Нақши муҳим ва марказиро дар омўзиши ҳамаҷониба
ва комилан илмии таърихи истилои муғул мактаби
таърихнигории рус ва шўравӣ ишғол менамояд. Дар ин
самт ба вижа аз хидмати шарқшиносони шинохта В.В.
Бартолд, А.Ю. Якубовский, Б.Я. Владимиртсев, И.П.
Петрушевский, А.М. Беленитский, Е.А. Давидович,
Хатибӣ, А. А. Ализода, олимони тоҷик С. Айнӣ ва Б.
Ғафуров, Н. Амиршоҳӣ, А. Саидов, Н. Турсунов, М.
Давлатов, У. Эшонқулов, олимони эронӣ А.И. Оштиёнӣ,
Ш. Баёнӣ, А. Набавӣ, О. Яъқуб ва як зумра муҳаққиқони
дигари хориҷӣ ёдовар бояд шуд.
Дар таърихнигории шўравӣ муҳаққиқоне низ буданд,
ки ба истилои муғул ва умуман сиёсати ғасбкоронаи
қабилаҳои саҳроӣ дар асрҳои миёна назари комилан дигар
доштанд ва пеш аз ҳама онҳо нақши «пешқадамона»-и ин
забткориҳо ва муносибати «дўстона»-и қабоили кўчиро бо
аҳолии муқимӣ таъкид менамуданд. Пеш аз ҳама чунин
нуқтаи назар дар таълифоти А.Н. Бернштам ва В. А.
Гордлевский ба таври возеҳ мушоҳида мешавад. Дар Ғарб
бошад, чунин консепсияро Леон Каэн ва пантуркистҳои
пайрави ў ҷонибдорӣ менамоянд. И.П. Петрушевский таъкид менамояд, ки дар таълифоти пантуркистҳо таърихи
қабоили кўчии турку муғул то ҳадди ифрот муболиға
гаридидааст, ки он ягон пояи илмӣ надорад.
Истилои муғул ва оқибати фоҷиабори онро барои сарзаминҳои ғасбшуда муҳаққиқони шинохтаи асри XIX д,
Оссон, Катрмер, Хаммер - Пургшталл, олимони шўравӣ
А.Ю. Якубовский, С.П. Толстов, Б.Н. Заходер, И.П.
Петрушевский, А.М. Беленитский, А.А. Ализода, академик Б.Д.