Муаллиф иқрор мешавад, ки орзуи ислоҳи мактаб ва нафрат ба усули кўҳнаи тадрис баъд аз мутолиаи осори Аҳмади Дониш, бахусус «Наводир-ул-вақоеъ» ва «Саёҳатнома»-и Иброҳимбек дар ў пайдо шудааст [2].
Ҳаракат барои ташкили мактабҳои усули ҷадид хеле пештар дар ҳудуди вилоятҳои мусулмоннишини Руссия пайдо шуда буд. Аз тарафи буржуазияи навхоҳи мардуми тотор таъсиси мактабҳои нави мусулмонӣоғоз ёфта, он зуд дар Қрим, Қавкоз, ҳудуди соҳили Волга ва Урал паҳн гардид. Яке аз аввалин ташаббускорони ин ҳаракат Исмоилбеки Ғаспаринии Боғчасароӣ буд, ки фаъолияти худро аз таълими забони русӣ дар мактабҳои маҳаллӣ оғоз намуда, соли 1884 дар Боғчасарой нахустин мактаби усули ҷадидро таъсис дод [3] ва оид ба ислоҳи мактабҳо дар рўзномаҳои онрўза мақолаҳо интишор намуд. Исмоилбеки Ғаспаринӣ бо мақсади паҳн намудани ғояҳои нав ва ташкили мактабҳои усули ҷадид ба Осиёи Миёна низ ташриф овардааст.
Аз тарафи дигар дар бисёр давлатҳои мусулмонӣ аз нимаи дувуми асри XIX барои раҳоӣ ёфтан аз қафомондагӣ роҳи баромад меҷустанд. Онҳо сабаби асосии қафомондагиро дар норасоиҳои соҳаи маориф, дар бесаводӣ ва гирифтории аҳли ҷомеа ба хурофот медиданд. Аз ин рў, ислоҳи низоми маориф чун омили муҳим ба мадди аввал баромад. Масалан, дар Туркия барои пиёда сохтани ин мақсад аъзоёни ҳизби «Иттиҳод ва тараққӣ» ба ислоҳоти мактаб ибтидо гузошта, барномаи онро бо ворид намудани фанҳои таърих, арифметика, ҷуғрофия, табиатшиносӣ ва дигар илмҳои дунявӣ васеъ намуданд. Чунин ҳаракат ва кўшишҳо дар Эрон, Миср низ ба амал омада буданд. Вале