятшиносӣ ва дурбинӣ ташвиқ намоем.
Хулоса
Мӯрча тобистонро ғанимат шумурд ва барои зимистон захира ҷамъ кард.
Гунҷишк бошад, ба фаровонии тобистон дил баст ва фаромӯш кард, ки фаслҳо тағйир меёбанд.
Вақте зимистон фаро расид, гунҷишк фаҳмид, ки имкониятҳои гузашта чӣ қадар арзишманд буданд.
Аммо афсӯс, ки он имкониятҳо дигар гузашта буданд.
Панди асосӣ:
Имрӯз, ки имконият дорӣ, барои фардо омода шав. Зеро вақте зимистон фаро расад, дигар вақти кишту ҷамъоварии ҳосил нест.
Вақти ҷавониро барои донишомӯзӣ, вақти тавоноиро барои меҳнат, вақти фаровониро барои сарфакорӣ ва ҳар фурсати зиндагиро барои анҷом додани корҳои нек ғанимат шумор.
Ва ин сухани пурмаънои мӯрчаро ҳаргиз фаромӯш макун:
«Вақте ки ҷик-ҷики мастонат буд, ёди зимистонат набуд?!»
Зеро ҳасрати бузург он аст, ки инсон қадри имкониятро танҳо баъд аз аз даст додани он дарк кунад.




