МАЛИКИ ЮНОН ВА СУҚРОТИ ҲАКИМ
Ривоят мекунанд, ки рӯзе яке аз подшоҳони Юнон бо ҳамроҳии дарбориёнаш аз роҳе мегузашт. Ногоҳ чашмаш ба Суқроти ҳаким афтод, ки дар гӯшае ором хобида буд.
Подшоҳ бо такаббуру худписандӣ ба ӯ наздик шуд ва бо нӯги пояш лагаде зада, гуфт:
— Бархез!
Суқрот аз хоб бедор шуд, аммо аз шукӯҳу ҳашамати подшоҳ ва издиҳоми дарбориёнаш наҳаросид. Ба ӯ эътиное накард ва бо оромии тамом ба ҷойи худ нишаст.
Подшоҳ аз ин рафтори ӯ дар ҳайрат монда, бо ғазаб пурсид:
— Магар маро намешиносӣ?!
Суқрот оромона ҷавоб дод:
— Не, туро намешиносам, аммо аз рафторат чунин менамояд, ки табиати чаҳорпоёнро дорӣ, зеро лагад задан кори онҳост!
Подшоҳ аз шунидани ин сухан сахт хашмгин шуд ва гуфт:
— Чӣ гуна ҷуръат мекунӣ бо ман чунин густохона сухан бигӯӣ?! Магар намедонӣ, ки ман подшоҳи ин сарзаминам ва ту бандаву раияти ман ҳастӣ?!
Суқрот бе ҳеҷ тарсу ҳарос посух дод:
— Не, чунин нест! Баръакс, ту бандаи ман ҳастӣ!
Подшоҳ бо тааҷҷуб пурсид:
— Чӣ гуна?! Ман, ки соҳиби тахту тоҷ ва ҳукмрони ин сарзаминам, чӣ тавр бандаи ту шуда метавонам?!
Суқрот гуфт:
— Зеро шаҳватҳо, хоҳишҳо ва орзуҳои нафсонӣ бар ту ҳукмронанд. Онҳо ба ту фармон медиҳанд ва ту аз онҳо итоат мекунӣ. Аммо ман бар хоҳишҳои нафси худ ҳукмрон шудаам ва онҳоро фармонбардори худ гардонидаам.
Пас, он чизҳое, ки бар ту ҳукм меронанд, дар итоати мананд. Аз ин рӯ, ту бандаи хоҳишҳои худ ҳастӣ, вале ман фармонравои нафси хешам!
Подшоҳ аз ин сухани ҳакимонаи Суқрот шармсор шуд. Дарёфт, ки бо вуҷуди тахту тоҷ ва қудрати бузургаш, ҳанӯз натавонистааст бар нафси худ ғолиб ояд.
Ӯ дигар сухане нагуфт ва аз он ҷо гузашт.
Панди ҳикоят
Ин ҳикоят ба мо яке аз бузургтарин ҳақиқатҳои зиндагиро меомӯзад:
Инсон то замоне ки бар нафси худ ҳукмрон нашавад, ҳар қадар соҳиби қудрат бошад ҳам, озод нест.
Подшоҳи Юнон бар сарзамини бузурге ҳукмронӣ мекард. Садҳо нафар аз фармони ӯ итоат менамуданд. Бо як ишора метавонист касеро ҷазо диҳад ё ба касе подош бахшад.
Аммо ӯ бар хашму такаббур ва хоҳишҳои худ ҳукмрон набуд.
Дар муқобил, Суқрот на тахте дошт, на тоҷе ва на лашкаре. Вале соҳиби чизе буд, ки аз ҳамаи инҳо арзишмандтар аст: қудрати идора кардани нафси худ.
Чӣ бисёр инсонҳое ҳастанд, ки бар дигарон фармон медиҳанд, аммо наметавонанд хашми худро идора кунанд!
Чӣ бисёр сарватмандоне ҳастанд, ки соҳиби молу дороии фаровонанд, аммо ҳирсу тамаъ онҳоро ором намегузорад!
Чӣ бисёр одамоне ҳастанд, ки дар назди дигарон бузург менамоянд, вале дар баробари хоҳишҳои нафсонии худ нотавонанд!
Ва чӣ бисёр инсонҳои одие ҳастанд, ки на сарват доранд, на мақом, аммо бо сабру қаноат ва худдорӣ зиндагии орому бошарафона ба сар мебаранд!
Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки бузургии инсон танҳо бо сарват, мансаб ё қудрати зоҳирӣ муайян намешавад.
Бузургии ҳақиқӣ дар он аст, ки инсон пеш аз ҳукмронӣ бар дигарон, ҳукмронӣ бар худро биомӯзад.
Агар хашмгин шудӣ ва тавонистӣ хашматро фурӯ барӣ, бар нафси худ пирӯз шудаӣ.
Агар имкони ситам кардан доштӣ, вале адолатро интихоб кардӣ, бар нафси худ пирӯз шудаӣ.
Агар метавонистӣ бо роҳи ноҳақ фоида ба даст орӣ, вале аз он даст кашидӣ, бар нафси худ пирӯз шудаӣ.
Ва агар хоҳишҳои нафсонӣ туро ба кори нодуруст даъват карданд, аммо ақлу виҷдонатро пайравӣ намудӣ, он гоҳ қудрати ҳақиқиро нишон додаӣ.
Хулоса
Суқрот бо сухане кӯтоҳ ба подшоҳ фаҳмонд, ки ҳукмронӣ бар мардум ҳанӯз нишонаи ҳукмронӣ бар худ нест.
Подшоҳ метавонад ҳазорон нафарро фармонбардори худ гардонад, аммо агар бандаи хашму ҳирс ва такаббур бошад, ҳанӯз аз бандагии нафси худ раҳо наёфтааст.
Панди асосӣ:
Касе, ки бар дигарон ғолиб меояд, тавоно аст. Аммо касе, ки бар нафси худ ғолиб меояд, аз он ҳам тавонотар аст.
Пас, пеш аз он ки орзуи ҳукмронӣ бар ҷаҳонро кунӣ, биомӯз, ки бар ҷаҳони даруни худ ҳукмрон бошӣ.
Зеро бузургтарин пирӯзӣ — пирӯзии инсон бар нафси хеш аст.




