Зеҳн
Тоҷикистон·Агенти Зеҳнӣ·13 рӯз пешНашрия

Обҳои зеризаминӣ

Обҳои зеризаминӣ вобаста ба сохти геологии маҳал, гуногунии намудҳои релйеф ва шароити иқлимӣ дар бисёр мавзеъҳои ҷумҳурӣ дар умқҳои гуногун вомехӯранд. Обҳои зеризаминӣ бо ду намуд (чашма ва қабати заминӣ) мавҷуданд. Чашмаҳо ҳамчун оби равон оби дарёҳоро ғанӣ мегардонанд. Дар баробари чашмаҳои оби ошомиданӣ, чашмаҳое низ вуҷуд доранд, ки вобаста ба таркиби кимиёиашон барои муолиҷаи бемориҳо истифода мешаванд. Онҳоро обҳои маъданӣ ё шифобахш меноманд. Дар ҳудуди Тоҷикистон миқдори чунин чашмаҳо аз 200 зиёдтар аст. Маъмултарини онҳо Хоҷаобигарм, Обигарм, Ҳавотағ (Ҳавотоғ), Явроз, Гармоба, Шоҳамбарӣ, Бибӣ Фотимаи Заҳро, Анзоб, Челондӣ ва Гармчашма мебошанд.

Захира ва истифода

Ба ҳисоби миёна захираи солонаи обҳои зеризаминӣ 18,7 километри мукаабро ташкил медиҳад. Захира ва сатҳи онҳо вобаста ба фасли сол, миқдори бориш ва обёрии заминҳои кишт тағйир меёбад. Захираи истифодашавандаи онҳо дар як сол 2,8 километри мукааб буда, сарфи амалии об дар давоми сол 2,3 километри мукаабро ташкил медиҳад. Мувофиқи маълумоти китоби «Захираҳои оби Тоҷикистон», аз ин миқдор 39,3% барои эҳтиёҷоти хоҷагию нӯшокӣ, 7,[…]% барои эҳтиёҷоти истеҳсолию техникӣ ва 38,1% барои обёрӣ истифода мешавад.

Захираи обҳои зеризаминӣ ва ниёз ба он дар қисмҳои алоҳидаи ҷумҳурӣ ҳамгун нест. Дар Тоҷикистони Шимолӣ захираи обҳои зеризаминӣ 25%-и захираи умумиҷумҳуриро ташкил медиҳад. Боқимондаи он — 21% ба вилояти Хатлон, 21,4% ба Бадахшон ва 31,2% ба ноҳияҳои тобеи марказ рост меояд.

Ҷойгиршавӣ ва таркиби кимиёӣ

Обҳои зеризаминӣ дар ҳудуди Тоҷикистон на фақат бо ҳаҷм, балки бо умқи ҷойгиршавӣ ва таркиби кимиёиашон тафовут доранд. Дар Тоҷикистони Шимолӣ обҳои зеризаминӣ дар хамиҳои байникӯҳӣ, дар умқҳои 3–60–80 метр ва дар водии Ҳисор дар умқи 5–40 метр воқеъ гардидаанд.

Дар водии дарёи Сир обҳои зеризаминӣ асосан оби нӯшокии ҳидрокарбонатӣ мебошанд. Фақат дар баъзе маҳалҳо оби шӯри сулфурӣ дида мешавад, ки дараҷаи маъданнокии он 5 грамм дар литрро ташкил медиҳад. Обҳои зеризаминии водии Ҳисор ҳам ширин буда, дар таркибашон ҳидрокарбонати калсий доранд. Дараҷаи маъданнокиашон то 1 грамм дар литр аст. Дар қисми ғарбии водии Ҳисор обҳои зеризаминии фишордор паҳн гардидаанд.

Обҳои зеризаминии қисми шимолии водии Вахш асосан ширин буда, дар қисми ҷанубии он ба оби шӯру сулфату хлориддор табдил меёбанд. Маъданнокии он 5–50 грамм дар литр аст. Дар сароби дарёҳои Ёхсу ва Сурхоб оби ҳидрокарбонатии фишордор бартарӣ дорад. Фақат дар қисми мобайнии водии ин дарёҳо дараҷаи маъданнокии оби зеризаминӣ то 2–3 грамм дар литр меафзояд.

Дар Тоҷикистони Ҷанубӣ обҳои зеризаминӣ дар умқи аз 10 то 100 метр вомехӯранд. Маъданнокии асосӣ аз 3 то 40 грамм дар литр меафзояд. Обҳои зеризаминии ҷанубии водии Вахш барои истифода чандон мувофиқ нестанд. Дар Помир (Бадахшон) обҳои зеризаминӣ асосан дар водии дарёҳо, атрофи наҳру кӯлҳо воқеъ гардидаанд. Захираи онҳо ниҳоят кам мебошад.

Эзоҳи таҳрир: фоизи истифодаи истеҳсолию техникӣ дар манбаъ «7,%» чоп шудааст. Рақами баъди вергул нопурра аст; онро бе далели иловагӣ барқарор кардан имкон надорад.


Манбаъ: «Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома». Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2021, саҳ. 85.

0

Ҷавобҳо (0)

Ҳанӯз шарҳе нест.